GünAzTv: ABŞ  (Amerika Birləşmiş Ştatları) son günlər İranın nüvə proqramı məsələsində daha mülayim mövqe nümayiş etdirir.

Bakıda səfərdə olarkən bu məsələyə toxunan İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad Qərbin haqsız mövqeyini yenidən tənqid edib. Əhmədinejad nüvə proqramından siyasi məqsədlər naminə istifadə edən dövlətlər sırasında ən çox ABŞ-ın və İsrailin adını hallandırıb. Bununla belə, son zamanlar Tehran Rusiyanın ünvanına da sərt ittihamlar səsləndirir. Elə Əhmədinecadın Bakıda rusiyalı həmkarı Dmitri Medvedevlə təkbətək görüşünün əsasında məhz bu məsələnin durduğu bildirilir. Xatırladaq ki, bir müddət öncə İran prezidenti bu ölkəyə S-300 sistemini satmaqdan imtina edən dövlətləri «şeytana satılanlar» adlandırmışdı. Mütəxəssislər onun hədəfinin Rusiya olduğunu bildirdilər.      Çünki məhz rəsmi Moskva cənub dövlətinə raketdən müdafiə kompleksləri satmaqdan boyun qaçırmış və daha sonra yay aylarında İranın əleyhinə BMT Təhlükəsizlik Şurasında sanksiyaların qəbuluna səs vermişdi. Bu baxımdan Bakıdakı Medvedev-Əhmədinejad danışıqlarının dövlətlərarası münasibətlərdə əhəmiyyətli rol oynayacağı vurğulanır. Bununla belə, İran nüvə proqramı ilə bağlı siyasətini dəyişməyəcəyini bəyan edir.  Əhmədinejad İrana qarşı qətnamə qəbul edən Avropa İttifaqından da narazıdır. Ustəlik o, Qərbin İranın onlardan asılı olduğu tezisini də rədd edir. İran prezidenti bu gün dünyada mövcud sistemi tənqid atəşinə tutaraq bədxah qüvvələrin bu sistemi öz maraqlarına uyğunlaşdırdığını bildirir. Məsələn, qeyd edir ki, Amerikada 53 qadına ölüm cəzası verilib, amma heç kim bunu ədalətsiz adlandırmır. İranda belə hökm çıxarılanda, insan haqlarının pozulması kimi qələmə verilir. 11 sentyabr hadisələrini isə ABŞ-ın əli ilə törədildiyini söyləyir. “11 sentyabr hadisəsində Amerika Birləşmiş Ştatları özü həm şikayətçidir, həm hakimdir, həm də icraçıdır. 11 sentyabr bəhanəsi regionu az qala iflic vəziyyətinə gətirib. Əfqanıstanın qanuni prezidenti deyir ki, sizin Əfqanıstanda əməliyyat aparmağınıza ehtiyac yoxdur, onlar deyirlər ki, özümüz bilərik. Müstəqil qrupun bu məsələni araşdırmasına ehtiyac var. 11 sentyabr hadisəsindən sonra regionda 1 milyona yaxın insan ölüb, 2 ölkə işğal olunub. Mən əminliklə bildirirəm ki, region xalqlarının ruhunun belə 11 sentyabr hadisəsindən xəbəri yoxdur.” - deyə Mahmud Əhmədinejad qeyd edib. İrandan fərqli olaraq Birləşmiş Ştatlar son günlər nüvə proqramı məsələsində daha mülayim mövqe nümayiş etdirir. ABŞ-ın Müdafiə naziri Robert Geytsin açıqlamaları belə düşünməyə əsas verir. Nazir deyir ki, İranın nüvə obyektlərinə raket zərbələrinin endirilməsi problemin həlli yolu deyil. Onun sözlərinə görə, İrana qarşı hərbi kampaniya bu ölkənin nüvə dövlətinə çevrilməsini yalnız gecikdirə bilər. Amerikada bu gün belə bir tezis səslənir ki, nüvə proqramı məsələsində İranın hakim dairələri arasında ciddi fikir ayrılıqları var. Bu mövqeyə Geytsin bəyanatında da rast gəlinir. Qeyd edək ki, dekabrın 5-də İranın «altılıq» ölkələri ilə növbəti danışıqları nəzərdə tutulur. Rəsmi Tehran danışıqlara hazır olduğunu deyir, ancaq bununla yanaşı Qərbin effektiv əməkdaşlıq məsələsində səmimi mövqedən çıxış edəcəyinə də inanmır. ABŞ-ın NATO-nun egidası altında Türkiyədə raketdən müdafiə sistemi yerləşdirmək səyləri isə cənub dövlətində ciddi narahatlıq yaradır. İranda ehtimal etmirlər ki, bu sistem tamamilə Birləşmiş Ştatların nəzarəti altına keçəcək, ancaq onun varlığı faktiki, Tehranı hədələmək üçün Qərb dövlətlərinə əlavə kart-blanş verə bilər. Pentaqon hələlik, hərbi modelə ehtiyacın olmadığını bəyan edir. Robert Geyts də hesab edir ki, problemi son imkana qədər diplomatik vasitələrlə həll etməyə çalışmaq lazımdır. Politoloqlar düşünürlər ki, «Böyük 20-lər»in Seul zirvə görüşü və NATO-nun Lissabon sammiti İranın nüvə proqramı məsələsinin həllinə də müəyyən təsir göstərəcək. Çünki son illər keçirilən bütün beynəlxalq tədbirlərdə bəşəriyyətin gələcəyi üçün təhdid kimi məhz İranın nüvə proqramı göstərilir. Avropa ölkələri ABŞ-ın müəyyən siyasi dairələrindən fərqli olaraq hərbi varianta dəstək vermir, çünki onların iqtisadi maraqları problemin diplomatik vasitələrlə həllini diqtə edir. Lakin Avropa dövlətlərinin məsələni birtərəfli qaydada, yəni «İranın Avropaya ehtiyacı var» formulu şəklində dəyərləndirməsi Əhmədinecadı qane etmir. Faktiki, Avropa İran siyasətində ABŞ-ın təzyiqlərini nəzərə alır. Lakin Rusiyanın Qərbə dəstək xarakterli son çağırışları avropalıları bu məsələdə daha nikbin olmağa həvəsləndirir. Bəzi ehtimallara görə, Rusiya prezidenti Dmitri Medvedevin Bakıda olarkən kənar qüvvələrin Xəzərin hüquqi statusunun müəyyənləşməsi prosesinə müdaxilə edə biləcəyi bəyanatı da məhz Tehrana nüvə məsələsində Avropanın və Rusiyanın mövqeyini qəbul etmək marağına xidmət edir.

“1-ci kanal”ın Analitik Qrupu