GünAzTv: İranın nüvə proqramının inkişafında, silahlanmasında iştirak etdiyinə görə, ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş ştatları) Maliyyə Nazirliyi Almaniya, Malta və Kiprin yunanlar yaşayan hissəsində qeydiyyatdan keçmiş İran Gəmiçilik Şirkəti ilə əlaqədə olan 37 şirkətə və 5 İran vətəndaşına sanksiya qoyduğunu açıqlayıb.

GünAzTV-nin Lent.az-a istinadən məlumatına görə, nazirliyin bəyanatında deylib : «Almaniya, Malta və Kiprdə qeydiyyata alınaraq, üzdə başqa adlarla fəaliyyət göstərən həmin 37 şirkətdən əslində İran Gəmiçilik Şirkətinin fəaliyyəti üçün istifadə edilir və Tehran öz gizli fəaliyyətlərini gəmiçilik şirkətlərindən ibarət mürəkkəb bir şəbəkənin arxasında aparır».

Maliyyə Nazirliyi 37 şirkətin idarə edilməsində mühüm rolu olan, Avropada yaşayan, İranın 5 vətəndaşına -Məhəmməd Təlayi, Mənsur İslami, Əhməd Sərkəndi, Qasım Nəbipur və Nasir Batiniyə sanksiya tətbiq etdiyini bildirib.

Bəyanatda Hamburqda qeydiyyata alınan 11 şirkətin rəhbəri, İran Gəmiçilik Şirkətinin Almaniyadakı səlahiyyətli nümayəndəsi Məhəmməd Təlayi və həmin şəhərdə fəaliyyət göstərən bir neçə şirkətin baş direktor müavini Mənsur İslaminin adları xüsusi qeyd edilib.

Ağ Evin iddiasına görə, İslam Respublikasının kütlvəi qırğın silahının istehsalı, yaxud silah daşınmasında «İranın gəmiçilik xətti» müstəsna rol oynayıb.

Qeyd edək ki, bu il sentyabrın sonunda insan haqlarının tapdanmasında birbaşa rolu olan İranın 8 yüksək rütbəli vəzifəlisinə (İslam İnqilab keşikiçiləri Qvardiyasının komandanı Məhəmmədəli Cəfəri, onun kəşifiyyat üzrə müavini, «bəsic»in komandanı   Hüseyn Taib, sosila təminat naziri Sadıq Məhsuli, daxili işlər naziri Mustafa Məhəmməd –Nəccar, baş prokuror Qulamhüseyn Möhsüni-Ejei, Tehranın keçmiş prokuroru Səid Mürtəzəvi, Tehran polis  polis qoşununun komandanı Əhmədrza Radan, informasiya və milli təhlükəsizlik naziri Heydər Möslehi (ETTELAAT-ın başçısıi) ABŞ sanksiya tətbiq edib.

ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatları) dövlət katibi Hillari Klinton jurnalistlərə məsələ ilə bağlı informasiya vasitələrinə açıqlamasında vurğulamışdı :  « Bu , insan haqlarını kobudcasına pozduğuna görə Amerikanın İrana qarşı ilk sanksiyasıdır

Cari il iyunun 9-da atom-nüvə proqrammı ilə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4-cü, hələlik sonuncu qətnaməsi çərçivəsində İranın 40  şirkətinə sanksiya tətbiq edilmişdi.

İranın nüvə proqramı ilə əlaqədar olan şikətlərlə yanaşı İsfahandakı nüvə mərkəzinin rəhbəri Cavad Rahikinin də adı öz əksini tapıb.

Beləlkilə, sanksiya siyahısına düşən həmin 40 şirkətin, o cümlədən dinizçiliklə məşğul olan qurumların bir neçəsinin adını təqdim edirik:

