Rusiya Cənubi Qafqaz enerji dəhlizini sıradan necə çıxarır? Cənubi Qafqaz enerji dəhlizi Rusiya tədricən enerji dəhlizləri üzərindəki nəzarətə sahiblənməyə can atır. Buna parlaq misal kimi Moskvanın Amerikanın iri neft şirkətlərindən biri olan Chevronla münasibətləridir. Chevron 1993-cü ildə Qazaxıstanın Tengiz yatağına sahiblənəndə neft istehsalı gündə 60 min barrel idi. Lakin şirkət bu rəqəmi 10 dəfə artırmaq qərarına gələndə, Moskva ehmalca oyuna girdi. Amerika şirkətinə istehsalı azaltmaq təklif olundu. Rusiya boru kəmərlərindəki gərginliyi bəhanə gətirərək Şevronu çətin vəziyyətə saldı. “Business Week” yazır ki, bundan sonra Rusiya Chevronun planlıaşdırdığı yeni boru kəmərini cəncələ saldı. Məhz bundan sonra Chevron həmin o çətin gürcüstan marşrutuna üz tutmalı oldu. Bundan sonra ruslar guya geri çəkilərək Chevrona Tengiz yatağından Novorossiysk limanınandək boru kəmərini çəkməkdə kömək etdi. Buna baxmayaraq Rusiyanın əngəlləmələri artıq qazaxıstanın neft gəlirlərinə ciddi təsir göstərirdi. İndi Chevron bu qənaətdədir ki, neftin istehsalını gündə bir milyon barrelə çatdıra bilər. Lakin bunun üçün şirkət Rusiya ərazisindən keçən neftin həcmini 2 dəfə artırmalıdır. Rusiya buna razıdır, bir şərtlə ki, Chevron Amerika tərəfindən dəstəklənən Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə dəhlizindən üz çevirsin. “Business Week” yazır ki, Chevron əvvəlcə bu şərti qəbul etmirdi. Lakin sonra şirkətdə gördülər ki, hətta Rusiyadan keçən kəmərlə də neftin nəqli əngələ düşə bilər. Beləliklə, Chevron fikrini dəyişdi. Rusiyanın dövlət neft şirkəti olan “Transneft”in vise-prezidenti Mixail Barkov isə, “hə bu başqa məsələ”, - dedi, - indi biz Qazaxıstan neftinin nəql həcmlərini artırmağa tərəfdarıq”. Lakin buna baxmayaraq Chevronun ehtiyac duyduğu bu kəmərin inşası azı üç il çəkə bilər. Bu isə Qazaxıstan və Chevronu təkrar dəmir yollarına möhtac elədi. İndi onlar gündə 300 min barreli bazarlara çıxarmaq üçün Gürcüstan və Ukraynadan keçən yollarda 13 min vaqon-sistern saxlamağa məcburdurlar. Gürcüstan müharibəsi isə bu yolların nə dərəcədə etibarsız ola biləcəyini göstərdi. Moskvadakı Strateji Tədiqiqatlar və Təhlil İnstitunundan Vaqif Hüseynov bildirir ki, “indi Gürcüstan istiqamətində yol infrastrukturları yenidən tam gücü ilə işləsə də, Cənubi Qafqaz dəhlizinin imicinə ciddi ziyan dəydi”. Control Risks qrupundan Jonathan Wood bildirir ki, bu dəhlizin risk dərəcəsi xeyli qalxıb. Bu isə o deməkdir ki, neft daşımalarının sığorta xərcləri xeyli qalxa bilər. Oslodakı Beynəlxalq Sülh Tədqiqatrları İnstitundan Pavel Baev isə deyir ki, indi Rusiyanın siyasi mənada nəyə qabil olması yenidən qiymətləndirilməlidir. Britaniyalı hüquqşünas Simpson isə bildiri ki, “əgər siz Azərbaycan və ya Türkmənistanda oturmusunuzsa, Putin kimi birisinin üzünə qapını açmaya bilməzsiniz”. Bəs doğrudan da Ruisya nə edə bilər? “Business Week” yazır ki, ötən iyun ayında Rusiya Azərbaycana onun bütün qazını kubmetrinəcən almaq təklifi verib. Hələlik prezidsent İlham Əliyev müqavimət göstərir. Lakin bu nə qədər davam edə bilər? “Lakin, - yazır “Business Week”, - Qazaxıstanın 42 yaşlı müasir şahzadəsi, prezidentin kürəkəni Timur Kulibayev optimistdir”. O deyir ki, Xəzərdən keçən boru kəməri üçün təhlükə olmayacaq, axı çox sayda ölkə ondan asılı olacaq. Cənab Kulibayev bunu da bildirir ki, gələn il Çinin Ksinzyan əyalətinə gedən günə 400 min barrellik boru kəməri hazır olacaq. Əgər neftin Rusiya və ya Cənubi Qafqazdan nəqli üçün çətinliklər qalmaqda davam edərsə, onda Çin Qazax neftinin bazara çıxması üçün yeganə yol olacaq. Beləliklə, yazır “Business Week” - Mərkəzi Asiya üstündə 15 ildir ki, davam edən Amerika-Rusiya rəqabəti Uzaq Şərqin qələbəsi ilə başa çata bilər.bbc