Yurt dışında yaşayan Güney Azerbaycan Türkü siyasi-sivil aktivistler, akademisyenler ve aydınlar tarafından yayımlanan ortak bildiride, İran’daki Güney Azerbaycanlı sivil ve siyasi aktivistlerin durumuna ilişkin derin endişeler dile getirilerek, bu kişilerin temel hak ve özgürlüklerine eksiksiz şekilde riayet edilmesi çağrısında bulunuldu.

On beş ülkede yaşayan toplam yüz yirmi üç imzacının destek verdiği bildiride, İran’ın çeşitli eyaletlerinde Güney Azerbaycan Türkü aktivistlere yönelik gözaltıların, ifadeye çağırmaların ve ağır ceza kararlarının son dönemde arttığına dikkat çekildi. Açıklamada, çok sayıda aktivistin “devlet güvenliğine karşı suç işlemek amacıyla toplantı ve anlaşma yapmak” ile “rejim aleyhine propaganda yapmak” gibi güvenlik suçlamalarıyla soruşturulduğu, yargılandığı veya mahkûm edildiği belirtildi.

Bildiride ayrıca, yargılama süreçlerine ilişkin ciddi kaygılar dile getirildi. Avukata erişim hakkının kısıtlanması, dosyaların yeterince incelenememesi, savunma hakkının etkin biçimde kullanılamaması ve güvenlik baskısına ilişkin iddiaların adil yargılanma ilkeleri açısından endişe verici olduğu ifade edildi. Bazı tutuklu aktivistlerin sağlık durumuna ilişkin yayımlanan bilgiler de hatırlatılarak, cezaevlerinde sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlara dikkat çekildi.

Ortak bildiride, barışçıl sivil ve kültürel faaliyetlerin cezai yaptırımlara konu edilmemesi gerektiği vurgulanırken, İran’ın taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca adil yargılanma hakkı, ifade özgürlüğü, barışçıl toplantı ve örgütlenme özgürlüğü ile sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı başta olmak üzere temel insan haklarına riayet etmekle yükümlü olduğu hatırlatıldı.

İmzacılar ayrıca devletlere, Birleşmiş Milletler Özel Raportörlerine, Birleşmiş Milletler İran Hakikat Araştırma Misyonuna, uluslararası insan hakları kuruluşlarına ve diğer ilgili uluslararası mekanizmalara çağrıda bulunarak, İran’daki Güney Azerbaycanlı Türk aktivistlerin durumunu yakından takip etmelerini, yargılama süreçlerini izlemelerini ve temel hakların korunması amacıyla mevcut hukuki ve diplomatik imkânlarını kullanmalarını talep etti.

İngilizce, Türkçe ve Farsça hazırlanan bildiri, Türkiye, Azerbaycan, Almanya, İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya, Avusturya, İsviçre, Birleşik Krallık, Fransa, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya ve Belçika olmak üzere 15 farklı ülkede yaşayan Güney Azerbaycan Türkü siyasi-sivil aktivistler, akademisyenler ve aydınlar tarafından imzalandı.

Bildiri metni ve imza listesi şöyledir:

İran’daki Azerbaycanlı Sivil ve Siyasi Aktivistlerin Durumuna İlişkin Bildiri
İran’da son dönemde yaşanan siyasi ve güvenlik gelişmeleri, özellikle Amerika Birleşik Devletleri, İsrail ve İran arasında meydana gelen askerî çatışmanın ardından ortaya çıkan gelişmeler, ülkenin sivil ve siyasi alanında daha ağır kısıtlamalara yol açmıştır. Farklı kaynaklar tarafından yayımlanan çok sayıdaki rapor, son aylarda vatandaşlara, sivil toplum aktivistlerine, gazetecilere, akademisyenlere ve siyasi aktivistlere yönelik güvenlik uygulamalarının önemli ölçüde arttığını; ülkenin çeşitli bölgelerinde çok sayıda kişinin gözaltına alındığını, haklarında ceza soruşturması başlatıldığını veya yargılandığını göstermektedir. Ayrıca bu kişilerden bazılarının uzun süreli hapis cezalarıyla, hatta bazı dosyalarda idam cezasıyla karşı karşıya kaldığı bildirilmektedir. Bu durum, adil yargılanma ilkelerine ve temel insan hakları güvencelerine uyulup uyulmadığı konusunda ciddi endişelere yol açmaktadır.

