GünAzTv: Tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyalar üzündən get-gedə daha ağır sosial-iqtisadi duruma düşən İranda iş adamlarının durumu da çətinləşməkdədir.

Belə vəziyyətdə iranlı iş adamları ya şirkətlərini, bizneslərini xaricə köçürməyə çalışır, ya da müxtəlif ölkələrdə yeni biznes qururlar. Son dövrlər isə iranlı iş adamlarının üz tutduğu məkanlar sırasında qonşu ölkələr, o cümlədən Azərbaycan xüsusi yer tutur.    Azərbaycanla yanaşı, İran iş adamları son aylarda Türkiyəyə də böyük axın edir. Türkiyənin "Milliyət" qəzetinin yazdığına görə, iranlı investorların buraya yönəlməsinin ən əhəmiyyətli səbəbi İranın nüvə proqramı üzündən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının tətbiq etdiyi sanksiyalarla əlaqədardır.    Qonşu ölkələrə üz tutan İran iş adamları isə ən müxtəlif sahələrə investisiya yatırır. Məlumatlara görə, bu məsələdə Tehran hakimiyyəti hər hansı problem yaratmır. Əksinə, iqtisadi sanksiyaların təsirini zəiflətmək üçün iş adamlarının müxtəlif ölkələrdə, o cümlədən qonşu dövlətlərdə fəaliyyətini genişləndirməsi üçün yardımçı da olur.    Qeyd edək ki, son aylarda elə Tehran rəsmiləri özləri də qonşu dövlətlərə iqtisadi sferada münasibətlərin genişləndirilməsinə xüsusi önəm verir. Artıq danılmaz faktdır ki, İranın öz nüvə proqramına görə məruz qaldığı beynəlxalq sanksiyaların təsirini göstərməyə başladığı bir zamanda bu ölkənin rəhbərliyi Azərbaycan kimi qonşu ölkələrlə əlaqələrini yaxşılaşdırmaq məqsədilə müəyyən addımlar atmağa çalışır. İranın bu səylərinin nə dərəcədə real nəticə verəcəyi isə region ölkələrinin İranın belə bir addımını necə qarşılayacağından xeyli asılıdır. Ancaq o da aydın görünür ki, İran üzləşdiyi vəziyyətdən xilas olmaq üçün qonşu ölkələrlə işbirliyi səylərini artırır. Məsələyə münasibət bildirən siyasi ekspertlər isə bildirir ki, İran ətrafında beynəlxalq dairə indi xeyli qapanıb. Çünki BMT-nin sanksiyaları qüvvədədir. Bundan başqa, ABŞ, Avropa Birliyi ölkələri İrana qarşı təktərəfli iqtisadi sanksiyalar qəbul edib. Bundan başqa, İranla çalışan və İranda çalışan böyük Avropa şirkətləri, enerji şirkətləri İranla əməkdaşlıqdan imtina edir. Bunun nəticəsində İran iqtisadiyyatında vəziyyət son dərəcədə ağırlaşıb, inflyasiya yüksəlib və pul dəyərdən düşüb. Bundan çıxış yolunu iranlı rəsmilər münasibətlərini qonşu dövlətlərlə sıxlaşdırmaqda görür. Son vaxtlar iranlı rəsmilərin Azərbaycana, Ermənistana və Gürcüstana səfərlərinin artması da bununla izah olunur. Bundan başqa, həmin ölkələrin rəsmiləri də İrana dəvət edilir. İranın istəyi bundan ibarətdir ki, həmin ölkələrlə, o cümlədən də Azərbaycanla iqtisadi əlaqələri genişləndirsin, siyasi, hərbi sahələrdə müəyyən ortaq nöqtələr tapsın. Və bu istiqamətdə çalışmalarını sürətləndirsin ki, heç olmasa İran ətrafında yaranan bu dairəni, qismən də olsa, dağıda bilsin.    İndi görünən odur ki, bu məsələdə İran öz iş adamlarının fəaliyyətindən də istifadə etməkdə israrlıdır. Bunun üçün isə konkret addımlar atır. Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl məsələ ilə bağlı ABŞ-ın "The Washington Post" qəzeti maraqlı bir məlumat yaymışdı. Həmin məlumata görə, İran, Azərbaycan da daxil olmaqla, bir sıra müsəlman ölkələrində məxfi banklar quraraq beynəlxalq maliyyə sanksiyalarının təsirindən yayınmaq istəyir. Qəzet yazırdı ki, Tehran bu cür gizli bank fəaliyyətləri üçün saxta adlardan və sənədlərdən, qeyri-şəffaf və şübhəli kommersiya strukturlarından istifadə edir. Məlumatı qəzetə Amerika administrasiyasının yüksək rütbəli rəsmiləri vermişdi. Qəzet qeyd edirdi ki, ABŞ Maliyyə Nazirliyi İranın nüvə proqramlarına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə dəstək verən 16 bankının adını "qara siyahı"ya daxil edib. Onlar arasında filiallarından biri Bakıda olan "Bank Melli İran"da var.    Yeri gəlmişkən bildirək ki, son dövrlərdə İran həqiqətən də Azərbaycanda bankçılıq sahəsində fəaliyyətini genişləndirməyə xüsusi maraq göstərir. Lakin Azərbaycanın İranla əməkdaşlığı nə dərəcədə dərinləşdirəcəyi hələ dəqiq bilinmir. O da faktdır ki, ABŞ da bu əməkdaşlığın genişləndirilməsinə maraqlı deyil. Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl elə bu məqsədlə ABŞ maliyyə nazirinin terrorçuluq məsələləri və maliyyə kəşfiyyatı üzrə müavini Stüart Levi Azərbaycanda səfərdə olub.    Hələlik isə ekspertlər qeyd edir ki, hazırda İranla Azərbaycan arasında siyasi, iqtisadi, hərbi əməkdaşlıq o səviyyədə deyil ki, Amerika bundan ciddi narahat olsun. Lakin İranın istəyi əsasında hərbi, siyasi və ya iqtisadi əməkdaşlıq genişlənərsə, bu, Azərbaycanla Qərb arasındakı münasibətlərə təsir edə bilər. Bunu Azərbaycan tərəfi də yaxşı başa düşür. Elə bu səbəbdən gözlənir ki, rəsmi Bakı İranla əməkdaşlığını özünün müəyyən etdiyi konkret çərçivədə və müstəvidə inkişaf etdirəcək. Bakı xəbər/ Tahir TAĞIYEV