GünAzTv: Ötən hər həftə İran İslam Respublikası üçün geriləmə, beynəlxalq ictimaiyyətin yenitəzyiqi ilə üzləşmə, daxili gərginliyin artması kimi dəyərləndilirəl bilər.

Ölkədə «islahatçı» və 2009-cu ilin prezident seçkisindən sonrakı müxalifət yenə fəallaşıb. Bununla yanaşı icraedici və qanunverici qurumlar arasında da kəskin «söz savaşının» getdiyi müşahidə olunmaqdadır.

Bu baxımdan yola saldığımızı həftə İslam Respublikası üçün qalmaqlallı saylı bilər.  Parlamentin üzvü, Mahmud Əhmədinejad hökumətinə müxaliflərdən biri Əli Mütəhhəri jurnalistlərə açıqlamasında prezidentin parlamentdə impiçment edilməsi üçün 50-dən çox imza toplandığını bildirib.

Qeyd edək ki, bir müddət öncə İslam Respublikası parlamentinin sədri Əli Laricani prezident Mahmud Əhmədinijatı ölkənin ali qanunverici orqanı qarşısında hesabat verməməkdə, başqa sözlə bu quruma sayğısızılq göstərməkdə suçlamışdı. Onun ardınca İranın ali rəhbərini (indiki halda ayətulla Xamneyinin tutduğu vəzifə) müəyyənləşdirən bir qurumun, dini ekspertlər şurasının sədri, keçmiş prezident Haşimi Rəfsəncani siyasi məhbusların ailə üzvləri ilə görüşdə icra qurumlarına onların yaxınlarının probleminin həlli istiqamətində rahatsızlıqlarına yardım etməkdə gücsüzlüyünü dolayı yolla boyununa alması və s. rejimiçi problemlərin ciddiliyini təsdiqləyib.

Məclisinin 170 üzvü M.Əhmədinijata etiraz müraciətində bildirilmişdi ki, hökumət başçısı Nyu-Yorka son səfəri zamanı yerli jurnalistlərlə görüşdə icra hakimiyyətinin ölkədə ən yüksək dövlət orqanı olduğunu deməsi gerçəkliyi əks etdirmir. Əhmədinejadın sözlərinə görə, parlamentin «ən ali dövlət qurumu sayılması dövrü» artıq geridə qalıb : «Hazırda önəm baxımından dövlətin birinci qurumu  icraedici hakimiyyətdir».

Deputatlar müraicətlərində Əhmədinijatı ölkə Ana Yasasını təhrif etməkdə, ayətulla Xomeyniyə, eləcə də İranın hazırkı ali rəhbəri ayətulla Xamneyiyə qarşı çıxışda suçlayıblar.

Etiraz bəyanatında daha sonra bildirilib: “Xalqın ölkə prezidentindən və başqa rəsmilərdən gözlədiyi odur ki, onlar ayrı-ayrı orqanların işinə qarışmaqdansa, ölkənin əsas problemləri olan işsiz gənclərin işlə təmin edilməsi, inflyasiya və bahalığın qarşısının alınması, əmtəə qaçaqmalçılığının aradan qaldırılması, daxili istehsala dəstək verilməsi, ictimai və iqtisadi fəsadların önlənməsi ilə məşğul olsunlar”.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz açıqlamasındaƏli Mütəhhəri deyib: “Prezidenti parlamentə çağırıb ondan izahat tələb etmək üçün toplanan imzalar artıq yetərli həddə çatıb. 50-dən çox imza toplanıb. Bu isə prezidenti dindirmək üçün kifayətdir”.

Bu günlərdə isə İslam Respublikasının məclisi ölkə prezidenti Mahmud Əhmədinejad Mərkəzi Bankı Baş Assambleyasının sədri vəzifəsindən çıxarılması barədə qərar qəbul edib. Həmin qanuna əsasən Əhmədinejad bu maliyyə qurumuna sədr təyin etmək hüququndan da məhrum olunub. Yeni qanuna görə, iqtisadiyyat naziri, İransayağı dövlət Plan komitəsinin başçısı, ticarət naziri, ticarət palatasının başçısı, baş prokuror və «yeddi iqtisadçı» assambleyanın üzvülüyündə qalacaq.

Bunu hökumətin iqtisadi siyasətinə qarşı parlamentin qələbəsi kimi dəyərləndirənlər də var. Belə düşünənlərə görə, yeni qanun pul siyasətini prezidenti təzyiqindən qurtataraq, onun müstəqilliyini təmin edəcək.

Hakimiyyətiçi qüvvələrin mübarizəsi keçmiş prezident, məsləhət və dini ekspertlər şuralarının sədri Ələkbər Haşimi-Rəfsənacani oğlu Mehdi Haşimiyə qarşı hökmün qüvvədə qalmasında da özünü göstərib.

Bir nçə ay öncə ETTELAAT naziri  Heydər Moslehi Mehdi Haşiminin ölkəyə qaytarılması üçün iş aparıldığını bildirmişdi.

