GünAzTv: İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad  ötən gün yerli eleviziyaya müsahibəsində BMT Təhlükəsizlik Şurasının tətbiq etdiyi sanksiyaların ölkə iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşdüyünü vurğulayıb.

Hakimiyyət təmsilçisi bəyan edib ki, beynəlxalq yasaqlara müqavimət göstərmək üçün islam Respublikasının yetərincə qızı ehtiyatı var.

Mərkəzi Bankı sədri Mahmud Bəhməni  qeyd edib ki, Tehran unisiyası 656 dollardan yüzlərlə ton qızıl idxal edib. Bu əlvan metalın bir unisyası hazırda 1230 dollardır.Sədrin iddiasına əsasən, bu yolla hakimiyyət valyuta ehtiyatına milyardlarla dollar əlavə edib.

«Ehtiyatın həcmi onun göstərir ki, İranı sanksiyaların yardımı ilə təcrid etmək mümkünsüzdür. 4-5 milyard dollarlıq qızıl ehtiyatı olan dövlətləri belə sanksiyalar rahatsız edə bilər, ancaq İranla bağlı şərarit fərqlidir»-deyə, bank sədri söyləyib.

Xatırladaq ki, cari ilin 4 ayında (21.03-22.07.10) İran ümumi dəyəri 855 milyon dollar təşkil edən 22 ton qızıl idxal edib. Bu isə həmin müddət ərzində ölkəyə gətirilən malların 4,64 faizi deməkdir.

Ötən ilin uyğun dövrü ilə müqayisədə isə bir ton çox qızıl idxal olunub. İran əsasən Türkiyə, Rusiya və Birləşmiş Ərəb Əmirliyindən qızıl idxal edib. Bu müddət ərzində ölkəyə Türkiyədən 12 ton, 473 milyon dollarlıq, Rusiyadan 5,3 ton, 205 milyon dollarlıq, Birləşmiş Ərəb Əmirliyindən 5,5 ton, 167 milyon dollalıq qızıl gətrrilibTehran hakimiyyəti neft sənayesi sahəsində ciddi problemlərlə üzləşib. Ancaq əlvan və qiymətli metalların idxalatında işlərinin qaydasında olduğu haqda xəbərlər yayılır.

Valyuta ehtiyatına gəldikdə isə 2009-cu ildə İranın valyuta ehtiyatı 81 milyard 59 milyon təşkil edib. Bu il o 6 milyard 250 milyon dollar azalaraq, 74 milyard 809 milyon dollara enib.

Neft məhsullarına qoyulan sanksiyalar Tehran hakimiyyətini düşdüyü vəziyyətdən çıxmaq üçün çeşidli iqtisadi-maliyyə manevrlər etməyə vadar etsə də, ölkə rəsmilərinin bu sayaq bəyanatları daha çox təbliğat xarakteri daşıdığı açıq-aşkar görünməkdədir.

Əgər qızıl ehtiyatı yetərlidirsə, o zaman indiki durumda bir sıra malların qiymətini nədən bahalaşdırır və ya subsidiyaları ləğv edir.

İki ay öncə hökumət elektrik enerjisinə dövlət subsidiyasının ləğvi ilə bağlı qərar qəbul etdi. Sentyabrdan  etibarən işıq pulu 1000 faiz artıb.

Bir müddət öncə ölkənin  neft naziri Məsud Mirkazımi bildirmişdi ki, sənayenin müasirləşdirilməsi üçün yaxın 5 ildə İrana 200 milyard dollar həcmində sərmayə lazımdır. O, neft, qaz, neftayırma sənayesinin xarici sərmayəyə daha çox ehtiyacı olduğunu söyləyib. Onun sözlərinə görə, yatırımın yoxluğu və ya azlığı istehsalın həcminə nəzərə çarpacaq dərəcədə təsir göstərə bilər.

Nazirin sözlərinə görə, neft və qaz hasil olunan yataqların istismarı  yaxın bir neçə ilə başa çatacaq, yeni yataqların kəşfi, eləcə də işlənilməsi üçün maliyyə vəsaiti yetərincə deyil.

Vəziyyətdən çıxış yolunu Tehran hakimiyyəti bir zamanlar milliləşdirdiyi, habelə şah rejimindən qalma  müəssisələrin özəllişdriməsində də görür. İranın özəlləşdirmə  üzrə təşkilatının sədr müavini Mehdi Oqatai bildirib ki, ötən il 500-dən artıq dövlət müəssisəi xüsuiləşdirilib.İran hesab edir ki, bu əməliyyat nəticəsində  12,5 milyard dollar əldə edəcək.

Müavinin sözlərinə görə, 2011-ci ilin martınadək daha 524 dövlət müəssisəsi özəlləşdiriləcək. «Lent.az»ın «Fars» xəbər agentliyinə isttinadən məlumatında bildirilib ki, bu iqtisadi əməliyyat hərrac, tender və başşqa üsullarla gerçəkləşdiriləcək.

