GünAzTv: Dekabrın əvvəllərində Astana şəhərində ATƏT-in zirvə görüşü keçiriləcək. Burada ən çox diqqət mərkəzində duracaq məsələlərdən biri də Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü nəticəsində yaranmış Dağlıq Qarabağ münaqişəsi olacaq.

Rusiya prezidentinin iştirakı ilə Həştərxan şəhərində təşkil olunan toplantıdan sonra Astanada hansısa nizalanma qərarının qəbuluna ümidlər artıb. Beynəlxalq təhlilçilər bildirirlər ki, tərəflərin hərbi əsirlərin dəyişdirilməsi ilə bağlı razılığa əməl etmələri konstruktiv dialoq üçün başlanğıc rolunu oynaya bilər. Tərəflər arasında danışıqlar davam etsə də, müşahidəçilərin qənaətincə, bu məsələdə ikinci variant münaqişənin hərbi əməliyyatlar yolu ilə çözülməsindən ibarət olacaq. Ermənistanın pozucu addımları bu variantın gündəliyə çıxmasını sürətləndirir. Prezident İlham Əliyev şəhid hərbçilərimizlə vida mərasimində və daha sonra işğal olunmuş rayonlara səfər edərkən çıxışı zamanı bildirib ki, Azərbaycan ordusu Cənubi Qafqazda ən qüdrətli və ən peşəkar ordudur. Azərbaycanın haqq işi ona öz torpaqlarını düşmən tapdağından azad etmək üçün hər cür şərait yaradır.İndi yenə də diqqət İrəvana yönəlib və qarşı tərəfin Astana sammitinə qədər hansı mövqe nümayiş etdirəcəyi maraq doğurur. Yenilənmiş Madrid prinsiplərinə dair təkliflərini hələ də səsləndirməyən Ermənistan son günlər dırnaqarası hərbi qüdrəti və Rusiya ilə hərbi müttəfiqliyi barədə bəyanatlar irəli sürür. Üstəlik, erməni və Qarabağ ordusunun güclü olduğunu göstərmək üçün Ağdam rayonu ərazisində hərbi təlimlər keçirilir. Müşahidəçilər bildirirlər ki, indiki halda müharibənin başlanması Ermənistanın məğlubiyyəti ilə nəticələnəcək, bu səbəbdən erməni tərəfi Həştərxan danışıqlarından möhkəm yapışmalı və irəliyə doğru addımlar atmalıdır. Bu həftə ATƏT-in Daimi Şurasının Vyanada keçirilən iclasında da Həştərxan görüşünün əhəmiyyətinə toxunulub. Tədbirdə Minsk qrupunun həmsədrləri və ATƏT-in hazırkı sədrinin şəxsi nümayəndəsi illik hesabatla çıxış ediblər. Həmçinin Azərbaycan və Ermənistan nümayəndə heyətləri də məsələ ilə bağlı mövqelərini bildiriblər. Rəsmi Bakı Dağlıq Qarabağ bölgəsində ölkənin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həm Azərbaycan, həm də erməni icmalarının hüquqlarını təmin edəcək özünüidarəetmə modelinin razılaşdırılmasına hazırdır. Bu modelə əsasən, regionun statusunun gələcəkdə müəyyən edilməsi üçün obyektiv şərait yaradılmalıdır. Yəni Ermənistan tərəfindən işğal olunan ərazilər boşaldılmalı, məcburi köçkünlər öz torpaqlarına geri qayıtmalı və kommunikasiya xətləri bərpa edilməlidir. Lakin İrəvanın tutduğu qeyri-konstruktiv mövqe razılığın əldə edilməsinə imkan vermir. Sözügedən müzakirələr hələ ki, ilkin mərhələdəki əsas prinsiplərin işlənməsinə yönəlib və bundan sonra əsas saziş üzərində iş aparılmalıdır. Həmin müddətdə isə Azərbaycan Qarabağ məsələsini müxtəlif beynəlxalq təşkilatların gündəliyinə çıxarmağa çalışacaq. Dekabrın 13-də işğal edilmiş ərazilərlə bağlı qətnamə layihəsinin BMT Baş Assambleyasının müzakirəsinə çıxarılması gözlənilir. NATO Parlament Assambleyası da münaqişə ilə bağlı dinləmələr keçirməyə hazırlaşır. Lakin parlament seçkilərinə görə Polşada keçirilən qurumun son toplantısında bu mövzuya toxunulmadı. Erməni tərəfi az qala bunu özlərinin qələbəsi kimi qiymətləndirdi. Ancaq Milli Məclis sədrinin birinci müavini Ziyafət Əsgərov məsələnin heç də ermənilərin iddia etdiyi kimi olmadığını bildirib.Rəsmi Bakı Həştərxan görüşünün bu məsələlərdə təsiredici rol oynayacağını istisna etmir, çünki görüşün təşkilatçısı qismində çıxış edən Rusiya müxtəlif nüansları nəzərə alaraq Astana sammitinə əliboş gedilməsini istəməyəcək. Elə MDB-nin icraçı katibi Sergey Lebedevin son bəyanatı da