GünAzTv: NATO sammitinin yekun sənədində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsi Şimali Atlantika Alyansının münaqişənin həllinə yanaşmasından xəbər verir. NATO-nun Portuqaliyanın Lissabon şəhərində keçirilən iki günlük sammiti başa çatıb. Sammitin sonunda alyans qoşunlarının 2014-cü ilədək Əfqanıstandan çıxarılması barədə qərar qəbul olunub. NATO-ya üzv dövlətlər 2014-cü ilədək ölkədə nəzarəti tam ələ ala bilmələri üçün Əfqanıstanın təhlükəsizliyini gələn ildən bu ölkənin hərbçilərinə təhvil vermə prosesinə başlamağa razılaşıb. Birləşmiş Ştatlar prezidenti Barak Obama ilk dəfə olaraq bildirib ki, onun məqsədi həmin ilədək ABŞ ordusunun Əfqanıstanda missiyasını başa çatdırmaqdır. Polşa prezidenti Bronislav Komorovski alyansın əfqan qoşunlarını bu məqsədlə hazırlıyacığını təsdiqlyib. Kanada baş Naziri Stefen Harper isə deyib ki, onun ölkəsi 2014-cü ildən sonra Əfqanıstanıda qoşun saxlamaq niyyətində deyil. NATO-ya üzv olan 28 dövlət və Əfqanıstan qərbi alyansın 2014-cü ilə qədər ölkədə qalaraq əfqan təhlükəsizlik qüvvələrinə hərbi, iqtisadi və humanitar yardım göstərmək barədə saziş bağlayıb. NATO avtomobillərinin Əfqanıstan, ordan da geriyə hərəkət etmələrinə imkan yaratmaqla bağlı Rusiya ilə də razılığa gəlinib. Bundan başqa NATO və Rusiya narkotik maddələrlə mübarizə aparan əfqan hüquq-mühafizə orqanları, eləcə də, əfqan helikopter uçuş heyətləri üçün yeni təlim mərkəzi açmaq barədə razılaşma imzalayıb. Vaşinqton isə NATO-ya üzv dövlətlərin Avropada raketdən müdafiə sipərinin yaradılması ilə bağlı dəstəyini qazanıb. NATO-nun zirvə toplantısının yekun bəyanatının 35-ci maddəsində alyans Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, müstəqilliyini və suverenliyini tanıdığını bir daha təsdiqləyib. NATO Cənubi Qafqaz və Moldovadakı münaqişələrin uzun müddət davam etməsindən narahatlığını bildirərək, münaqişə tərəflərinə çağırışlar ünvanlayıb: "Cənubi Qafqaz və Moldovada münaqişələrin hələ də davam etməsi NATO üçün yenə də ciddi təhlükə predmeti sayılır. Biz tərəfləri regionda sabitlik və təhlükəsizliyi poza biləcək addımlardan çəkinməyə çağırırıq. Bütün tərəfləri bu məsələlərdə konstruktivlik və siyasi iradə nümayiş etdirməyə, bu münaqişələrin sülh yolu ilə həllinə, danışıqlara hörmətlə yanaşmağa çağırırıq". Bundan başqa, alyans sənəddə hər bir münaqişənin xarakterini nəzərə almaqla, bu regional münaqişələrin sülh yolu ilə həlli istiqamətində səyləri dəstəkləyəcəyini bildirib. Xatırladaq ki, Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan Lissabon Zirvə toplantısında iştirakdan imtina edərək, sammitə qatılmayıb. Prezidentin mətbuat xidməti işğalçı dövlətin liderinin toplantıda iştirakdan imtinasını qurumun Cənubi Qafqazdakı münaqişələrin həlli barədə qəbul etməyə hazırlaşdığı qətnamə layihəsindəki ümumiləşdirilmiş formullarla razılaşmamasıyla əlaşələndirib. Görünür, rəsmi İrəvan Lissabon bəyanatının Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin də Azərbaycanın ərazi bütövlüyü prinsipi əsasında həll olunması tövsiyəsilə barışmadığından və sənədin qəbuluna mane ola bilməyəcəyini anladığından Lissabon sammitinə qatılmamağa qərar verib. O, təşkilatın baş katibi Anders Foq Rasmussenlə birgə keçirdiyi mətbuat konfransında açıq şəkildə NATO-nun Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə