GünAzTv: Qardaş ölkə dönüş nöqtəsindədir.  12 sentyabr referendumu - dəyişikliklər və yeni hədəflərin müəyyənləşməsi deməkdir.

Türkiyə tarixi seçim qarşısındadır. Ölkənin əhəmiyyətli strateji qurumlarına səkkiz ildir iqtidarda olan Ədalət və Inkişaf Partiyasının rəhbərliyində təmsil olunan şəxslər başçılıq edir. Silahlı Qüvvələr, təhsil sistemi, media və digər sahələrdə istədiklərini əldə ediblər. Hakim partiya solçu və liberal təbliğat heyətilə güclü referendum kampaniyasına start verdi.

Baş nazir Təcəb Tayyib Ərdoğanın, eləcə də Ədalət və Inkişaf Partiyasının gələcəyi baxımından 12 sentyabr referendumu dönüş nöqtəsi olacaq. Əgər bu referendumda dəyişikliklərə “hə” cavabı daha çox olarsa, növbəti hədəfin növbəti ildə keçiriləcək parlament seçkiləri, yeni Konstitusiya, baş nazirlik və prezident seçkiləri olacağı şübhəsizdir.

Baş nazir seçicilərin sadəcə, verilən suala cavab verməsini istəyir. Ərdoğan referendumla 2011-ci ilin iyulunda keçiriləcək parlament seçkiləri arasında hər hansı əlaqə qurulmamasını təklif edir. Ölkə müxalifətinin iki böyük partiyası - Cümhuriyyət Xalq Partiyası və Milliyyətçi Hərəkat Partiyası isə bunun əksinin baş verməsinə çalışır. Yəni, referendum həm də iqtidar partiyasına inamın göstəricisi kimi dəyərləndirilməlidir. Belə olan halda, referendumun nəticələri ilə parlament seçkilərinin əlaqələndirilməsi baş verəcək.

Ədalət və Inkişaf Partiyasının 2002-ci ildə iqtidara gəlişi fövqəladə proseslər nəticəsində mümkün olmuşdu. Iqtidarda olan qruplar özləri özlərini sıradan çıxarmışdılar. Rüşvət hallarıyla bağlı dolaşan dedi-qodular o həddə çatmışdı ki, nəticədə 2002-ci ildən əvvəl hakimiyyətdə olmuş koalisiya kabinetinin aparıcı siyasi xadimləri Ali Məhkəmə qarşısına çıxmalı oldular. Məhz rüşvət və korrupsiya fırtınası Ədalət və Inkişaf Partiyasının 35 faiz səs alaraq, təkbaşına iqtidara yiyələnməsinə şərait yaratdı. Onların da 2002-ci ildə başlanan hakimiyyəti nəticəsində əvvəlcə bütün əhəmiyyətli dövlət postlarına partiya üzvləri və iqtidara yaxınlığı ilə seçilən şəxslər gətirildi. Bundan başqa, media sahəsində monopoliya aradan qaldırıldı. Mətbuatın yarısı, hətta daha çoxu iqtidara yaxın qurum və şəxslərlə formalaşdırıldı. Medianın diqqətdən kənarda qalan liberal və solçu simaları önə çıxarıldı. Türkiyə həmin qələm sahiblərinin iqtidarı müdafiə edən yazılarının şahidi oldu.

Iqtisadi baxımdan Türkiyə 2008-ci il maliyyə böhranından məhdud sıxıntılarla yayına bildi. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdən fərqli olaraq, orada maliyyə qurumlarının iflası baş vermədi. 2000-2001-ci illərdə baş vermiş daxili böhrandan sonra maliyyə sisteminin yenidən formalaşdırılması amili də bunda mühüm rol oynadı.

