GünAzTv: Qadağan olunmuş yüklər müxtəlif adlarla Ermənistan vasitəsilə Tehrandakı "Ararat" şirkətinin bazasına daşınır.

Həyata keçirdiyi işğalçılıq siyasəti üzündən regional təcrid vəziyyətinə düşən Ermənistanın durumunun ürəkaçan olmadığı heç kimə sirr deyil. Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədlərinin bağlı olması, Gürcüstanla sərhəd-keçid məntəqələrində tez-tez problemlər yaşaması fonunda Ermənistanın ayaqda qala bilməsinin əsas səbəbkarlarından biri cənub qonşumuz İrandır. GünAzTv mətbuat mərkəzinin “Baki Xəbər”-ə istinadən yaydığı məlumata görə, Hazırda İranla Ermənistan arasında ticarət, sənaye və mədən, energetika, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, səhiyyə, rabitə sferasında olduqca sıx əməkdaşlıq mövcuddur. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycanla eyni dini paylaşan, daim İslam həmrəyliyindən dəm vuran İranın Ermənistanla belə yüksək səviyyədə əlaqələri olmasaydı, işğalçı ölkəyə qarşı tətbiq edilən iqtisadi təzyiqlər hesabına Bakı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə daha yaxın olardı.    Hələlik isə İran Ermənistan üçün yeni iqtisadi imkanlar yaratmaqla məşğuldur. Məsələn, məlumdur ki, İran cari ilin sonuna kimi Ermənistana neft boru kəmərinin inşasına başlamağı düşünür. Bunu Ermənistanın energetika və təbii ehtiyatlar naziri Ara Simoyan da təsdiq edib. Onun sözlərinə görə, layihə ikitərəfli anlaşma əsasında reallaşacaq: "Bu layihənin ümumi dəyəri bir neçə milyard dollardır. Lakin iqtisadi böhrana görə bu təxirə salınmışdı". Qeyd edək ki, Təbrizdən Araqçaya qədər olan və ümumi uzunluğu 365 km təşkil edən neft boru kəmərinin Ermənistan ərazisində uzunluğu 265, İran ərazisində isə 110 km-dir. Ara Simoyan arzularını deməyi də unutmayıb: "Neft emalı zavodu tikildikdən sonra Ermənistandan da neft ixrac etmək olar".    Bundan başqa, Rusiya ilə yanaşı, məhz İran Ermənistana təbii qaz ixrac edir. Hazırda İranın Ermənistana qaz ixracının həcmi gündə 2 milyon kubmetr təşkil edir. Xatırladaq ki, 2004-cü ildə iki ölkə arasında imzalanan 20 illik müqaviləyə əsasən, qaz ixracının həcmi 2011-ci ildə gündə 4 milyon kubmetrə, sonrakı illərdə isə 6,3 milyon kubmetrə çatdırılacaq. Bundan başqa, İran-Ermənistan dəmir yolu layihəsinin tikintisi üçün də işlər görülür. Artıq Tehran İran ərazisində tikiləcək 60 km uzunluğunda xəttinin texniki-iqtisadi işlərini yekunlaşdırıb. Ermənistanın Azərbaycanla dəmir yolunun 1991-ci ildən, Türkiyə ilə sərhədin isə 1993-cü ildən bağlı olduğu nəzərə alınarsa, İranla müştərək dəmir yolu layihəsinin erməni tərəfi üçün nə qədər böyük önəm daşıdığını təsəvvür etmək olar. Layihəyə görə, 470 km-lik İran-Ermənistan dəmiryolu xəttinin 60 km-i İran, qalanı isə Ermənistan ərazisini əhatə edəcək. Bundan əvvəl isə İran, hətta Ermənistanda neftayırma zavodu tikməyə hazır olduğunu da bildirib. Bunun ardınca indi də İran mallarını Ermənistan vasitəsilə ixrac etmək istiqamətində konkret addımlar atır.    O da məlumdur ki, son dövrlər İranın Azərbaycanla iqtisadi və hərbi sferada əməkdaşlıq əlaqələrini genişləndirməyə çalışması aydın müşahidə olunur. Təbii ki, bunun önəmli səbəblərindən biri də cənub qonşumuzun üzləşdiyi beynəlxalq sanksiyalar məngənəsində getdikcə daha çox sıxılmasıdır. Lakin Azərbaycanla əlaqələrini genişləndirmək istəyən İran işğalçı ölkə olan Ermənistanın da, göründüyü kimi, əsas xilaskarına çevrilməkdə davam edir. Bu isə, faktiki olaraq, İran-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafını zərbə altında qoyur.    Hazırda Ermənistan İran üçün beynəlxalq sanksiyaların təsirindən yayınmaq yollarının axtarışında "etibarlı" tərəfdaş rolu oynamaqdadır. Belə ki, Ermənistan tərəfi İranın hərbi sənaye kompleksinin inkişafı üçün tələb olunan bəzi materialları müxtəlif ad altında (kitab, müxtəlif mədəniyyət nümunələri və s.) İranın Tehran şəhərindəki ermənilərə məxsus və qapalı fəaliyyət göstərən "Ararat" idman cəmiyyətinə gətirir, İranın müvafiq orqanları isə sonradan həmin avadanlıqları lazımi ünvanlara çatdırır. Qeyd etmək lazımdır ki, Tehran şəhəri, Məntəqə 3, Vənək meydanı, Vənək prospekti ünvanında yerləşən həmin cəmiyyətə yalnız milliyətcə erməni olan şəxslərin və Ermənistan vətəndaşlarının girişi mümkündür. İranın Təbriz, Şiraz və İsfahan şəhərlərində də ermənilərin buna bənzər qapalı cəmiyyətləri var ki, İran tərəfinin eyni məqsədlə sözügedən klubların da imkanlarından istifadə etməsi barədə bilgilər daxil olmaqdadır.    "525-ci qəzet"in bildirdiyinə görə, Ermənistandan İrana pərdələnmiş şəkildə hərbi xarakterli yüklərin daşınması da alınan məlumatlar sırasındadır. Belə olmasaydı, Ermənistandan gələn yük maşınları Təbriz şəhərinin Baş Gömrük İdarəsinin yeraltı anbarlarında gizli şəkildə boşaldılmazdı (hətta yüklərin avtomaşınlardan sürücülərin iştirakı olmadan boşaldıldığı və yükləndiyi bildirilir). Həmin yük maşınları "Nurduz-Mehri" körpüsündən keçərkən xüsusi yoxlamaya məruz qalmır və İİR tərəfi sözügedən maşın karvanının keçəcəyi yerlərdə hərəkəti maksimum dərəcədə məhdudlaşdırır.    O da məlumdur ki, son zamanlar hərbi sahədə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məqsədilə sözügedən ölkələr arasında 15-dən çox qarşılıqlı rəsmi səfər olub. Həmin səfərlər çərçivəsində döyüş silahı və hərbi sursatların istehsalı üçün birgə müəssisənin yaradılması ilə bağlı müvafiq razılıq da əldə edilib.    Qeyd olunur ki, İran Ermənistanla əməkdaşlıq çərçivəsində Dağlıq Qarabağ və Azərbaycanın işğal altında qalmış digər ərazilərində də müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərməkdədir: "İranın mobil operatorlarından olan Kiş Telekommunikasiya Şirkəti, beynəlxalq hüquq normalarına zidd olaraq, Dağlıq Qarabağda fəaliyyət göstərən "Karabagh Telecom"la rouminq xidmətinin açılması barədə müqavilə imzalayıb. 2009-cu ilin noyabr ayının 4-də isə "İran-Ermənistan Dostluq Cəmiyyəti"nin təşkilatçılığı ilə bir qrup iranlı iş adamı Dağlıq Qarabağa getdib və AR-ın işğal olunmuş ərazilərinə sərmayə qoymaq (inşaat, heyvandarlıq və s. bu kimi sahələrə) məqsədilə müzakirələr aparıb. Sadalananlardan əlavə, müxtəlif İran şirkətləri Dağlıq Qarabağ və AR-ın işğal altında qalan digər ərazilərindəki yaşayış məntəqələrində infrastrukturun bərpa edilməsində, xüsusən də yol çəkilişlərində yaxından iştirak edir. Əvəzində isə İran tərəfi nəzarətsiz qalan həmin ərazilərdən istifadə etməklə ER vasitəsilə beynəlxalq sanksiyalarla qadağan edilmiş avadanlıqları idxal edir.    Qeyd etmək lazımdır ki, AR-ın Kəlbəcər rayonundakı Zod qızıl yataqlarından işlənməsi üçün filizin, habelə respublikamızın işğal olunmuş ərazilərindən tikinti materiallarının "Nurduz-Mehri" körpüsü və nəzarətsiz ərazilər vasitəsilə ötürülməsi kanalından yararlanmaqla Ermənistandan İrana ikili təyinatlı materiallar göndərilməsi praktikası indiyədək davam etməkdədir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu zəmində fəaliyyət göstərən "Şəhid Dəstiğeyb" şirkəti əsasən Ermənistana ərzaq məhsullarının ixracı ilə məşğuldur. Əvəzində isə ER-dən bu şirkət vasitəsilə Kəlbəcərin qızıl yataqlarından İİR-ə xammal, eyni zamanda ikili təyinatlı materiallar gətirilir və Kerman şəhərinə aparılaraq orada emal olunur. Bundan əlavə, Ermənistana neft məhsullarının ixracı ilə məşğul olan "Susəngerd" şirkəti ER-dən bəzi neft avadanlıqları adı altında təyinatı bəlli olmayan materialları İİR-ə idxal etməkdədir".    Bildirilir ki, bu konteksdə Culfa Azad Ticarət Zonası və Culfa bazarının rolunu xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Belə ki, son zamanlar həmin bölgəyə xeyli sayda erməni şirkəti gəlir ki, İran hökuməti də sanksiyalardan yayınaraq istədiyi malı bu bazar vasitəsilə əldə edə bilir. Yəni bu kanalla Ermənistandan müxtəlif adlar altında İİR-ə ikili təyinatlı məhsullar gətirilir. Qeyd olunan bazar İİR-in beynəlxalq aləmdən təcrid olunmamasının qarşısının alınması baxımından da sözügedən ölkə üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.    Ekspertlərə görə isə, İranın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməsi və Ermənistanla hərtərəfli münasibətlərini genişləndirməsi onun ikitərəfli siyasət aparması faktını ortaya qoyur. Bütün bunlar onu göstərir ki, qonşu ölkəmiz olan İran regionda ikili siyasət aparır.    Bu heç də xoş qarşılanmayacaq bir hərəkətdir. Qeyd olunur ki, Azərbaycanın bu məsələ ilə əlaqədar İrana münasibət bildirməyə kifayət qədər haqqı var. Bu haqqı İranla aparılan danışıqlar və bağlanan bir çox sazişlərlərlə də əlaqələndirmək olar.