Nüvə araşdırmaları və istehsal modullarında istifadə edilən qurğuları termostatla təmin edən Amin Sənaye Kompleksi; Yüngül silah istehsal edən «Armament İndustries Group»;  İranın Müdafəi və Lojistik Silahlı Qüvvələri Nazirliyinə bağlı Defense Technology and Science Research Center (DTSRC); Ballistik proqrammı təmin edən «Doostan International Company»; İran Müdafəi Nazirliyinə bağlı «Farasakht Industries»; Nüvə proqrammı çərçivəsində tranaksionlarla əlaqədə adı çəkilən «Banke Mellət»ə bağlı «First East Export Bank»; Müdafiə sənaye Təşkilatınıa bağlı "Kaveh Cutting Tools Company»; "Aerospace Industries Organisationun»-nın «Atasıya Industries»şöbəsi; Malik Əjdər adına Universitet; İran Müdafəi Nazirliyinin ixaracat bölməsi(«Modlex»), qurum 1747 saylı qərarı pozaraq, silah satmaqda suçlandırılır;Şəhid Himmət Sənaye Qrupunun "Mizan Machinery Manufacturing» şöbəsi; ərakdakı nüvə reaktorunun tikintisinə məsul "Industries Technique Company» («Mitec»); Tibbi – nüvə araşdırma mərkəzi; Şəhdi Baqiri Qrupuna (ŞBİG ) bağlı "Pejman Industrial Services Corporation»; «Sabalan Company»; SHIG-inin «Sahand Aluminum Parts Industrial Company (Sapico)»; «Şahid Karrazi Industries»;  «Şahid Satarri Industries»;  «Şahid Sayyade Şirazi Industries»; "Special Industries Group»; Tiz Bəbir şirkəti; «Yazd Metallurgy Industries».

İnqilab Keşikçilər Qvardiyasına aid qurumlar :

Xatəm-ül-Ənbiyanın (KAA) «Fater Institute" şöbəsi; «Haragahe Sazandegi Ghaem»; "Ghorb Karbala»; «Ghorb Nooh»; "Ghorb Nooh» idarəsindəki «Hara Company»; «İmensazan Consultant Engineers Institute»; «Xatəm əl-Anbiya Construction Headquarters»; «Xatəmül-Ənbiyanın Makin şöbəsi»; «Ghorb Nooh» idarəsindəki «Omran Sahel»; «Oriental Oil»; «Kish Rah Sahel»; «Rahab Engineering Institute»; «Ghorb Nooh» idarəsindəki «Sahel Consultant Engineers»; «Sepanir»; «Sepasad Engineering Company».

İranın dəniz xətlərinə bağlı qurumlar :

«İrano Hind Shipping Company»; «RISL Benelux NV»; «South Shipping Line Iran».

Bir müddət öncə Rusiya İran hakimiyyəti ilə hərbi texnikaya dair müqavilələri, o cümlədən S-300 zenit raket quruğusu haqda anlaşmanı ləğv etdiyini bildirmişdi. Vaşinqton rəsmiləri açıq şəkildə bildirir ki,  İranla iqtisadi-ticarət əlaqələrini dayandırmaq istiqamətində Çin Xalq Respublikasının rəsmiləri ilə də danışıqlar aparır.

Deyəsən, ABŞ-ın bu yöndə atdığı cəhdlər öz nəticəsini verməkdədir.Çin İrandan neft idxalını azaldıb. «mignews»-un məlumatına görə, bu barədə Almaniyanın “Petromatrix” analitik şirkəti məlumat yayıb.

Çin İrandan aldığı gündəlik neftin həcmini 20 faiz azaldıb və 499 bareldən 415 barelə endirib. Təhlilçilərin qənaətincə, bu, nüvə proqramını dayandırmayan İrana xəbərdarlıq siqnalıdır.

Həftənin əvvəlində isə Avropa Birliyinə (AB) üzv olan 27 ölkə İrana qarşı əlavə sanksiyaların tətbiqi ilə bağlı sənədi təsdiqləyib.

Yeri gəlmişkən, iyunun sonunda qurumun Brüssel toplantısında qəbul edilmiş sənədə əsasən, atom-nüvə proqramı ilə bağlı İrana qarşı tətbiq olunacaq sanksiyada İslam Respublikasının neft-qaz sahəsinə sərmayə yatırımının dondurulması,bu sənayeyə texnologiya və avadanlığın satılması, eləcə də çeşidli sahələr üzrə xidmətin yasaqlanması nəzərdə tutulub. Bundan başqa hərbi məqsədlər üçün istifadə olunacaq məhsuların satışı da qadağan edilib.