Bunun ardınca İslam Respublikasının uyğun qurumları təbii qaz və elektrik enerjisinin qiymətinin artırılması təklifi ilə hökumətə layihə təqdim etmişdilər. Onların hesablamasına əsasən, bu enerji daşıyıcılarının pərakəndə satışının bahalaşması neft və qaz hasilatı sənayesinin inkişafına, o cümlədən ölkə iqtisadiyyatının güclənməsinə  müsbət təsir göstərəcək.

Müşahidəçilərin qənaətincə, prezident Mahmud Əhmədinijat çeşidli xidmət və mallara subsidiyaların kəskin azaldılması yolu ilə dövlətin maliyyə durumunu xilas etməyə çalışır.

Mütəxəssisələrin hesablamasına əsasən yalınz elektirik enerjisinə tətbiq edilən dövlət güzəştləri İran hakimiyyətinə 100 milyard dollara başa gəlir.

Əhmədinejad isə bəhs etdiyimiz məsələ ilə bağlı «islahatı» son 50 ildəki «ən nəhəng iqtsadi islahat» adlandırıb. Qərbdən olan iqtisadçılar islahatın vacibliyini vurğulasalar da, onun ağır, qeyri-müəyyən nəticə verə biləcəyini də istisna etmirlər.

Baş verənlər əhalinin kasıb təbəqəsinin güzəranını ağırlaşdıracağı ehtimalı daha çoxdur. Elektirik enerjisinin israfına  görə, əvvəllər 80 dollar ödənilirdisə, bundan sonra 500 dollar ödəniləcək.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, subsidiya islahatı hələ indi başlayır. Benzinə, dizel yanacağı və mazuta da dövlət güzəştlərinin ləğv edilməkdədir. 

Subsidiya islahatından öncə İranda baş vermiş sosial-iqtisadi vəziyyətə qısa nəzər salaq. «İLNA»-nın məlumatında bildirilib ki, İran həmkarlar təşkilatının Tehrandakı sosial vəziyyətlə bağlı açıqlama şokedicidir.

Agentliyin göstəricilərinə əsasən, ölkə paytaxtında əhalinin 30 faizi depressiyadan əziyyət çəkir. 28 fazi isə orta ağırlıq depressiya vəziyyətindədir. Tehran polisinin məlumatına görə, paytaxtda yarım milyonddan çox qeydiyyatdan keçmiş narkoman var. Onların yaş həddi isə azalmaqdadır.

Məlumatlara əsasən İranda 11 milyon narkoman var. Ölkə Səhiyyə Nazirliyinin QİÇS-ə qarşı mübarizə şöbəsinin rəhbəri Abbas Sədaqət deyib ki, həmin xəstələrin 64  faizi narkomandır. Onlar "çirkli iynələrdən" istifadə edərək, QİÇS-ə yoluxublar. Mütəxəssislərin fikrincə, bu, həmin sayda "ölü canlar" deməkdir.

Tehran universiteti gənc məzunlarının 14 faizi iş tapa bilmir.

«İLNA»-nın məlumatına görə, ölkənin baş şəhərində depresiyanın başlıca səbəbləri mənzil kirayəsinin ödənilməsi üçün vəsaitin axtarılması, az maaşlı iş və gəlir, toyun keçirlməsinin təşkilidir.

İran Statistika Mərkəzinin göstəricilərinə əsasən, ökədə «yoxsulluqdan əziyyət çəkənlərin sayı 10 milyon», «nisbi yoxsulların sayı 30 miyon nəfərdir».

«Radio Svaboda»nın məlumatına görə, 2010-cu iln martından 2011-ci ilin martına qədər olan dövrdə (İranda yeni il hicri-Günəş təqviminə əsasən yeni il martın 21-dən hesablanır) İslam Respublikasının büdcəsi 368,4 milyard dollar nəzərdə tutulub. Qarşıdan gələn maliyyə ilində neftin qiyməti 60 dollardan aşağı götürüləcək. 2009-2010-cu ilin büdcəsi isə 298 milyard dollar olub. Cari maliyyə ilində neftin bir barreli 37,5 dollar götürülmüşdü.

Xatırladaq ki, İran iqtisadiyyatının əsasını 80 faizi neftdən gələn gəlir təşkil edir. Bu baxımdan sanksiyaların güclənəcəyi, yaxud nəzarətin sərtləşdiriləcəyi halda yüz milyardın kifayət etməyəcəyi istisna edilmir. Çünki hakimiyyət dolların və ya avronun kursunu daxili bazarda qormaq üçün ehtiyatdan xərcləməli olacaq. Bu isə qızıl ehtiyatının çoxluğundan öyməyin önəmli olmadığını bir daha təsdiqləyir.

Axı, bu ehtiyat ölkənin neftindən önəmli deyil. Bu əlvan metalın ehtiyatı «qara qızıl»dan gələn gəlirlərin hesabına əldə edilib. Odur ki, «qara qızıl»la bağlı yasaqlar İranın «Sarı qızılını» xərclətdirə bilər. Bu ilin

oktyabrında ölkədə baş verən maliyyə problemi sübut etdi ki, olayın yenidən təkrarlana biləcəyi  istisna deyil. Sədrəddin Soltan