2026-cı il iyulun 7–8-də Ankarada keçirilən Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının (NATO) liderlər sammiti təkcə təhlükəsizlik qərarları, üzv ölkələrin müdafiə xərclərinin artırılması, Ukrayna müharibəsi və Avropanın gələcək təhlükəsizlik arxitekturası ilə bağlı müzakirələrə görə diqqət çəkmədi. Sammitin qısa müddətdə beynəlxalq medianın ən çox müzakirə olunan mövzularından birinə çevrilən hadisələrindən biri də Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın toplantıda iştirak edən liderlərə təqdim etdiyi qeyri-adi hədiyyə oldu. Bir çox müşahidəçilər bu hədiyyəni sadəcə protokol xatirəsi deyil, çoxqatlı siyasi və diplomatik mesaj kimi qiymətləndirdilər.

Beynəlxalq media orqanlarının məlumatına görə, Ərdoğan sammitin sonunda iştirakçı liderlərin əksəriyyətinə hər biri xüsusi şəkildə fərdiləşdirilmiş klassik və qədim revolverlər (Vintage Revolver) hədiyyə edib. Hədiyyə edilən silah Türkiyənin dövlət şirkəti MKE tərəfindən istehsal olunan nadir və kolleksiya dəyərinə malik “Gümüşay .357 Magnum” model altıatandır. Bu modelin hazırlanması 1990-cı illərə təsadüf edir.

Hər silahın üzərində onu qəbul edən liderin adı və Türkiyə Respublikasının bayrağı həkk olunmuşdu. Hədiyyələr qanuni sənədlər və ixrac icazələri ilə birlikdə təqdim edilmişdi. Bundan əlavə, həmin silahlara uyğun sursat da hədiyyəyə daxil edilmişdi. Məhz bu məqam hədiyyənin sammitin ilk saatlarından etibarən ən çox müzakirə olunan mövzularından birinə çevrilməsinə səbəb oldu.

Beynəlxalq görüşlərdə liderlər arasında adətən rəsm əsərləri, əl işləri, nəfis kitablar və ya mədəni irsi əks etdirən əşyalar kimi ənənəvi hədiyyələr təqdim olunduğu halda, tarixi odlu silahın rəsmi hədiyyə kimi seçilməsi görünməmiş addım idi. Elə bu fərq də müxtəlif media orqanlarının məsələyə fərqli rakurslardan yanaşmasına və bu addımı geniş şəkildə təhlil etməsinə səbəb oldu.

Məlumatlara görə, sammitdə iştirak edən 32 liderin demək olar ki, hamısına bu hədiyyə təqdim olunub.

Ərdoğan niyə məhz belə bir hədiyyə seçdi?

İlk baxışdan köhnə bir revolverin seçilməsi yalnız simvolik addım kimi görünə bilər. Lakin sammitin siyasi atmosferi və Ərdoğanın illərdir formalaşdırdığı siyasi davranış modeli göstərir ki, bu hədiyyə bir neçə fərqli mesaj daşıyırdı.

Bu mesajların ilk qatı güc və təhlükəsizlik anlayışları ilə bağlı idi.

Ankara sammiti əsasən NATO-nun çəkindiricilik qabiliyyətinin artırılması, Ukrayna müharibəsi, Rusiyadan qaynaqlanan təhdidlər, müdafiə sənayesinin gələcəyi və üzv ölkələrin hərbi büdcələrinin artırılması kimi mövzular ətrafında keçirdi. Belə bir şəraitdə birbaşa müdafiə və təhlükəsizlik anlayışı ilə əlaqələndirilən hədiyyənin bir çox analitikin fikrincə yalnız protokol xatirəsi kimi qiymətləndirilməsi mümkün deyil.

Türkiyənin siyasi və tarixi mədəniyyətində də silah, xüsusilə klassik silahlar, sadəcə hərbi vasitə deyil. O, həm də müstəqilliyin, suverenliyin, dövlət qüdrətinin və ölkənin hərbi tarixinin simvollarından biri hesab olunur. Bu baxımdan Ərdoğan həm Türkiyənin tarixi irsini əks etdirən, həm də sammitin əsas mövzuları ilə uyğunluq təşkil edən bir hədiyyə seçməyə çalışıb.

Şəxsi diplomatiya; Ərdoğanın dəyişməyən imzası

Ərdoğanın son iyirmi ildə həyata keçirdiyi xarici siyasətin əsas xüsusiyyətlərindən biri şəxsi diplomatiyaya üstünlük verməsidir. Bir çox dünya lideri beynəlxalq əlaqələrini əsasən rəsmi dövlət institutları vasitəsilə qurduğu halda, cənab Ərdoğan hər zaman dünya liderləri ilə şəxsi münasibətlərini Türkiyənin siyasi kapitalının bir hissəsinə çevirməyə çalışıb.

Hər bir lider üçün hədiyyənin fərdiləşdirilməsi, silahın üzərinə alıcının adının həkk olunması və Türkiyə bayrağının əlavə edilməsi də məhz bu çərçivədə qiymətləndirilə bilər. Bu addım simvolik bir mesaj daşıyırdı: Türkiyə öz tərəfdaşlarının hər birinə xüsusi önəm verir və təhlükəsizliklə bağlı strateji münasibətləri yalnız rəsmi sazişlərlə məhdudlaşdırmır, eyni zamanda liderlər arasında şəxsi münasibətlərə də xüsusi əhəmiyyət verir.

