GünAzTv: Ötən gün ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) və İsrailin hökumət nümayəndələri Vaşinqtonda görüşüb. Amerika dövlət katibinin birrinci müavini Ceyms Steyinberq yəhudi həmkarı Dani Ayalonla Yaxın Şərqdəki durumu müzakirə edib.

Dövlət bepartamentinin görüşlə bağlı yaydığı məlumatda bildirilib : «Görüşdə tərəflər bir çox məsələlərdən danışıb. Əməkdaşlıq etdiyimiz Yaxın Şərqdə İran başlıca cidd problemdir. İranın nüvə proqrammı ilə bağlı götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməməsi, terrorçu birləşmələri dəstəkləməsinə bərabərdir. Bu isə ölkələrimizi və beynəlxalq ictimaiyyəti narahat etməkdədir. Danışıqlar və təzyiqlər yolu ilə İranı tutduğu strateji kursdan döndərmək üçün vacibdir».

GünAzTV-nin «RİA Novosti»-yə istiinadən məlumatına görə, departamentin yayıdğı bəyanatda vurğulanıb ki, ABŞ və İsrail bölgədə sabitliyin qorunması və mökəmlənməsi istiqamətində fəaliyyətini davam etdirəcək.

Müzakirə zamanı tərəflər İsrail - Fələstin , eləcə də qonşuları ilə İsrail arasında dayanıqlı sülhün yaranmasına çalışacaqlarını da qeyd edib.

 «İSRAland»-ın məlumatına əsasən, nümayəndə heyətləri növbəti strateji danışıq zamanı İranın atom-nüvə proqrammı ətrafında xüsusi ilə dayanıblar. ABŞ tərəfi yəhudi heyəti əmin edib ki, Vahinqton İranı nüvə silahı əldə etməsin imkan verməyəcək.

Bu probelmin qarışısının alınması yolu haqda məlumat verilməyib.

Qeyd edək ki, İsrail rəsmiləri  Qərbin tehran hakimiyyətinə qarşı apardığı iqstiadi sanksiyanın səmərəliyindən razı olmadığını dəfələrlə bəyan edib.Yeri gəlmişkən, ABŞ – İsrail strateji danışığı 2011-ci ilin yazında keçiriləcək.

İsraili rahatsız edən məsələlərdən biri də İranın sürətlə silahlanması və onun Livandakı «Hizbulla»nı silah-sursat və raketlə təmin etməsidir.

Bu gün İran prezidenti Mahmud Əhmədinejadın «dostu, qardaşı», Venesuela prezidenti Uqo Çaves Tehran səfər edib. Onun bu ziyarəti zamanı «S-300» zenit-raket qurğuları ilə bağlı məsələ yenə gündəliyə gəlib.

Ötən ay Rusiya İslam Respublikası ilə bu kompleksə dair bağladığı müqaviləni pozanda bir çoxları hesab edirdi ki, Tehran həmin  quruğunu Belarusdan alacaq. Ancaq rəsmi Minsk belə  Tehranla bir sövdələşmə etməkdiklərini bəyan etdi.

Ötən gün U.Çaves Moskvada səfərdə olub. Rusiyalı həmkarı ilə görüşdə ikitərəfli ələqalərin genişləndirilməsi, eləcə də hərbi texnika sahəsində əməkdaşlıqdan da danışılıb. 

Rusiyada bu sahə üzrə mütəxəssislər Moskvanın İran üçün nəzərdə tutduğu «S-300» zenit raket sisteminni Venesuelaya sata biləcəyinin ehtimal edirdi.

Səfərdən sonra Uqo Çaves həmin sistemi Rusiyadan aldığı haqda razılıq əldə edildiyini söyləyib.

Bu xəbərdən isə israil dövləti rahatsız olub. Rəsmi Təl-Əvivin qənaətincə, «S-300»-ləri sonradan Venesuela İrana ötürə bilər. Bu hərəkətin qarşısını almaq məqsədi ilə İsrali Vaşinqtondan Moskva ilə danışıqlar aparmasını istəyib.

Baş verənlərə əsasən demək olar ki, Kreml İrana satmaq istədiyi «S-300» raketini geri qaytarıb, «yerinə qoymaq» istəmir. Ona görə həmin raketi Kim gəldi, təkli edir.

Bir müdət öncə, Azərbaycan Respublikasının adlığı  həmin qurğununun da İran üçün nəzərdə tutulduğu deyilirdir.

Qeyd edək ki, İrana 800 milyon dəyərində “S-300”-lərin satılması barədə müqavilə 2007-ci ildə imzalanıb. ABŞ və İsrail bu sövdələşməyə etirazını bildirib. Ötən il  BMT-nin İrana qarşı sanksiyası çərçivəsinə əsaslanan Rusiya bu zenit-raket kompleksini Tehrana satmaqdan imtina edərək, müqaviləni pozub.

Yada salaq ki, yayda İran «Kərrar» adlı pilotsuz bombardımançı təyyarəni silahlı qüvvələr sırasına daxil etdyini, habelə «Zülfüqar» və «Sirac-1» adlı yeni raket-torpedo katerlərin kütləvi istehsalına başladığını elan edib. Bundan başqa İran KİV-in hakimiyyətdəkilərə istinadən yaydığı xəbərlərə əsasən, yaxın günlərdə Tehran özünün istehsal etdiyi «S-300» zenit –raket qurğusunu və s. iri hərbi layihələri gerçəkləşdirəcəyini bildirib.

Əslində Tehran hakimiyyəti özü-özünə düşmən qazanır. Belə davranış isə İran islam Respublikasına etimadsızlıq gətirir. Bu baxımdan ABŞ və İsrail strateji dialoq heyətinin qənaəti daha ağılabatan görünür. Sədrəddin Soltan