Jurnalistlərin “Siz Mehdi Haşimini İnterpolun yardımı ilə tutub, ölkəyə qaytarmaq istiqamətində hansı tədbir görmüsünüz” sualını o, belə cavablandırmışdı: “Onu tutub ölkəyə qaytarmaq üçün İnterpola müraciət etməyə ehtiyac yoxdur. Bu məsələnin həlli üçün başqa cür iş aparılır”.

2009-cu ilin prezident seçkisi ərəfəsindəki debatların birində prezident Mahmud Əhmədinejad «Haşimi- Rəfsəncanini və onun oğlanlarını dövlət əmlakını mənimsəməkdə» günahlandırmışdı.

Prezident seçkisinin rəsmi nəticələrinə etiraz olaraq aksiyalar keçiriləndə Mehdi Haşimi müxalifət tərəfdarlarına qoşulub, az sonra ölkəni tərk edərək, Böyük Britaniyaya, oradan da Livana getdiyi barədə xəbərlər yayılmışdı.Bu günə qədər o,İrana qayıtmayıb. Mehdi Haşiminin hazırda Böyük Britaniyada olduğu haqda da xəbrələr var.

Ötən həftə Mehdi Haşimi İranın baş prokuroru Qulamhüseyn Möhsüni- Ejeiyə açıq məktub yazaraq, ölkəyə qayıdıb mühakimə olunmağa hazır olduğunu bəyan edib.

Həmin  məktubda keçmiş prezidenti oğlu bildirib ki, müstəqil və ədalətli bir məhkəmə keçirilməsi, ETTELAAT-ın prosesə müdaxilə etməyəcəyinə təminat verilməsi şərti ilə ölkəyə qayıdıb, mühakimə olunmağa hazırdır: “Nə vaxt lazım bilsəniz, vəkillərimin vasitəsi ilə qanuni çağırış forması təqdim edildikdən sonra gəlib mühakimə olunmağa hazıram. Əminəm ki, ədalətli bir məhkəmə mənə bəraət qazandıracaq və mənə böhtan atanlar biabır olacaq.

Siz bilirsiniz ki, ölkənin bir sıra rəsmiləri mənimlə əməkdaşlıqda günahlandırılaraq zindana salınıb. İstintaqda isə onlardan təzyiqlər altında yalançı etiraflar alınıb. Hökumət qəzetləri mənə qarşı təxribat xarakterli qərəzli yazılar verir, mənim və vəkillərimin mövqeyini dərc etməkdən imtina edirlər. Sizdən xahişim budur ki, mənə qarşı aparılan bu şantajların qarşısını alaraq ədalətli, müstəqil, azad və qanuni bir məhkəmənin keçirilməsinə şərait yaradasınız”.

Bir neçə ay öncə Mehdi Haşimi bildirmişdi ki, hakimiyyət ona və ailəsinə qarşı təzyiqləri dayandırmasa, hakimiyyətin pərdəarxası oyunlarını açıqlayacaq.

Yola saldığımız həftə isə məhkəmə sisteminin sədri ayətulla  Sadiq Laricani onun həbsi haqda sanksiya verib. İslam Respublikasının Neft Şirkətində mühüm vəzifələr tutumuş Mehdi Haşimi «Britaniyanın xeyirinə casusluq etməkdə və kütləvi ixtişaşların təşkilində» suçlanır.

Onu da qeyd etmək yerinə düşər ki, Rəfsəncanin qızı Faizə Haşimi də dəfələrlə ixtişaşların təşkilində günahlandırılıb.

Haşimilər ailəsinə basqılar bununla bitmir. Bir nneçə ay

öncə keçmiş prezidentin  23 yaşlı nəvəsi Həsən Lahuti də həsb olunmuşdu. Londonda təhsil alan Lahuti İrana qayıdarkən Tehran aeroportunda tutularaq bir sutka saxlanmış,73 min dollar mülk girovu qarşılığında azadlığa buraxılmışdı.

Tehran prokurorluğu Lahutiyə qarşı irəli sürülən rəsmi ittiham barədə açıqlama verməsə də, onun bir sıra təhlükəsizlik məsələləri ilə əlaqədar məsuliyyətə cəlb olunduğunu bildirmişdi. Bəzi islahatçı mənbələr Lahutinin İranın ali rəhbəriayətulla  Xamneyini tənqid etdiyinə görə saxlandığını bildirirdilər. Həsən Lahuti Faizə Haşiminin oğludur.

Baş verənlərə isə Haşimi-Rəfsəncani son zamanlar açıqlama verməsə də, bir müddət öncə o,  rəsmiləri müxalifətlə daha ədalətli davranmağa çağırmışdı : «Rəsmilər ölkədəki çatışmazlıqlardan danışanlar və ədalətli tənqidi fikrilər söyləyənlərlə daha sivill davranılmalı, bu nöqsanlardan nəicə çıxırmaq üçün  sərbəst danışmağa  şərait yaratmalıdırlar». O, ölkənin indiki durumunu son dərəcə böhranlı sayaraq, xalqın vəziyyətdən narahat olduğunu vurğulayıb : «İslam Respublikası xalqla yanaşı və çiyin-çiyinə hərəkət etdiyi təqdirdə uğur qazana bilər. Xalıqın dəstəyindən məhrum olan sistem ziyan görəcək».