Avropalılar İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası rəhbərlərinə məxsus bank hesablarının dondurulması, eləcə də onlar viza verilməsinin məhdudlandırılması bu sanksiya layihəsində nəzərdə tutulub.Həmin sənəddə AB dövlətlərinə İran bankları ilə əməliyyat aparmaq qadağan edilib.

Bu günlərdə qəbul edilmiş sənədə əsasən, AB-yə üzv dölətlərin icazəsi olmadan İrana ancaq fiziki şəxslər 35 min avro və ya 45 min ABŞ dolları məbləğində köçürsmə edə bilər. Bundan başqa Avropaya getməsi yasaqlanmış  İslam Respublikasının 40 tanınmış siyasi və dövlət xadiminin «qara siyahısı» da tərtib olunub.

Tehran hakimiyyətinin israrlı davranışı ölkə iqtisadiyyatının böhranlı duruma doğru yuvarlanmaqdadır.

«Financial Times» qəzeti İran subsidiya siyasətinə son verməyə hazırlaşdığını yazıb: «İranlılar səssizcə qida tədarük etməyə və pullarını dönərli valyutaya çevirməyə başlayıblar. Çünki hökumət bir çox iranlının anadangəlmə bir haqq olaraq aldığı subsidiyaları qaldırmağa hazırlaşır. Təməl istehlak maddələrinin, benzin, qaz və elektrikin qiymətini ucuz saxlaya bilmək üçün hər il on milyardlarla dollar vəsait xərclənir. Dünyanın üçüncü böyük neft və ikinci böyük qaz ehtiyatlarına sahib olan İranda xalq indiyə qədər hər gün istehlak etdikləri məhsulların real dəyərini ödəməyib. Mart ayında parlament hökuməti subsidiya siyasətini qaldırmağa məcbur edən bir qərar qəbul edib. Hökumət subsidiya mexanizmini mərhələli qaydada qaldırmaq üçün bu həftə içində hərəkətə keçə bilər».

Beynəlxalq Valyuta Fonduna istinadən subsidiya mexanizminin qaldırılması halında İranda inflyasiyanın 8,8 faizdən 30 faizə çıxa biləcəyini yazıb. Prezident Mahmud Əhmədinejat isə islahatlar zamanı yoxsulların qorunacağına söz verib. Qəzetə görə, hökumət dövlət dəstəyinin qaldırılması yolu ilə qənaət ediləcək 10 milyard dolları yoxsullara paylamaq niyyətindədir. İranın 73 milyon nəfərlik əhalisinin 61 milyonu bu mexanizmdən faydalana biləcək. Hər adama hər ay 40-45 dollar ödənəcək. Ehtimal olunan etiraz nümayişlərinə qarşı İran hökumətinin indidən tədbir görməyə başladığını vurğulayıb.

Beləliklə, BMT-nin məlum sanksiylarından sonra ölkədə maliyyə, iqtisadi və sosial durum ağırlaşmaqdadır. Həmin yasaqlara cidd əməl edilərsə, o zaman İranda bu məsələlərlə bağlı vəziyyət böhran həddinə çata bilər.

Ölkədə 24 milyon iş qabiliyyətli vətəndaş var. Rəsmi məlumatlara əsasən, işsizlirin sayı isə ötən illərlə müqayisədə, İran tarixində rekord həddə, 18 faizə çatıb.

Yerli müşahidəçilərin dediyinə görə, bu rəsmi məlumatdır, ancaq gerçəklikdə işsizlərin sayı bundan daha çoxdur.

İslam Respublikası qanunlarına əsasən 10 yaşdan yuxarı olanlar «əmək qabiliyyətli» sayılır. Bir saat işləyənlər isə «məşğul» hesab olunur.

İran statistika bürosunun məlumatına görə, gənclər arasında işsizlik 30 fazidən artıqdır. Əhalinin 74 faizini 35 yaşa qədər vətəndaşlar təşkil edir. Bu baxımdan İran dünyada «ən gənc dövlət» sayılır. Ölkə əhalisinin sayı70 milyondan çoxdur.

İqtisadiyyatın sürətli inkişafı nəticəsində işsizliyin sayı bir ildə 8 faizə qədər azala bilər. Ən nikbin proqnoza əsasən bu 5 faizdən artıq ola bilməz. Sədrəddin Soltan