Kreml münaqişələri inhisara alır Rusiya postsovet məkanındakı məhəlli və etnik münaqişələrin nizamlanmasında "hami-vasitəçi" rolunu oynamaq məqsədi ilə yeni siyasət yürütməyə başlayıb. Cənubi Osetiya və Abxaziyaya qoşun yeridəndən, sonra da Sxinvali ilə Suxumidəki separatçı rejimlərin "dövlət müstəqilliyi"ni tanıyandan sonra Moskva Dnestryanı bölgə ilə Dağlıq Qarabağda problemin dinc yolla nizamlanmasına yönəlmiş danışıqlar prosesində təşəbbüsü ələ almağa çalışır. Situasiyanın ən maraqlı yönü odur ki, Kreml eyni vaxtda iki istiqamətdə (Dnestryanı bölgə və Dağlıq Qarabağ) hərəkət edərək hər iki məkanda Avropa Birliyi və ABŞ-ın təşəbbüsü ələ keçirməsinə imkan vermək istəmir. Yç gün sonra Moldova prezidenti Vladimir Voronin ilə Dnestryanı bölgədəki separatçı rejimin lideri İqor Smirnovun bu ildə artıq ikinci görüşü keçiriləcək. Rusiya Geosiyasi Araşdırmalar Fondunun baş eksperti Ruslan Gireyevin dediyinə görə, həmin görüş daha genişmiqyaslı tədbirin proloqudur: "Kişinyovla Tirapspol münaqişənin Moldovanın ərazi bütövlüyü prinsipi çərçivəsində həll olunması ilə bağlı birgə bəyanat imzalayacaqlar. Sənəd Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin yanında imzalanacaq və bununla da Kreml illərdən bəri dəstəklədiyi Dnestryanı bölgənin maraqlarını təmin etmək şərtilə problemin yekun həlli prosesinə başlayacaq". Hazırda Kişinyov və Tiraspol Vladimir Voroninlə İqor Smirnovun görüşünə hazırlaşırlar. Ötən həftə İ.Smirnov bildirmişdi ki, Dnestryanı bölgənin "XİN"nə danışıqlarla bağlı materialların hazırlanması barədə göstəriş verib: "Dnestr çayının iki sahili arsında münasibətləri tənzimləmək, sülh və əmin amanlığı, stabillik və rifahı təmin etmək üçün müzakirələri fəallaşdırırıq". O, danışıqların keçiriləcəyi vaxtı dəqiqləşdirməkdən boyun qaçırıb. Lakin "Dnestryanı bölgənin Xarici İşlər Nazirliyi"ndən "Kommersant"a verilən məlumata görə, Voroninlə Smironov arasında danışıqlar ən geci bu həftə olasıdır. "Biz görüşün sentyabrın 19-da keçirilməsini istəyirdik, amma moldav tərəfi sentyabrın 23-də təkid edirdi. O tarix də bizim üçün əlverişldi deyil. Ona görə də həftənin ikinci yarısı barədə razılığa gəldik. Fəqət, görüş daha tez də keçirilə bilər", - mənbə bildirib. Moldova XİN-nin mətbuat xidmətindən "Ekspress"ə verilən məlumata görə, keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşün gündəliyi və məzmunu əvvəlkilərdən fərqlənməyəcək. V.Voroninlə İ.Smirnov aprelin 11-də son 7 il ərzində onların ilk görüşünün baş tutduğu Benderı şəhərində bir araya gələcəklər. Həmin vaxtdan bəri Dnestryanı bölgə münaqişəsində çeşidli hadisələr baş verib ki, onların tam əksəriyyəti Kremlin bu problemi həll etmək, Kişinyovla Tiraspolu barışdırmaq və bununla postsovet məkanındakı münaqişələrin nizamlanması müstəvisində təşəbbüsü ələ almaq istəyindən xəbər verirdi. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev Soçidəki iqamətgahında əvvəcə Vladimir Voronin, sonra da İqor Smirnovu qəbul etdi və onların hər ikisini əmin etdi ki, Rusiya münaqişə tərəfləri arasında gələcək müqavilələrin qarantı olmağa hazırdır. Daha sonra Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Federasiya Şurasında çıxış edərkən bir daha vurğuladı ki, Moskva MDB ərazisindəki bütün münaqişələrin beynəlxalq hüquq, BMT Nizamnaməsivə əvvəl əldə edilmiş razılaşmaların bütün prinsiplərinə sayğı əsasında dinc yolla həllinə fəal dəstək verəcək: "Danışıqlar prosesinə vasitəçilik missiyasımızı məsuliyyətlə həyata keçirəcəyik. Dediklərim Dnestryanı bölgə və Qarabağ münaqişələrinə aiddir". Tiraspol və Xankəndindəki separatçı rejimlərin liderlərində də Cənubi Osetiya və Abxaziya təki "tanıma istəyi"nin baş qaldırmaması üçün S.Lavrov daha sonra səsinə sərtlik verərək söyləmişdi: "Cənubi Osetiya münaqişəsi postsovet məkanı üçün heç bir presedent yaratmır. Rusiya Dağlıq Qarabağ istiqamətində də fəallaşıb. Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyan Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə mövcud dövrdə Dağlıq Qarabağın xoş güzaarnı, təhlükəsiz yaşayışı və gələcəyində azərbaycanlıların maraqlı olduqlarını göstərmək üçün Dağlıq Qarabağa investisiyalar yatırmalıdır: "Bəlkə bundan sonra qarabağlı ermənilər referendum zamanı Azərbaycanın tərkibində yaşamaq istədiklərini bildirdilər. Başqa yol yoxdur. Əgər bir gün möcüzə baş versə və Dağlıq Qarabağ Azərbaycana qaytarılarsa, düşünürəm ki, çox qısa müddətdən sonra orada bir nəfər də erməni qalmayacaq". Onun dediyinə görə, Dağlıq Qarabağ erməniləri mövqelərini hələ 14 il əvvəl nümayiş etdiriblər və indi də fikirlərindən dönmək niyyətləri yoxdur. "Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkibində olduğu sovet dövrü göstərdi ki, qarabağlı ermənilərin təhlükəsiz yaşamı mümkün deyil. O ki qaldı nəzəri varianta - yəni, Dağlıq Qarabağ hər hansı formada Azərbaycanın tərkibində ola bilər, ya yox - əlbəttə, mən cavab verə bilərəm ki, qarabağlıların rəylərini referendum və s.vasitəsilə təyin etmək olar. Əminəm ki, heç olmasa yaxın vaxtlarda keçiriləcək istənilən referendum yalnız və yalnız bir nəticəni göstərəcək: qarabağlı ermənilər Azərbaycanın tərkibində yaşamaq istəməyəcəklər", -Ermənistanr prezidenti S.Sərkisyan bildirib. İnvestisiyalar təklifinin müəllifinin də rəsmi İrəvan olmadığı bəllidir. Xatırladaq ki, hələ iki ay əvvəl Rusiyanın XİN başçısı Sergey Lavrov Cənubi Qafqazdakı münaqişələrin nizamlanmasından danışarkən mərkəzdən ayrılaraq müstəqillik tələb edən vilayət və ya bölgəyə ölkənin mərkəzi hakimiyyətinin diqqətini artırmasının vacib olduğunu vurğulamışdı. "Zənnimcə, məhəlli münaqişələrin həll yollarından biri də iqtisadiyyat, daha doğrusu qarşılıqlı ticarət, maliyyə axını və əlaqələrdir. Məsələn, Azərbaycan Dağlıq Qarabağa investisiyalar yatırmağa, oradakı infrastrukturu inkişaf etdirməyə başlayarsa, qarabağlı ermənilərin bunu görməyəcəklərini və qiymətləndirməyəcəklərini düşünmək əbəsdir. Unutmayaq ki, müstəqillik istəklərinin bir səbəbi də ağır iqtisadi-sosial şərait, ümidsizlik və işsizlikdir", - S.Lavrov söyləmişdi. "Ekspress"in diplomatik mənbələrdən əldə etdiyi məlumatlara görə, Rusiya noyabrın 4-nədək Dnestryanı bölgə və Dağlıq Qarabağ münaqişələrinin dinc yollarla nizamlanmasına yönəlmiş danışıqlar prosesində ciddi irəliləyişə nail olmaq niyyətindədir. Zira NATO üzvü olan ölkələrin XİN başçılarının dekabr ayının ilk ongünlüyündə keçiriləcək toplantısına qədər Kreml Dnestryanı bölgə və Dağlıq Qarabağ istiqamətində önəmli sülhyaratma təşəbbüslərinin gerçəkləşməsini nümayiş etdirmək istəyir. Kişinyov, Tiraspol və Xankəndi Kremlin təşəbbüslərinə etiraz etmir. Rəsmi Bakının mövqeyi isə hələ bilinmir. Hər halda Azərbaycanın XİN başçısı Elmar Məmmədyarov dünən Nyu-Yorkda Türkiyənin xarici işlər naziri Əli Babacanla görüşündə bu barədə heç nə deməyib. Bakının zahiri passivliyi isə rəsmi Tehranı belə, fəallaşdırıb. İranın Azərbaycandakı səfiri Nasir Həmidi Zarenin dediyinə görə, rəsmi Tehran Dağlıq Qarabağ münaqişəsini dinc vasitələrlə nizamlamaq üçün Bakı və İrəvanla aktiv danışıqlara başlayıb: "Biz problemin beynəlxalq hüquq çərçivəsində nizamlanmasını istəyirik". Tehranın apardığı danışıqların "fəal" olduğu vurğulansa da, "Ekspress"in aldığı məlumatlara görə, onlar hələlik məsləhətləşmələr səviyyəsindədir. Əgər hər şey Rusiyanın nəzərdə tutduğu ssenari üzrə getsə, Rusiya postsovet məkanındakı münaqişə və problemləri tək hərbi qüvvə ilə qoşun yeritmək vasitəsilə yox, həm də diplomatik danışıqlar vasitəsilə həll etməyi bacardığını nümayiş etdirəcək. Eyni zamandaABŞ və Avropa Birliyi də Dnestryanı danışıqlar ilə bahəm, Dağlıq Qarabağ probleminin həlli prosesində Rusiyanın çəkisini artdığını etiraf etməli olacaqlar. Bu isə heç də az iş deyil. Həsən AĞACAN express