GünAzTv: ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrlərinin regiona bu dəfəki səfəri əvvəlkilərdən əsaslı şəkildə fərqləndi.

Verilən bəyanatlar, cəbhə zonasına səfər, erməni tərəfinin kəskin reaksiyaları, BMT Baş Assambleyasında nəzərdə tutulan müzakirələr, müzakirələrin sonradan Azərbaycanın təşəbbüsü ilə təxirə salınması Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında yaranmış son duruma artıq beynəlxalq birliyin biganə qala bilmədiyindən xəbər verir. Həmsədrlərin Ermənistandan deyil, Bakıdan sonra Dağlıq Qarabağ ərazisinə getməsi məsələyə münasibətin dəyişildiyi qənaətini doğura bilər. Lakin Qarabağ ərazisində olarkən vasitəçilərin üzərinə faktiki, hücum çəkən erməni curnalistlərinin narahatlığı belə düşünməyə əsas verir ki, İrəvanda son gedişlərdən əsla məmnun deyillər. Azərbaycan isə ərazi bütövlüyü prinsipinin mütləq bərpa olunacağı barədə bəyanat verməklə ermənilərin səylərinin nəticəsiz qalacağından əmindir. Bunu Ramazan bayramı münasibətilə Qafqaz müsəlmanları idarəsinin təşkil etdiyi iftar süfrəsinə qatılan Prezident İlham Əliyev də diqqətə çatdırıb.    

Müşahidəçilər etiraf edirlər ki, həmsədrlərin son səfərində səslənən bəyanatlar artıq rəsmi Bakının ədalətli tələblərini nəzərə almamağın mümkünsüzlüyünü göstərir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə yaradılan ATƏT-in qiymətləndirici missiyasının sentyabrın sonu-oktyabrın əvvəllərində Dağlıq Qarabağın ətrafındakı işğal altında olan rayonlarda humanitar durumu öyrənmək məqsədilə nəzərdə tutulan səfəri deyilənləri təsdiq edir. Bu, 2005-ci ildən sonra əraziyə səfər edəcək ilk beynəlxalq missiyadır. Regiona səfər ərəfəsində və səfərin yekunu olaraq həmsədrlər verdikləri bəyanatda onu da açıqladılar ki, onlar sentyabrın üçüncü ongünlüyündə Vaşinqtona, daha sonra Nyu-Yorka səfər edəcək. Məqsəd BMT Baş Assambleyasının kuluarlarında münaqişə tərəfləri ilə işi davam etdirməkdir. Minsk qrupunun həmsədrləri qoşunların təmas xəttində baş verən son insidentlərə də münasibət bildirərək bu olaylara qarşı olduqlarını, səfər zamanı tərəflərlə sözügedən məsələ ətrafında müzakirələr apardıqlarını deyiblər. Yeri gəlmişkən, ATƏT-in hazırkı sədri, Qazaxıstanın xarici işlər naziri Kanat Saudabayev də son hadisələri qətiyyətlə pislədiyini bəyan edib. Onun sözlərinə görə, istənilən atəşkəs pozuntusu konstruktiv dialoqun fəallaşdırılması imkanlarını məhdudlaşdırmaqla Minsk konfransı çərçivəsində aparılan danışıqlar prosesini pozur. Burada şübhəsiz, vasitəçi dövlətlərin ortaya qoyduqları qeyri-obyektiv mövqenin də təsiri var. Məsələn, Rusiya prezidentinin İrəvana səfəri zamanı imzalanmış hərbi müqavilə ətrafında ciddi spekulyasiyalar gedir və Ermənistan rəsmi Moskvanın onun arxasında durduğu barədə bəyanatlar verir. Azərbaycan Xarici İşlər nazirinin müavini Araz Əzimov bu cür bəyanatların səmərə verməyəcəyini bildirir.

