Son günlər Gürcüstanın Marneuli şəhərində yerləşən İmam Əli məscidindən yayılan görüntülər İran İslam Respublikasının sərhədlərindən kənarda ideoloji təsirinin artması ilə bağlı ciddi suallar və narahatlıqlar doğurub. Fotolarda ibadətə gələn şəxslərin İranın ali lideri Əli Xameneinin şəkillərini əllərində tutaraq mərasimdə iştirak etdikləri görünür. Bu mənzərə dini ayindən çox, ideoloji rejimlərin təbliğat toplantılarını xatırladır.

Gürcüstanda fəaliyyət göstərən “İmam Əli Xeyriyyə Fondu”nun yaydığı məlumata görə, həmin həftə məsciddə oxunan xütbə “İlahi rəhbərlik” mövzusuna həsr olunub. Bu anlayış İran hakimiyyətinin rəsmi ideologiyasında birbaşa “vilayət-fəqih” doktrinası və şəxsən Xamenei ilə əlaqələndirilir. Eyni zamanda, məscidin divarlarına İran liderinin iri portretləri asılıb, onun ünvanına şüarlar səsləndirilib. Bu isə İslamın ənənəvi qaydalarına, xüsusilə də məscidlərdə insan təsvirlərinin yolverilməzliyinə açıq ziddir.

Məscid, yoxsa təbliğat qərargahı?

Təhlükəsizlik və siyasi ekspertlər hesab edirlər ki, Marneulidə baş verənlər spontan dini hadisə deyil, Tehranın illərdir həyata keçirdiyi ideologiya ixracı strategiyasının tərkib hissəsidir. Xüsusilə rəsmi dili zəif bilən, informasiya boşluğunda yaşayan etnik və dini icmalar bu cür təsirlərə daha açıqdır.

Rəsmi statistikaya əsasən, Gürcüstanda 233 mindən çox azərbaycanlı yaşayır və onlar ölkənin ən böyük etnik azlığını təşkil edir. Lakin dil və sosial baryerlər bu icmanın siyasi və ictimai proseslərdə iştirakını zəiflədir. Məhz bu boşluq xarici aktorlar üçün əlverişli zəmin yaradır.

Xamenei niyə Marneulidədir?

Əsas sual budur: əgər Xamenei İran daxilində “geniş xalq dəstəyi”nə malikdirsə, onun şəkilləri niyə Gürcüstan məscidlərində paylanır? Niyə başqa bir dövlətin lideri xarici ölkədə dini simvola çevrilir?

Tənqidçilər bildirirlər ki, bu cür aksiyalar Tehranın daxildə zəifləyən legitimliyini kompensasiya etmək cəhdidir. Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, Marneulidəki bu mərasim dərhal İran hakimiyyətinə bağlı media resursları, o cümlədən birbaşa Xameneinin nəzarətində olan “Sahar Azeri” telekanalı tərəfindən yayılıb.

Din – siyasi alət kimi

İran uzun illərdir dini mənəvi dəyər kimi yox, geosiyasi təsir mexanizmi kimi istifadə edir. Bu kontekstdə bir sıra suallar cavabsız qalır:

Qarabağda məscidlər 30 il ərzində dağıdılarkən Tehran niyə susurdu?

Azad edilmiş ərazilərdə məscidlər bərpa olunanda İran mediası niyə bunu görməzdən gəldi?

Niyə İranın “dini həssaslığı” yalnız siyasi maraqlarına uyğun olan məkanlarda aktivləşir?

Top artıq Tbilisinin meydanındadır

Marneulidə baş verənlər Gürcüstan hökuməti üçün ciddi siqnaldır. Necə olur ki, müstəqil bir dövlətin ərazisində başqa ölkənin lideri məscidlərdə ideoloji simvola çevrilir? Sabah bu şəbəkələr Gürcüstan qanunlarını deyil, “dini göstərişləri” əsas götürmək istəsələr, Tbilisinin cavabı nə olacaq?

Reallıq budur ki, İran bir daha göstərdi: o, məscidi yalnız ibadət məkanı deyil, siyasi məqsədlər üçün istifadə edir. Bu təhlükəli oyunun əsas qurbanları isə illərlə informasiya və sosial təcrid şəraitində yaşayan icmalardır. Onların dini alətə, kimliyi isə geosiyasi qarşıdurma meydanına çevrilir.

GünAzTV
oxu.az