dəstək verməməsini istəmişdi. Bundan əlavə, Serj Sarkisyan Azərbaycanın mümkün hərbi əməliyyatlar başlayacağı təqdirdə, NATO-nu hərbi müdaxiləyə çağırmışdı. Amma Ermənistanın bu istiqamətdə uzun müddət davam edən səylərinə baxmayaraq, NATO ölkələri Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyini dəstəklədiklərini bu gün bir daha bildirib. Alyans ölkələri bu dəstəyi hələ 1994-cü ildə ifadə etmiş, həmin il qəbul olunan Sülh Naminə Tərəfdaşlıq çərçivə sənədinin prinsiplərinə uyğun olaraq, fəal tərəfdaşlardan hesab olunan Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, suverenliyi və siyasi müstəqilliyinə dəstək vermişdi. İrəvanda belə düşünürlər ki, Lissabon Sammitinin yekun qətnamə layihəsində Cənubi Qafqazdakı münaqişələrin həlli barədəki formullarda ATƏT-in elan olunmuş prinsiplərindən yalnız birinə istinad münaqişənin sülh yolu ilə həll olunması üçün aparılan danışıqlarda əlavə çətinliklərə səbəb olar. Lissabon sammitin nəticələrini təhlil edən politoloq Elşən Manafov dedi ki, hər halda rəsmi Ankara Türkiyə ərazisində hərbi alyansın raketdən müdafiə qurğularının yerləşdirilməsinə rəsmən icazə verdi: "Təbii ki, Türkiyənin dövlət və milli təhlükəsizlik maraqlarını müdafiə etməklə bu addım atıldı. Ankara rəsmən bildirdi ki, həmin qurğulardan üçüncü dövlətin ərazisinə zərbə endirmək olmaz. Güman edirəm ki, rəsmi Ankaranın bu mövqeyi Ağ evdə nəzərə alınacaq və bunun müqabilində rəsmi Vaşinqton Türkiyənin Avropa Birliyinə qəbuluna yardım göstərəcək". Politoloq Rusiyanın NATO-dakı rəsmisi Dmitri Raqozinin bəyanatlarına diqqət yetirirərək onu da bildirdi ki, sammit Rusiya-NATO münasibətlərindəki gərginliyin aradan qalxmasına öz töhfəsini vermədi: "Dmitri Raqozin dedi ki, Rusiya bütün hallarda NATO-nun Şərqə doğru irəliləməsinin əleyhinədir. Düzdür, bu sammitdə Çexiya və Polşa ərazisində həmin qurğuların yerləşdirilməsilə bağlı məsələ öz həllini tapmadı. Amma hər halda məlum oldu ki, NATO və ABŞ həmin ərazilərdə qurğuların yerləşdiriləcəyi ilə bağlı birmənalı arqument gətirmədilər. Yəni perspektivdə bu məsələ istisna olunmur. Üçüncü amil, Ukrayna və Gürcüstanın artıq yaxın perspektivdə NATO-ya daxil olacağıyla bağlı məsələ müzakirə olunmadı. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin bu sammitdə iştirakı onu deməyə əsas verir ki, Lissabon toplantısının gedişatını iki mərhələyə bölmək olar. Birincisi, NATO-nun öz tərkibinə daxil olan dövlətlər arasında əməkdaşlığın mahiyyət etibarı ilə yeni müstəviyə gətirilməsi, ikincisi, NATO-ya daxil omayan, amma bu qurumla əməkdaşlığa meyli olan dövlətlərarası münasibətlər. Hər halda bu sammitdə də məlum oldu ki, NATO Dağlıq Qarabağ kimi münaqişələrə birbaşa müdaxilə etmək fikrində deyil. Bəyan olundu ki, BMT bu tipli münaqişələrin həlli üçün mandatı ATƏT-in müvafiq qrumuna verilib". Politoloq onu da dedi ki, Azərbaycanın milli təhlükəsizilik maraqları baxımından NATO həmişə rəsmi Bakının mövqeyini dəstəkləyib: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsində NATO-nun tutduğu mövqe Azərbaycanın xarici siyasətində apardığı düzgün siyasətlə bağlıdır. Təbii ki, rəsmi İrəvan bundan bərk əndişələnib". Xatırladaq ki, NATO-nun 1994, 2006, 2008 və 2009-cu illərdəki zirvə toplantılarında da Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə dəstək ifadə olunub. Xalq cəbhəsi