bundan irəli gəlir. Doğurudur, sonradan o, Bakıda ciddi heç nə demədiyi barədə İrəvana məktub göndərdi. İnformasiya mənbələrinin təsdiqinə görə, Lebedev bildirmişdi ki, Həştərxan görüşündə hərbi əsirlərin və həlak olanların meyitlərinin mübadiləsi ilə bağlı razılıq əldə edilməsi, praktiki olaraq mövqelərin yaxınlaşmasında ilk addımdır. Onun fikrincə, hazırda işğal olunmuş ərazilərin qaytarılması, Azərbaycanla Naxçıvan və Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında dəhlizin yaradılması məsələləri müzakirə edilir. Prezident Administrasiyasının şöbə müdiri Əli Həsənov bu nikbinliyə müəyyən əsasların olduğunu diqqətə çatdırıb. “Son zamanlar müxtəlif formatlarda keçirilən görüşlər, o cümlədən Rusiya prezidentinin də iştirak etdiyi Həştərxan görüşü sonrakı proseslər üçün müəyyən ümidlər verməkdədir. Əks təqdirdə, Azərbaycan prezidenti də bəyan edib ki, bu görüşlərin effektiv nəticə vermək iqtidarında olmadığını hiss etsə, bu görüşləri dayandıracaq. Ümid edirik ki, gələcəkdə bu istiqamətdə mövqelərin yaxınlaşdırılması prosesi davam edəcək. Ermənilər, nəhayət, konstruktiv mövqeyə gələcək, Dağlıq Qarabağ problemi beynəlxalq hüquq normaları əsasında həll olunacaq.” -deyə Əli Həsənov qeyd edib.Əslində, Həştərxan görüşünün mühüm irəliləyişlər üçün perspektiv yaratdığını bir çox dairələrdə etiraf edirlər. Məsələn, ATƏT-in digər üzvü və Azərbaycanın yaxın müttəfiqi olan Türkiyə tərəfi də münaqişənin həlli ilə bağlı yaranmış son durumun perspektivlərinə toxunub. Oksford universitetində çıxış edən Türkiyə prezidenti Abdullah Gül qeyd edir ki, bölgədə donmuş problemləri bu şəkildə saxlamaq olmaz. Çünki xroniki donmuş problemlər bir anda partlaya bilər. Onun sözlərinə görə, Qafqazdakı problemlərin həlli hər kəsin xeyrinədir. Hazırkı “de-fakro” vəziyyət isə heç kəs üçün qəbul olunan deyil. Gül bəyan edib ki, ilk olaraq Qarabağ ərazisinin işğalını olmamış kimi görmək mümkün deyil. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ ətrafındakı 7 rayonunun işğal altında olduğunu BMT də bəyan edir. Hətta Ermənistan da Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonların ona aid torpaqlar olmadığını bilir və bunu ifadə edir. Qeyd edək ki, rəsmi Ankara Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsində sədrliyə başlayır. Bununla bağlı açıqlama verən Türkiyənin xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu bildirib ki, həmin dövrdə Türkiyə Dağlıq Qarabağ münaqişəsini diqqətdə saxlayacaq. «Türkiyə bütün dünyaya bunu deyir: haqsız olan bir dövlət mükafatlandırılmaz. Sən bir ölkənin torpaqlarını işğal edəcəksən, sonra da bütün dünya səninlə yaxşı münasibət quracaq, Türkiyə bunu doğru hesab etmir”-deyə Davudoğlu bəyan edib.Beləliklə, hazırkı durum Ermənistandan problemin həlli istiqamətində qəti addımlar atmağı tələb edir. Hərçənd, Levon Ter-Petrosyanın rəhbərlik etdiyi Ermənistan müxalifətçilərinin etiraz aksiyaları Serj Sarksyanın geri çəkilməsini mümkünsüz edir, çünki bu mərhələdə kompromis Sarkisyanın siyasi iflası demək olacaq. Bununla belə, dekabrın əvvəllərinə qədər İrəvanın nə düşündüyünə aydınlıq gəlməlidir. Analitiklər bildirirlər ki, tərəflərin mövqelərində mövcud olan ziddiyyətlər Astanada Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair hansısa «yol xəritəsi»nin imzalanacağı ehtimalını azaldır, rəsmi Bakı işğal edilmiş ərazilərin dərhal azad edilməsini tələb etdiyi halda İrəvan millətlərin öz müqəddaratını təyinetmə prinsipini irəli sürərək Dağlıq Qarabağa müstəqillik istəyir. Bu yanaşmada dəyişikliyin olmaması isə Qərb politoloqlarında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin İsrail-Fələstin qarşıdurmasını xatırlatmağa başladığı qənaətini yaratmaqdadır.

“1-ci kanal”ın Analitik Qrupu