Xarici siyasət hakim partiyaya ən çox nüfuz gətirən sahə oldu. Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan dünyada baş verən mühüm proseslərdə söz sahibinə çevrildi. Avropa Birliyi ilə münasibətlər bir o qədər isti olmasa da, Fransa və Almaniya ilə əlaqələr istənilən səviyyədə deyilsə də, xüsusən Yaxın Şərq və ərəb ölkələri üzərində Türkiyənin nüfuzunun artması göz önündədir.

2002-ci ildən əvvəlki koalisiya hökumətinin buraxdığı səhvlər, həmçinin Ədalət və Inkişaf Partiyasının xüsusilə səhiyyə sahəsinə diqqət yetirməsi, yoxsullara yardım məsələsində fəallıq göstərməsi bu partiyanın 2007-ci il seçkilərində səs faizini 47-yə çatdırmasına səbəb oldu.

Müxalifət iqtidarla mübarizədə nələri unutmamalıdır?

Dəniz Baykal və Onur Öymənin rəhbərliyi altındakı Cümhuriyyət Xalq Partiyası Türkiyə siyasi tarixi baxımından dəbdən düşmüş bir müxalifət modeli tətbiq edirdi. Bu partiya üçüncü Fransa respublikası zamanı (1875-1914-ci illər) meydanda olmuş müxalif Radikal partiyanın eynən özü idi. XXI əsrdə isə dünyada qloballaşma yaşanır, millətlər kəskin iqtisadi rəqabətə qədəm qoyur və xalq gündəlik çörəkpulunun necə qazanılması barədə düşünürdü. Lakin müxalifətdəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası bunu anlamadı və ya anlamaq istəmədi.

Partiya öz lideri Kamal Kılıçdaroğlu ilə yeni qaydada çağdaş müxalifət mövqeyi sərgiləməyə başladı. Kılıçdaroğlu Ərdoğan kimi xarizmatik deyil, təcrübəsi də baş nazirlə müqayisə oluna bilməz. Amma tutduğu xətt doğrudur.

Dövlət Baxçalının rəhbərlik etdiyi Milliyyətçi Hərəkat Partiyası iqtidarın zəif nöqtəsi olan etniklərlə bağlı siyasətdəki boşluğu tuta bildi. Etnik problemlərlə bağlı bir doğru, bir yanlış yanaşma var.

Yanlış yanaşmaya misal olaraq, Belçika modelini göstərmək olar. Etnik azlıqlara yanaşma məsələsində milli mənsubiyyətə kökləndikcə çıxılmaz vəziyyət yaranır. Ölkənin bölünmə təhlükəsi meydana çıxır. Fərqli dil, ayrı məktəb, başqa dildə media məsələsinə gəldikdə isə, problemlər daha da dərinləşir. Bu gün Belçika belə vəziyyətdən çıxış yolu tapa bilmir. Halbuki hər irqdən, hər dindən, hər milli və etnik kökdən olan 300 milyon insan Amerika modelilə xoşbəxt yaşayır. Çünki onları bir araya gətirən amil “Amerika röyası” - ABŞ-da çalışan hər kəsin çörəkpulu qazanması, zəngin olması və hətta Ağ ev rəhbəri postuna seçilmək imkanının mövcudluğudur.

Etnik yanaşmada “Türkiyə röyası” modelinin əvəzinə, milli mənsubiyyətin xüsusi qabardıldığı “Türkiyəlilik” variantının ortaya atılması, əslində, iqtidarda olan Ədalət və Inkişaf Partiyasına qurulmuş tələ oldu. Milliyyətçi Hərəkat Partiyası da məhz bu boşluqdan istifadə etməklə hökuməti məyus edir. Ciddi dövlət adamı olan Dövlət Baxçalı yalnız iqtidarın etnik yanaşma siyasətini tənqid etməklə kifayətlənməməlidir. Eyni zamanda qloballaşmanı və Avropanı başa düşən, eyni zamanda həssas iqtisadi probemləri qaldıra biləcək müxalifət mövqeyi sərgiləməlidir. Azadlıq