Beləliklə, belə demək mümkünsə, Qarabağ probleminin həllində buz əriməyə başlayıb. Vasitəçilər təmas xəttində baş verənlərə obyektiv qiymət verməklə yanaşı hər şeyi öz adı ilə adlandırmaq hesabına Ermənistanın spekulyativ cəhdlərinin qarşısını alır. İşğal olunmuş rayonlara səfərlərinin sonunda mətbuata açıqlama verən fransalı həmsədr Bernar Fasye qarşı tərəfi tamamilə məyus etdi. Fasye birbaşa Bakıdan gələrək təmas xəttini keçmələrini böyük hadisə adlandırdı: “Mən artıq 6 ildir, vasitəçiyəm və həmişə bunu etmək istəmişəm. Biz artıq doqquzuncu dəfədir ki, regiona səfər edirik. Xoşbəxtlikdən bu, indi mümkün oldu”. Əslində, fransalı həmsədrin İrəvana səfər ərəfəsində belə cəsarətli bəyanat verməsi birmənalı qarşılana bilməz. Qarşı tərəfi şoka salan daha bir məqam var. Erməni curnalistin “Məlumat vardı ki, Qarabağla sərhəddə monitorinq keçiriləcək” sözlərinə Fasye “Bu, monitorinq yox, təmas xəttinin keçilməsi idi. Biz sərhədi yox, təmas xəttini keçdik. Biz göstərməliyik ki, bu, sərhəd deyil” cavabını verdi. Faktiki, vasitəçi Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət hesab etmədiklərini deyir, erməni curnalistlərini də təşvişə salan məhz bu faktdır. Diplomatların Ermənistan prezidenti Serc Sarkisyan və xarici işlər naziri Edvard Nalbandyanla görüşlər əsnasında ortaya qoyduğu mövqe bir tərəfdən də Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin İrəvana səfəri ətrafında yaradılan aciotacı heçə endirib. Medvedevin Bakıya səfərindən sonra isə Rusiyanın Qarabağ məsələsində obyektiv mövqe tutacağına ümidlər böyükdür.

Atəşkəs reciminin tez-tez pozulması beynəlxalq təşkilatları da narahat edir və onlar təmas xəttində sabitliyin təmin olunmasını vacib hesab edirlər. Bununla yanaşı Avropanın nüfuzlu siyasətçiləri Dağlıq Qarbağ münaqişəsində Azərbaycanın ədalətli mövqeyini və konstruktiv siyasətini dəstəklədiklərini bildirirlər. Niderland Krallığının senatı və Avropa Şurasının keçmiş prezidenti Rene Van der Linden kimi…

Avropalı ekspertlər Minsk qrupunu yeni təkliflərlə çıxış etməyə çağırıb və bildirib ki, Qarabağ problemi həll olunmayınca, regionda böyük layihələri həyata keçirmək də mümkün olmayacaq. Aydın görünür ki, Qərb Rusiyanın Ermənistanla imzaladığı hərbi əməkdaşlıq müqaviləsindən narahatdır və ona görə də Qarabağ münaqişəsinin tezliklə həllinə çağırışlar edir. ABŞ-ın dövlət katibi Hillari Klintonun uzun fasilədən sonra yenidən Rusiyanın əleyhinə bəyanat verməsi, üstəlik BMT Baş Assambleyasında Gürcüstanla bağlı qəbul edilən qətnamə faktiki, Moskvaya xəbərdarlıq sayıla bilər. Şübhəsiz, Qərbdə Cənubi Qafqazın Rusiyanın tam nəzarəti altına verilməsinin ciddi fəsadlar doğuracağını başa düşürlər. Rusiya-Ermənistan əməkdaşlığı hazırda ancaq İrəvanın maraqlarına xidmət edir. Üstəlik, Ermənistanda sentyabrın 10-dan başlanan NATO-nun hərbi təlimlərindən sui-istifadə cəhdləri nəzərə çarpır. Belə ki, qarşı tərəf «Armeniya-2010» adı altında gerçəkləşən və fövqəladə halların aradan qaldırılması mövzusunda olan bu təlimləri İrəvanda az qala Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılması üçün Qərbin Ankaraya təzyiqi kimi qələmə verirlər. Ancaq sözügedən cəhdlərin səmərə verəcəyi inandırıcı görünmür. Çünki erməni ordusunda tüğyan edən anarxiya NATO ekspertlərinin də diqqətindən yayınmaz. Ararat vilayətində yerləşən hərbi hissələrin birində müqavilə əsaında xidmət keçən hərbçilərin silahlarını ataraq komandanlığın əmrlərini yerinə yetirməkdən imtinası Ermənistan silahlı qüvvələri sırasında qanun pozuntuları hallarının mütəmadi xarakter aldığının göstəricisidir. Bu faktları nəzərə alsaq, Rusiya ilə hərbi əməkdaşlığın və Türkiyə ilə sərhədlərin açılacağına dair bəyanatların erməni ordusunda baş verən biabırçı faktları ort-basdır etməyə, Sarkisyan iqtidarına isə Qarabağ danışıqlarında əvvəlkitək destrukiv siyasət yürütməyə imkan verməyəcəyini qətiyyətlə söyləmək olar.

«1-ci kanal»ın  Analitik Qrupu