Çıxışlarında Rəfsəncani xalqın rəy və iradəsinə önəm verilməsinin zəruri olduğunu vurğulayaraq, demişdi: “İşlərin xalqa tapşırılması hökumətlərin idarəçilikdə üzləşdiyi problemlərin həllinə yardım göstərə bilər. İctimai bazası olmayan, xalqa söykənməyən hakimiyyət qala bilməz. Siyasi sistemin təminatı yalnız azad seçkidən qalib kimi çıxmış siyasi qüvvə ola bilər”.

Əslində isə baş verənlərə nəzərən Rəfsəncani ilə Əhmədinijejad arasında münasibətlərin kəskin dərəcədə pisləşdiyini söyləmək olar. Ayətulla Xamneyi isə bu ixtilafı aradan qaldırmağa cəhd etsə də hələ ki buna nail ola bilməyib.

Seçkidən sonrakı müxalifətin liderlərindən biri, Mirhüseyn Musəvinin xanımı Zəhra Rəhnəvərd həftənin sonunda İran Məhkəmə Sisteminin rəisi ayətullah Sadıq Laricaniyə açıq məktub yazaraq, ölkədə müxaliflərə qarşı təzyiqlərin davam etdiyini bildirib: “İranda dinc mübarizə aparan müxaliflərin təqib edilməsi və hər yerdə quraşdırılan dinləmə cihazları sayəsində ölkə başdan-başa polis rejimi ilə idarə olunan böyük bir zindana çevrilib.

İranın tarixində hakimiyyət öz vətəndaşlarına, eləcə də qadınlara qarşı bu qədər siyasi zorakıl etməyib.Həbsxanalardakı müstəntiqlər və ETTELAAT əməkdaşları siyasi motivlərlə həbsdə saxlanan qadınları psixotrop vasiətələr, həblər və narkotik maddələrin gücü ilə yalançı etiraflara vadar ediblər.

Məhbus qadınlara qarşı tətbiq edilən əxlaqdan və insanlaqıdan uzaq üsullar onların müxtəlif xəstəliklərə tutulmasına gətirib çıxarıb. Bəzən həmin dustaq qadınların hüquqlarını müdafiə edən vəkillər də müxtəlif bəhanə və ittihamlarla tutub ya zindana salıb, ya da sürgünə göndəriblər. Təəssüf ki, il yarım qabaq başlanan kütləvi həbslər azacıq səngisə də, hələ də davam edir”.

30 ilə yaxındır ki, İrandakı siyasi qüvvələr hakimiyyəti tənqid edərək, bildirir: «Biz hara gedirik?  Xalqa qulluqçu olacağımızla bağlı verdiyimiz vədi, görünür, unutmuşuq. Lakin indi Allahlıq edirik, Allahın yerində oturmuşuq, öz davranışımızdan xəbərsiz olduğumuz halda başqalarının əxlaqı barədə hökm veririk. Görəsən, sistemin möhkəm bünövrəsini ağ qarışqa təki yeyib, onu zəiflədən bu dağıdıcı cərəyanın qarşısını almaq məsuliyyəti kimin, yaxud kimlərin üzərinə düşür?»

Tehran hakimiyyəti içində baş verənlər Qərb tərəfindən də diqqətlə izlənməkdədir. ABŞ Dövlət Departamenti mətbuat xidmətinin katibi Filipp Krouli baş verənlərə belə münasibət bildirib : «Beynəlxalq ictimaiyyətin təzyiqi ilə İran rəhbərliyi daxilində çoxdan parçalanma başlayıb».

 Sonucsayağı

İslam Respublikasında baş verənlərə əsasən belə bir nəticəyə gəlmək olar – problem İran prezidenti Mahmud Əhmədinejadın öz işinin öhdəsindən gələ bilməməsində, səlahiyyətini aşmasında, keçmiş prezident Haşimi-Rəfsəncaninin ailəsinə qarşı barışmazlığında və s.-də deyil. Problem rejimin yeniləşə bilməməsində, çağdaş dünya ilə ayaqlaşmamasında, islah olunmamasındadır. Odur ki, İran hakimiyyətindən çürmüş rejimin iyi gəlir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, İran İslam Respublikası yarananda SSRİ, Yuqoslaviya mövcud idi, Çauşesku (o, İran İslam Respublikasının «dostu» adlanırdı) Rumınyaya prezidentlik edirdi, Kuba lideri Fidel Kastronun qılıncının qəbzəsi də kəsirdi, Avropa Birliyi bu dərəcədə güclənməmmişdi, NATO yalnız hərbi təşkilat idi və s.

Sədrəddin Soltan