Bu süreçte, ağırlıklı olarak Azerbaycan Türklerinin haklarının savunulması amacıyla faaliyet gösteren Azerbaycanlı sivil ve siyasi aktivistler de bu uygulamalardan muaf kalmamıştır. Son bir yıl içerisinde Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Tahran, Elburz, Erdebil, Zencan, Kazvin ve Hemedan başta olmak üzere çeşitli eyaletlerde çok sayıda Azerbaycanlı aktivist gözaltına alınarak cezaevine gönderilmiş; diğer bazı aktivistler ise ceza davaları, tekrarlanan ifadeye çağrılmalar, güvenlik kısıtlamaları veya adli kontrol tedbirleriyle karşı karşıya bırakılmıştır. Halen cezaevinde bulunan aktivistler uzun süreli hapis cezalarıyla karşı karşıyadır. Bu kişiler çoğunlukla “güvenliği bozmak amacıyla yasa dışı örgüt kurmak veya bu örgütlere üye olmak”, “devlet güvenliğine karşı suç işlemek amacıyla toplantı ve anlaşma yapmak” ve “rejim aleyhine propaganda yapmak” gibi güvenlik suçlamalarıyla yargılanmış ve mahkûm edilmişlerdir. Bu durum yalnızca onların kişisel özgürlüklerini değil, aynı zamanda Azerbaycan Türklerinin barışçıl sivil ve kültürel faaliyet yürütme imkânlarını da olumsuz etkilemektedir.

Mevcut bilgi ve raporlara göre, bu aktivistlere ilişkin yargı süreçleri birçok durumda adil yargılanma ilkelerinin gereklerinden uzak şekilde yürütülmüştür. Raporlara göre bazı sanıklar seçtikleri avukata zamanında ve etkili biçimde erişememiş, duruşmalar çok kısa sürelerde gerçekleştirilmiş, dosyaları yeterince inceleme ve etkili savunma hazırlama imkânından mahrum bırakılmıştır. Ayrıca bazı vakalarda güvenlik baskısı, uzun süreli sorgulamalar ile baskı, kötü muamele ve tehdit yoluyla itiraf alınmaya çalışıldığı yönünde iddialar da bulunmaktadır. Bu tür uygulamalar, adil yargılanmanın temel ilkeleriyle ve İran devletinin hukuki yükümlülükleriyle bağdaşmamaktadır.

Ayrıca bu davalarda delillerin değerlendirilme biçimine ilişkin ciddi endişeler bulunmaktadır. Yayınlanan bilgilere göre, Azerbaycanlı aktivistlerin mahkûmiyetleri birçok durumda büyük ölçüde güvenlik kurumlarının raporlarına dayandırılmış; kültürel, dilsel ve toplumsal kimlikle ilgili barışçıl faaliyetler cezai kovuşturmanın dayanağı olarak kullanılmıştır. Oysa ifade özgürlüğü, barışçıl toplantı düzenleme özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, kamu işlerine katılma hakkı ve kültürel ile dilsel kimliği koruma hakkı hem İran İslam Cumhuriyeti Anayasası’nda hem de uluslararası insan hakları belgelerinde güvence altına alınmış temel haklardır.

İran İslam Cumhuriyeti, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye taraf bir devlet olarak bu belgelerde yer alan hak ve özgürlüklere saygı göstermekle yükümlüdür. Bu yükümlülükler arasında ifade özgürlüğü, barışçıl toplantı özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, adil yargılanma hakkı, masumiyet karinesi, avukata erişim hakkı, ikrara zorlamanın yasaklanması, zalimane veya insanlık dışı muamelenin yasaklanması ve ulaşılabilecek en yüksek sağlık standardından yararlanma hakkı bulunmaktadır. Özellikle sivil ve siyasi aktivistlere ilişkin davalarda bu yükümlülüklerin etkin biçimde yerine getirilmesi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına saygının temel gereklerinden biridir.

Bizler, kamu güvenliğinin korunması gerekçesinin vatandaşların temel hak ve özgürlüklerinin sınırlandırılmasına, adil yargılanma hakkının zayıflatılmasına veya barışçıl sivil faaliyetlerin cezalandırılmasına gerekçe yapılmaması gerektiğine inanıyoruz. İnsan haklarına saygı, yargı bağımsızlığının güvence altına alınması, ceza hukuku araçlarının ölçülülük ilkesi çerçevesinde kullanılması ve sanıkların savunma haklarının korunması, adil ve hukukun üstünlüğüne dayalı bir yargı sisteminin en önemli göstergeleridir.

