Cənubi Qafqaz böhranı dərinləşə bilər Gürcüstanın münaqişə bölgələrində Avropa Birliyinə aid müşahidəçilərin yerləşdirilməsiində ciddi əngəllər mövcuddur Gürcüstan ətrafında yaranmış qeyri-müəyyən situasiya aktual olaraq qalmaqdadır. Belə ki, bu Cənubi Qafqaz dövlətinin üzləşdiyi hərbi-siyasi vəziyyət öz gərginlik səviyyəsini qoruyub saxlayır. Hətta mövcud situasiyanı Gürcüstan üçün hələ də təhlükəli vəziyyət kimi xarakterizə etmək mümkündür. Ən azından ona görə ki, Gürcüstan hələ də hərbi-siyasi qarşıdurmanın əsas məkanı statusunu qoruyub saxlayır. Bu isə, o deməkdir ki, həmin qarşıdurma istənilən vaxt yenidən aktiv fazaya qayıda bilər. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Cənubi Qafqaz böhranının yaranmasında rəsmi Tiflisin davranışlarının da müəyyən stimulaşdırıcı rolu olmamış deyil. Hər halda, regionda hərbi-siyasi situasiya məhz Saakaşvili hakimiyyətinin Gürcüstandakı milli-etnik münaqişələri güc yoluyla nizamlamağa cəhd göstərməsindən sonra ortaya çıxmağa başlamışdı. Belə ki, rəsmi Tiflis avqustun 8-də separatçı Cənubi Osetiya ərazilərinə hərbi qüvvə yeritmişdi. Və bu hərbi müdaxilənin nəticəsində hər iki münaqişə tərəfi çoxlu sayda canlı qüvvə itkisinə məruz qalmışdı. Nəticədə hərbi toqquşmalar kənar xarici dövlətlərin müdaxiləsinə münbit şərait yaratmış oldu. Maraqlıdır ki, Saakaşvili hakimiyyəti Cənubi Osetiyaya qarşı hərbi müdaxilə qərarının yanlış olduğunu hələ də etiraf etmək istəmir. Hətta bu barədə münasibət bildirmək lazım gələndə Saakaşvili hakimiyyəti mövzunu mümkün qədər yayındırmağa çalışır. Bu baxımdan, rəsmi Tiflisin buraxılan səhvlərdən lazımi nəticələr çıxartması barədə iddia irəli sürmək bir qədər tezdir. Ancaq buna baxmayaraq, Qərb ekspertləri Saakaşvili hakimiyyətinin sözügedən məsələdə kobud səhvlərə yol verdiyini xüsusi olaraq vurğulamağa üstünlük verirlər. Onların fikrincə, Saakaşvili hakimiyyətinin bu davranışları dünyada mövcud olan vəziyyətin ciddi şəkildə dəyişməsinə də münbit şərait yaradıb. Hər halda, hazırda dünyanın idarə edilməsində əvvəlki şərtlərin və normaların kəsərdən düşdüyü açıq-aşkar nəzərə çarpır. Xüsusilə də, Cənubi Qafqaz böhranının superdövlətlər arasındakı münasibətləri maksimum həddə qədər gərginləşdirdiyi qətiyyən diqqətdən yayınmır. Ən azından ona görə ki, indi ABŞ-Rusiya münasibətləri artıq keyfiyyətcə qarşıdurma görüntüləri sezdirməkdədir. Çünki hər iki superdövlət indiki xoşagəlməz situasiyanı birmənalı şəkildə öz xeyrinə dəyişdirmək məsələsində israrlı mövqe tutmağa çalışır. Bu isə, istər-istəməz beynəlxalq siyasət səhnəsində cərəyan edən proseslərin daha da gərginləşməsinə yol açır. Maraqlıdır ki, bəzi Qərb ekspertləri Saakaşvili hakimiyyətini yanlış hesablamalar aparmaqda da qınayırlar. Onların fikrincə, Saakaşvili hakimiyyətinin atdığı addımların tarixi təhlili rəsmi Tiflisin bu hərbi müdaxiləyə uzunmüddətdən bəri hazırlaşdığını sezdirir. Belə ki, rəsmi Tiflisin Cənubi Osetiyaya hərbi müdaxilə üçün seçdiyi gün - avqustun 8-də Pekində növbəti olimpiya oyunlarının açılışı keçirilirdi. Ola bilsin ki, Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvili məhz həmin tarixi günün verə biləcəyi şansdan yararlanmaq niyyəti güdüb. Hər halda, həmin gün bütün dünyanın əsas diqqətinin məhz Pekin olimpiadasına yönələcəyi şübhə