AMERİKA QAZAXISTANI RUSİYADAN QOPARMAQ İSTƏDİ Kondoliza Rays: “Moskva Mərkəzi Asiyada heç bir xüsusi imtiyaza malik ola bilməz” Vaşinqton Xəzər bölgəsindəki enerji maraqlarının təhlükədə olmasından təşvişə düşüb ABŞ Rusiyanın Gürcüstana hərbi müdaxiləsindən sonra Mərkəzi Asiya bölgəsindəki strateji enerji maraqlarını xilas etmək üçün bir-birinin ardınca bölgəyə yüksək rütbəli rəsmilər ezam edir. Vitse-prezident Dik Çeyninin Bakıya və Tiflisə səfərindən az sonra ABŞ Dövlət Departamentində ikinci şəxs hesab edilən Con Neqraponte ötən həftə Azərbaycan rəhbərliyi ilə danışıqlar apardı. Onun ardınca dövlət katibi Kondoliza Rays ABŞ-ın Xəzər bölgəsindəki enerji maraqları baxımından əsas məntəqələrdən biri olan Qazaxıstana səfər edib. Astanaya oktyabrın 5-də gələn Rays bəyan edib ki, Qazaxıstan Rusiyanın təsir dairəsində ola bilməz. Astanada bu ölkənin xarici işlər naziri ilə apardığı danışıqlardan sonra Kondoliza Rays bildirib ki, Rusiya Mərkəzi Asiyada heç bir xüsusi imtiyazlara malik ola bilməz. Onun sözlərinə görə, Qazaxıstan müstəqil bir ölkədir və kiminlə dostluq etməsi onun öz işidir. Dövlət katibi onu da deyib ki, bu bölgədə Rusiya-Amerika yarışı getmir. Rays bildirib ki, Gürcüstandan Əfqanıstana qədər uzanan bir bölgədə dünya təhlükəsizliyinə mövcud təhdidlər fövqündə Qazaxıstan Amerikanın Mərkəzi Asiyada siyasətinin təməlini təşkil edir. Bu şərhlə Kondoliza Rays prezident Nursultan Nazarbayevlə danışıqlardan əvvəl çıxış edib. Amerikanın dövlət katibi Qazaxıstanın bütün qonşuları ilə əla münasibətlərə malik olduğunu qeyd edib. Bununla yanaşı, onun sözlərinə görə, Qazaxıstanın Amerika Birləşmiş Ştatları ilə də münasibətləri əladır. Avropa ölkələri ilə də münasibətlər müsbət istiqamətdə inkişaf edir. Qazaxıstanın xarici işlər naziri Marat Tacinlə keçirdiyi birgə mətbuat konfransında Kondoliza Rays deyib ki, Qazaxıstan Rusiyanın təsir dairəsinə aid olmamalıdır. Ona görə də Amerika Qazaxıstanla əlaqələri inkişaf etdirməkdə davam edəcək. Kondoliza Rays vurğulayıb ki, bu əməkdaşlığa Rusiya ilə bölgəyə nüfuz üstündə bir rəqabət kimi baxmaq lazım deyil. Lakin Qazaxıstanın xarici işlər naziri Rays kimi eyni cəsarətlə ölkəsinin müstəqil olduğunu, kiminlə istəsə dostluq edəcəyini və Rusiyanın təsir dairəsində olmayacağını deməyib. Marat Tacin onu vurğulayıb ki, neftlə zəngin olan Qazaxıstan onunla strateji münasibətlərin qurulub inkişaf etdirilməsində maraqlı olan bütün tərəflərlə dostluq və tərəfdaşlıq əlaqələrini saxlayacaq. O deyib ki, Qazaxıstanın Rusiya ilə münasibətləri nümunəvidir. Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji partnyorluq əlaqələri də yüksək səviyyədədir. Tacinin bəyanatından görünüb ki, rəsmi Astana Raysın Rusiyaya ünvanlanmış sərt mesajlarını bölüşmür və ənənəvi balans siyasətini Rusiya ilə münasibətlərə ağırlıq verməklə davam etdirəcək. Avqustda Gürcüstan hadisələri zamanı Qazaxıstan Rusiyanın Gürcüstana hərbi müdaxiləsinə müəyyən dəstək göstərdi, lakin Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyinin tanınmasında Moskvanın təşəbbüsünə qoşulmadı. Amerikanın Qazaxıstana nümayiş etdirdiyi dəstək təhlilçilərin fikrincə, Rusiyanın öz qonşularına onun Gürcüstana qarşı yürütdüyü siyasətin dəstəklənməsi üçün etdiyi təzyiqlərin baş verdiyi bir vaxtda müşahidə edilir. Qazaxıstanda apardığı danışıqlar zamanı Kondoliza Rays iqtisadi və ticarət əlaqələri, energetika sahəsində əməkdaşlıq kimi məsələləri müzakirə edib. Bu mənada Amerikanın dövlət katibi Qazaxıstanda islahatların həyata keçirilməsi zərurətini xüsusilə vurğulayıb. O deyib ki, bu məsələ 2010-cu ildə ATƏT-də sədrliyin Qazaxıstana keçəcəyi baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. ATƏT-ə sədrliyə təqdim ediləndə Qazaxıstan mətbuat azadlığı və 2008-ci ilin sonuna kimi seçki sistemini təkmilləşdirməyə söz vermişdi. İlk dəfə Astanaya səfər edən Rays Qazaxıstandakı insan haqları problemləri haqda danışmamağı üstün tutub, çünki ABŞ üçün indi Rusiya təhlükəsi ilə üzləşən enerji maraqlarını xilas etmək daha vacibdir. Bildirilir ki, Rays Qazaxıstan neftinin Azərbaycan və Gürcüstandan keçməklə nəqlini və enerji tərəfdaşlığı ilə bağlı digər məsələləri müzakirə edib. Xəbər verildiyi kimi, Rusiyanın Gürcüstana müdaxiləsindən sonra Qazaxıstan bu ölkədən neft nəqlini dayandırıb, ardınca Astana Gürcüstanın Poti limanında irihəcmli investisiya qoyuluşunu nəzərdə tutan layihəni dayandırdığını açıqlayıb. Astana Qafqazdakı son hadisələrdən sonra Rusiyaya daha çox meyl etməklə yanaşı, Qərblə də münasibətləri saxlamağa çalışır. Ekspertlərə görə, Qazaxıstan da Azərbaycan kimi super güclərin maraqları arasında manevr edir. Lakin indi bunu davam etdirmək çətinləşib. Çünki Moskva Azərbaycan və Qazaxıstandan seçim etməyi tələb edir, o biri yandan da ABŞ istəyir ki, bu ölkələr Rusiyadan uzaq dursun. Qazaxıstan və Azərbaycan kimi enerji ehtiyatları ilə zəngin ölkələri indiki şəraitdə Rusiyadan uzaq durmağa inandırmaq ABŞ üçün elə də asan deyil. Çünki ortada Gürcüstanın aqibəti var. Belə şəraitdə çətin ki, Bakıda və Astanada ABŞ-dan gələn yüksək rütbəli qonaqların şərtlərini qəbul etsinlər. Xüsusən elə bir vaxtda ki, Rays, Çeyni və Buş administrasiyasında olan digərlərinin vəzifə müddətinin bitməsinə az qalıb, Ağ Evə kimin başçılıq edəcəyi və yeni prezidentin Rusiya ilə bağlı siyasətinin necə olacağı hələ məlum deyil. Belə bir vaxtda Bakıda və ya Astanada kim ABŞ-ın Rusiyanın maraqlarına zidd olan enerji və digər layihələrinə açıq dəstək verib özünü Moskvanın qəzəbinə tuş edə bilər. Son məlumatlara görə, Rays, Astananı heç bir sənəd imzalamadan tərk edib. Buna Qazaxıstan rəhbərliyinin Rusiyaya sədaqət nümayiş etdirməsi səbəb olub. Fərhad MƏMMƏDOV musavat