Öte yandan, Azerbaycanlı bazı tutukluların sağlık durumuna ilişkin kaygı verici bilgiler de yayımlanmıştır. Bu raporlara göre bazı tutuklular çeşitli hastalıklardan muzdariptir ve uzman tıbbi bakıma ihtiyaç duymalarına rağmen sağlık hizmetlerine erişim, cezaevi dışındaki sağlık merkezlerine sevk edilme veya gerekli ilaçları temin etme konusunda kısıtlama ve gecikmelerle karşılaşmaktadırlar. Tutukluların uygun sağlık hizmetlerinden mahrum bırakılması, Cezaevleri Teşkilatı Uygulama Yönetmeliği gibi iç hukuk düzenlemelerine aykırı olduğu gibi, devletlerin sağlık hakkına ilişkin yükümlülükleriyle ve Birleşmiş Milletler Mahpuslara Muameleye İlişkin Asgari Standart Kuralları’na (Nelson Mandela Kuralları) da açıkça aykırıdır.

Hâlen cezaevinde bulunan Azerbaycanlı aktivistler şunlardır:

Abbas Lisani, Əsgər Əkbərzadə, Siyamək Mirzayi, Yusif Kari, Araz Aman, Ayaz Seyfxah, Ayət Mehrəlibəyli (Yürüş), Bağır Hacızadə, Əli Babayi, Əli Vasıqi, Əmin Təqizadə, Fatimə Atəşi Xiyavi, Kərəm Mərdanə, Mahmud Ocaqlı, Məhəmməd Məliki, Mürtəza Pərvin, Rza Səlimi, Salar Tahir Əfşar, Səməd Heydəri,  Tahir Nəqəvi və Vədud Əsədi.

Ayrıca medya organları ve insan hakları kuruluşlarının yayımladığı bilgilere göre, halen kefaletle geçici olarak serbest bulunan onlarca Azerbaycanlı aktivist hakkında yargılama süreci devam etmekte veya haklarındaki mahkûmiyet kararları kesinleşmiş olup infaz aşamasına gelmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır:

Araz İbrahimnejad, Areş Kehpur, İbrahim Avazzade, Ebulfazl Rencberi, Emir İbrahimlu, Emir Hüseyin Agayi, Eyyub Şiri, Behram Alilu, Behzad Deşti, Celal Kuderilu, Cevad Sudber, Hamed Yeganepur, Hüseyin Azadi, Hüseyin Cevadzade, Davud Şiri, Ramin İslami, Rıza Pehlivaniyan, Said Minayi, Süheyl Diger, Abbas Alilu, Ali Heyrcu, Murtaza Nurmuhammedi, Mehrdad Kadiri, Nasır Rezmcu, Yusuf Selahşur ve Yunus Merami, İbrahim Asemani, Kerim İsmailzade, Milad Balesini.

Biz, bu bildiriyi imzalayanlar olarak, Azerbaycanlı sivil ve siyasi aktivistlerin durumuna ilişkin derin endişelerimizi ifade ediyor; İran’ın hukuki yükümlülükleri ve uluslararası taahhütleri çerçevesinde bu kişilerin temel haklarına eksiksiz şekilde riayet edilmesini talep ediyoruz. Ayrıca devletlere ve Birleşmiş Milletler Özel Raportörleri, Birleşmiş Milletler İran Hakikat Araştırma Misyonu, uluslararası kuruluşlar ve insan hakları savunucuları başta olmak üzere tüm uluslararası insan hakları mekanizmalarına çağrıda bulunuyor; bu tutukluların durumunu yakından takip etmelerini, davalarının yargılama süreçlerini izlemelerini ve adil yargılanma standartlarının uygulanması, sağlık ve insan onurlarının korunması ile her türlü insan hakları ihlalinin önlenmesi amacıyla ellerindeki tüm hukuki ve diplomatik imkânları kullanmalarını talep ediyoruz.