Bu məsələ Ərdoğan ilə Donald Tramp arasındakı münasibətlər baxımından daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Son illərdə hər iki lider dəfələrlə nümayiş etdirib ki, aralarındakı şəxsi əlaqələr bir çox hallarda iki ölkə arasında yaranan siyasi fikir ayrılıqlarının idarə olunmasına kömək edib. Məhz buna görə bəzi analitiklər hesab edirlər ki, bu hədiyyə Ankaranın ABŞ-nin yeni administrasiyası ilə müsbət atmosferi qorumaq, eləcə də müdafiə əməkdaşlığı, F-35 proqramı, F-16 qırıcılarının modernləşdirilməsi və hərbi-sənaye əməkdaşlığı kimi məsələlərin irəlilədilməsi istiqamətində atdığı addımlardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Türkiyənin geosiyasi mövqeyinin nümayişi

Türkiyə son illərdə öz rolunu NATO-nun adi üzvü olmaqdan çıxararaq Avropa və Yaxın Şərqin təhlükəsizlik arxitekturasını formalaşdıran əsas oyunçulardan birinə çevirməyə çalışır.

Türkiyənin geostrateji mövqeyi, Bosfor və Dardanel boğazlarına nəzarət etməsi, Yaxın Şərq, Qafqaz və Qara dəniz regionu ilə həmsərhəd olması, NATO-nun ikinci ən böyük ordusuna sahib olması, eləcə də Ukrayna müharibəsi, Suriya böhranı, miqrasiya və enerji təhlükəsizliyi kimi məsələlərin idarə olunmasında oynadığı rol Ankara rəhbərliyinin özünü Qərbin təhlükəsizlik sisteminin əsas sütunlarından biri kimi görməsinə zəmin yaradıb.

Bu baxımdan Ərdoğanın təqdim etdiyi hədiyyəni Türkiyənin yalnız sammitə ev sahibliyi edən ölkə deyil, eyni zamanda NATO-nun təhlükəsizlik arxitekturasını formalaşdıran əsas üzvlərindən biri olduğu mesajının simvolik ifadəsi kimi qiymətləndirmək olar.

Daxili mesaj

Bu addım Türkiyənin daxilində də geniş əks-səda doğurdu. Hökumətə yaxın media orqanları bunu Türkiyənin özünəinamının, dövlət qüdrətinin və ölkənin fərqli diplomatik üslubunun nümunəsi kimi təqdim etdilər.

Daxili ictimai rəy baxımından isə bu cür addımlar adətən Ərdoğanın müstəqil və güclü lider obrazını daha da möhkəmləndirən amillər kimi qiymətləndirilir. Belə bir lider obrazı Türkiyəni qlobal siyasi proseslərdə təsirli aktor kimi təqdim edir və böyük dövlətlərlə münasibətlərdə bərabərhüquqlu mövqedən çıxış etdiyini nümayiş etdirir.

Niyə bəzi Qərb mediası bu hədiyyəni qeyri-adi adlandırdı?

Avropa və Amerika mediasının əhəmiyyətli hissəsi hədiyyənin simvolik tərəfinə deyil, daha çox onun praktik nəticələrinə diqqət yetirdi.

Bir çox Avropa ölkəsində odlu silahların ölkəyə gətirilməsi, saxlanılması və qeydiyyata alınması ilə bağlı olduqca sərt qanunvericilik mövcuddur. Belə bir hədiyyənin diplomatik reyslərlə daşınması, hüquqi qeydiyyat prosedurları, gömrük qaydaları, silahın daşınmasına dair məhdudiyyətlər və hətta onun sonradan necə saxlanılacağı media materiallarında geniş müzakirə olunan mövzular sırasında idi.

Bəzi media orqanları bu hədiyyəni «qeyri-adi» və ya «gözlənilməz» addım kimi qiymətləndirdilər. Bu yanaşma hədiyyənin mahiyyətinə etirazdan deyil, onun adi diplomatik hədiyyələrdən fərqli olaraq mürəkkəb hüquqi və təhlükəsizlik prosedurlarını tələb etməsi ilə əlaqələndirilirdi. Türkiyə mediası isə daha çox hədiyyənin tarixi dəyərini, mədəni mahiyyətini və Türkiyənin qonaqpərvərlik ənənələrinin nümayişi olduğunu ön plana çıxardı.

Bu fərqli yanaşmalar Ankara ilə bəzi Qərb paytaxtları arasında mövcud olan siyasi və mədəni baxış fərqlərinin media müstəvisindəki əks-sədası kimi qiymətləndirilə bilər.

 

Gunaz TV
R.G
 

🇹🇷 Quite a gift! Erdoğan presented NATO leaders with vintage revolvers loaded with live ammunition

Ursula von der Leyen has already announced that she will donate her revolver to a military museum after it is decommissioned. Other European leaders will not be able to keep their… pic.twitter.com/zhtqmV4nlv

— NEXTA (@nexta_tv) July 9, 2026