doğurmurdu. Üstəlik, dünyanın nüfuzlu dövlətlərinin rəhbərlərinin həmin ərəfədə Pekinə toplaşması da Saakaşvili hakimiyyəti üçün cəlbedici görünə bilərdi. Ən azından ona görə ki, Saakaşvili hakimiyyətinin Rusiyanın diqqətinin yayındığı bir vaxtda Cənubi Osetiya münaqişəsini öz xeyrinə nizamlaya biləcəyinə ümid bəslədiyini düşünmək qətiyyən yersiz görünmür. Ancaq sonrakı proseslər göstərdi ki, prezident M.Saakaşvili ciddi şəkildə yanılıb. Hər halda, Rusiyanın Cənubi Osetiyaya qarşı Gürcüstanın hərbi müdaxiləsinə çox çevik şəkildə reaksiya verməsi belə düşünməyə tamamilə əsas verir. Ən azından ona görə ki, Rusiya çox qısa zaman içərisində Gürcüstana qoşun yeritməklə Saakaşvili hakimiyyətinin hesablamalarını puça çıxartmağa nail oldu. Üstəlik, Gürcüstanın demək olar ki, bütün ərazilərini hərbi cəhətdən nəzarət altına almaqla Cənubi Qafqaz regionundakı proseslərə heç bir halda biganə qalmayacağını sübuta yetirdi. Və məlum oldu ki, rəsmi Tiflisin belə "hərbi zarafatlar"ı Gürcüstan üçün olduqca təhlükəlidir. İndi isə, rəsmi Tiflis Gürcüstanın aldığı hərbi-siyasi və maliyyə-iqtisadi "yaralar"ın sağaldılmasının mümkün yollarını axtarmaq məcburiyyətində qalıb. Düzdür, rəsmi Tiflis bu məsələdə ABŞ və Qərbin dəstəyinə bel bağlamaqdadır. Çünki ABŞ və Qərb Rusiyanın hərbi müdaxiləsinin nəticələrinin aradan qaldırılması üçün Gürcüstana milyardlarla dollar həcmində maliyyə yardımı ayırıb. Ancaq bu yardımların gözlənilən nəticələrinin nə vaxt ortaya çıxmağa başlayacağı hələlik tam məlum deyil. Hər halda, bu yardımların Gürcüstanın ixtiyarına verilməsi və onların ölkənin əvvəlki vəziyyətdə bərpasına sərf edilməsi üçün müəyyən qədər vaxta ehtiyac var. Digər tərəfdən, Gürcüstanın düşdüyü situasiyadan çıxarılması məsələsi qarşısında əlavə əngəllər də mövcuddur. Məsələn, rəsmi Tiflis Rusiyanın Avropa Şurasından xaric olunmasını tələb edir. Əsas arqument kimisə, bu qurumun üzvü olan dövlətlərin bir-birinə qarşı hərbi müdaxilə etməsinin yolverilməzliyi qabardılır. Ancaq rəsmi Tiflisin bu tələbi Avropa Şurası tərəfindən təmin edilməyib. Belə ki, bu qurumda aparılan müzakirələr nəticəsində Cənubi Qafqazda hərbi-siyasi böhranının yaranmasında Gürcüstanın ilk olaraq hərbi gücdən yararlanmasının xüsusi rol oynadığı vurğulanıb. Bu isə, o deməkdir ki, Rusiya yaranmış situsiyaya görə siyasi məsuliyyətin müəyyən hissəsindən yayınmaq şansına sahibdir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Cənubi Qafqaz böhranının nizamlanması prosesində Avropa Birliyi də xüsusi fəallıq göstərməyə başlayıb. Ən azından ona görə ki, MDB məkanında xüsusi enerji maraqları olan Avropa Birliyi bu regionda hərbi-siyasi gərginliyin hökm sürməsindən narahatlıq keçirməkdədir. Ona görə də, Avropa Birliyi Gürcüstandakı münaqişə zonalarına xüsusi müşahidəçi qrupları yerləşdirməyə can atır. Artıq belə qruplardan bir neçəsi Gürcüstan ərazisinə gətirilib. Ancaq buna baxmayaraq, həmin qrupların münaqişə zonalarına yerləşdirilməsi məsələsində Rusiya ilə müəyyən fikirayrılıqları da mövcuddur. Hər halda, Rusiyanın öz mövqelərini Avropa Birliyinə aid müşahidəçilərə təhvil verəcəyi o qədər də inandırıcı görünmür. Bu baxımdan, Cənubi Qafqaz böhranının hələ bir müddət öz aktuallığını qoruyub saxlayacağı qətiyyən şübhə doğurmur. Elçin XALİDBƏYLİ sherg