İranın etnik qrupları güc balansını dəyişə bilər

SON XƏBƏRLƏR

İranın etnik qrupları güc balansını dəyişə bilər – RƏY

2026.06.06, 16:00

İranın etnik və dini müxtəlifliyi ölkənin uzunmüddətli siyasi trayektoriyasının formalaşmasında və mövcud hakim sistemə meydan oxumaqda həlledici amilə çevrilə bilər.

Gunaz.tv

"The Jerusalem Post" portalında məsələ ilə bağlı şərh yazısı dərc olunub.

Məqalədə qeyd olunur ki, İran çoxsaylı etnik qruplardan ibarət olduqca rəngarəng bir cəmiyyətdir. Bu qruplara azərbaycanlı türklər, kürdlər, ərəblər (əhvaz ərəbləri), bəluclar, türkmənlər, lorlar və taciklər daxildir və bildirilir ki, “İran əhalisinin əslində 40 faizindən az hissəsi farsdır.” Təhlil bu icmaların gələcək siyasi dəyişikliklərdə mərkəzi rol oynaya biləcəyini irəli sürür. Bu qrupların bəzilərinin “ya müstəqillik, ya da onlara siyasi proseslərdə daha böyük təsir verəcək federal sistem tələb edir.

Məqalədə, həmçinin, regional iqtisadi bərabərsizliklərə diqqət çəkilir, “İranın neftinin 80 faizi və təbii qaz ehtiyatlarının 60 faizi Xuzistanda yerləşir.” Bu bölgədə əsasən əhvaz ərəbləri yaşayır. Məqaləyə görə, bu vəziyyət uzun illərdir idarəetmə, məşğulluq və resursların bölüşdürülməsi ilə bağlı narazılıqları gücləndirib.

Gərginliklər yalnız etnik deyil, dini xarakter də daşıyır. Bildirilir ki, İranın konstitusion sistemi sünni müsəlmanların prezident və ya ali lider vəzifəsini tutmasını məhdudlaşdırır, eyni zamanda digər dini azlıqlar da müxtəlif məhdudiyyət və qadağalarla üzləşirlər.

Məqalədə sSon siyasi olaylara istinad edilərək qeyd olunur ki, “2009-cu ildə Yaşıl Hərəkat başladığından bəri bir çox iranlı ruhanilər rejimindən azadlıq tələb edir,” və son illərdə baş verən bir neçə ümummilli etiraz dalğasının etnik azlıq bölgələrini də əhatə etdiyi əlavə olunur.

Təhlil həmçinin vahid müxalifətin olmamasını tənqid edir və Vaşinqtonun bütün qrupları təmsil edə biləcək tək lider fiqur tapmaqda çətinlik çəkdiyini bildirir. Eyni zamanda, yalnız bir siyasi fiqura güvənməyin “strateji baxımdan səhv” ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edilir.

Bunun əvəzində isə azərbaycanlılar, kürdlər, bəluclar, əhvaz ərəbləri, türkmənlər və digər qrupları əhatə edən daha geniş bir koalisiyanın daha effektiv siyasi cəbhə yarada biləcəyi irəli sürülür və İranın gələcəyinin etnik qruplara geniş muxtariyyət verən “federal və ya konfederal sistemdə” ola biləcəyi bildirilir.

Məqalə nəticə olaraq bildirir ki, İran “monolit bir milli dövlət deyil, böyük ölçüdə qarışıq bir cəmiyyətdir” və istənilən dayanıqlı siyasi gələcək etnik və dini müxtəlifliyi, mərkəzdən idarəetmənin zəiflədilməsini və regional muxtariyyəti nəzərə almalıdır.

GUNAZ.TV

SON XƏBƏRLƏR