İmzalayanlar (alfabetik sırayla):

Abdullah Emir Haşimi (İsveç), Adil Ferecullahi (Türkiye), Afşar Abbasi (Almanya), Ahed Vekili (Kanada), Ahmed Obalı (ABD), Ali Hamzezade (Türkiye), Ali Eşgi (Azerbaycan), Ali İbrahimi (Belçika), Ali İntişari (Amerika), Ali Rızayi (İsveç), Ali Süleymani (ABD), Alirıza Erdebili (İsveç), Araz Karaağaçlı (Avusturya), Araz Mustafazade (Türkiye), Arslan Kamerani (Finlandiya), Areş İffeti (Türkiye), Areş Mokaridust (Türkiye), Atilla Erfai (Türkiye), Atilla Mustafazade (Türkiye), Ayaz İbadi (Almanya), Azer Ferruhi (İsveç), Babek Bahtaver (Birleşik Krallık), Babek Çelebi (ABD), Babek Sultani (İsveç), Behreng Beşiri (Türkiye), Behruz Ferruhi (ABD), Behzad Ağdamlı (Danimarka), Behzad Veziri (ABD), Bermek Beşiri (Türkiye), Cafer Peştu (Türkiye), Cebrail Şükri (Türkiye), Cemşid Zarei (Türkiye), Cevad Rencber (Kanada), Cevad Sadıki Daşkesen (Almanya), Cevad Sudber (Türkiye), Dilber Hasanbeyli (Azerbaycan), Duman Radmehr (İsveç), Efsane Afşar (İsveç), Ekber Debbağ Dilmegani (İsviçre), Ekber Enveri (Türkiye), Eldar Hıyavi (İngiltere), Eldar Karadağlı (İsveç), Emir Mehdipur (Kanada), Esed Takizade (Kanada), Feramerz Asgerzade (ABD), Ferhad Mecidzade (Almanya), Gulamrıza Purbagır (Türkiye), Habib Kanberpur (Türkiye), Habib Sasanian (Azerbaycan), Hacer İbrahimi Dinaver (Türkiye), Hadi Karaçay (Norveç), Hamed Melikoğlu (Türkiye), Hasan Afraz (Norveç), Hecer Sultani (Türkiye), Hüseyin Alimuhammedi (Türkiye), Hüseyin Karamelikli (Türkiye), İbrahim Mededzade (İsveç), İbrahim Ramazani (Türkiye), İlgar Ulusoy (Türkiye), İlham Verşoçi (Avustralya), İmad Hazretinejad (Türkiye), İsa Türkoğlu (Birleşik Krallık), İskender Ali Mirzayi (Kanada), İsmail Cevadi (Türkiye), Jale Rezmi (Fransa), Kasım Bodi Benab (Kanada), Kerim Asgeri (Amerika), Lale Cevanşir (Kanada), Mahmud Alizade Ağderak Cedid (Türkiye), Maşaallah Rezmi (Fransa), Mecid Cevadi Araz (Türkiye), Mehdi Naimi (Türkiye), Mehdi Nuri (Türkiye), Mehmet Rıza Heyet (Türkiye), Mesud Haray (Türkiye), Muhammed Hasan Gulami Hamed (Türkiye), Muhammed Rıza Avazpur (İsviçre), Muhammed Rıza Heşti (ABD), Muhammed Rıza Kerimpur (Türkiye), Muhammed Rıza Goçi (Türkiye), Muhammed Rıza Rahmanifer (Türkiye), Muharrem Kamrani (Türkiye), Murtaza Muradpur (Birleşik Krallık), Musa Berzin (Türkiye), Mücteba Necefi (Türkiye), Münire Ekber Puran (Kanada), Nağme Novdost (İngiltere), Naki Mahmudi (Almanya), Nevvab Kerimi (Birleşik Krallık), Nusret Behnud (Kanada), Puya Pur Hemmeti (İsviçre), Ramin Cebbarlı (Amerika), Rıza Debbağinejad Şateri (Türkiye), Rıza Kuleyni (Kanada), Rıza Talibi (Almanya), Said Azizi (İsveç), Said Daveri Niku (Kanada), Salih Kamrani (İsveç), Samed Pur Musevi (Kanada), Sara Tampu (Kanada), Seher Hac Ganizade (Türkiye), Selim Ahmediyan (İsveç), Settar Sevigin (İsveç), Sevil Defçi (Kanada), Simin Sabri (Norveç), Sina Yusufi (Almanya), Siyavuş Parsiyan (Türkiye), Süheyla Karager (Türkiye), Şahin Hilali Hıyavi (Norveç), Şehram Şevki (Türkiye), Taha Kermani (Fransa), Taki Selahşur (Türkiye), Umay Radmehr (Almanya), Dr. Ural Hatemi (Almanya), Vahid Bahaduri (ABD), Vahid Ferhad (Türkiye), Valeh Alizade (Türkiye), Yaşar Baştürk (Amerika), Yaşar Ferzin No (Fransa), Yunus Sultanzade (Almanya), Yunus Şameli (İsveç), Yusuf Musevi (Türkiye), Ziya Sadruleşrafi (Kanada).

Gunaz.TV