GünAzTv: Oktyabrın 10-da edam cəzasına qarşı beynəlxalq mübarizə günü idi. Bununla bağlı Avropa Birliyi bəyanat yayıb.

 

Həmin sənəddə bildirilib ki, 139 ölkədə, dünya dövlətlərnın üçdə ikisində ölüm hökmü qanunla ləğv edilsə də ötən il 5679 edam icar olunub. Qurumun bəyanatına görə, ölüm hökmü qüvvədə olan ölkələrdə beynəlxalq hüquq norma və standartlar sahəsində ciddi problemlər yaşanmaqdadır. «Bu da edma cəzasının ləğv edilməsi təşəbbülərinin artmasını daha da zərurriləşdirir»-deyə, AB bildirib.

 

GünAzTV-nin «Ameikanın səsi» radiosuna istiandən məlumatına görə, BMT Baş Assambleyasının 65-ci ssesiyasında qəbul edilcəyi gözlənilən edam cəzasının beynəlxalq səviyyədə ləğv edilməsinə doğru tendesiya istiqamətində daha böyük tərəqqinin əldə edilməsinə ümid yaradır.

 

Avropa Birliyi bildirib : «Edam cəzasının ləğvi bu günədə bütün dünyada 30-dan artıq layihəni dəstəkləmiş və ləğvetmə əsas maliyyələşdirmə mənbəyi olan Demokratiya və İnsan Haqları üzrə Avropa Alətinin (EİDHR) tematik priorritetlərindən biridir».

 

Edam hökümünün ləğvi ilə bağlı dünya ictimaiyyəti çeşidli tədbirlər keçirib. Onlar dövlətləri ölüm hökümünün ləğvinə və  bu yöndə moratorium tətbiq etməyə çağırıb.

 

Belə nümayişlərdən biri Yaponiyada keçirilib. Orada 107 nəfər barələrində çıxarılmış ölüm hökmünün icrasını gözləyir. Bununla belə ölkədə məsələ ilə bağlı keçirilmiş sorğuya əsasən respondentlərin 85 faizi ölüm hökmünü dəstəkləyib.

 

Dünyanın aparıcı, demokratik dövlətlərindən yalnız ABŞ və Yaponiyada qalıb.

 

Ən ölüm hökmü çıxarılan və icra olunan  dövlət Çin Xalq Respublikasıdır. 2009-cu ildə bu ölkədə mindən çox edam hökmü çıxarılıb. Bununla bağlı dəqiq statistika yoxdur. Çünki Çin bu haqda rəsmi məlumat yaymır. Rəqəmləri isə hüquq müdafiəçilərinin müşaihdələri əsasında müəyyənləşir.

 

Nəzərə alsaq ki, Çinin əhalisi İranınkından 20 dəfə çoxdur. O zaman bu hökümə görə İran İslam Respublikası hakimiyyəti bu siyahıya başçılıq edər.

 

Məlumatalara əsasən 2009-cu ildə bu ölkədə 388 nəfər barəsində edam höküm çıxarılıb. Onların 270 nəfəri ilə bağlı hökm icra olunub.

 

Ən faciləisi odur ki, edama qarşı mübarizə günündə Zəncandakı həbsxanalardan birində bir qadın və üç kişi «narkotik madələrinin qanunsuz satışı»nda suçlandırılaraq, edam ediliblər.

 

GünAzTV-nin məlumatına əsasən, İranın Kirman şəhərindəki cəzaçəkmə müəssisəsində narkotik maddələrin qaçaqmalçılığında ittiham olunan 8 nəfər də edam edilib. Xəbərə görə, N.Səyyad və Ş.Cəlali silahlı basqın və bir tondan artıq narkotik maddənin satışında suçlanıb. O biri 6 nəfər isə narkotik maddələrrin qanunsuz satışında təqsirli bilinib. Yerli rəsmilər onlardan 8 ton narkotik maddə aşkar etdiklərini söyləyiblər.

 

Onlar Kirmandakı həbsxananın həyətində edam olunublar.

 

 

 

Benyəlxalq Əfv Təşkilatının bildirdiyinə görə, İran və Səudiyyə Ərəbistanında cinayəti törədən zaman 18 yaşı tama olomayan gənclər barəsində çıxarılmış ölmü hökmü icra olunub.

 

İranın cinayət məcəəllisindən söz düşəndə istər-istəməz, Allahsız keçmiş SSRİ də yada düşür. Demokratiyanın olduğundan danışılan bu ölkədə «müxalifət» anlayışı olmadğından bir qayada olaraq, siyasi müxalifət «vədən xaini» kimi ittihamlarla mühakimə edilərək, edam olunurdu.

 

İran İslam Resbulikasının cinayət məcəlləsində də «siyasi suç»la bağlı maddə yoxdur. Hakimiyyət müxaliflərini daha çox «islam müqəddəslərini təhqir» (bura ayətulla Xomeyni və ayətulla Xamneyini tənqiddə daxildir), «kafir», «narkotik maddələrin qaçaqmalçısı», «zina» və s. kimi şəriət qanunlarını pozmaqda ittiham edir. Belələrinin məhkəmə prosesi ölkə ictimaiyyəti və informasiya vasitələrindən xəbəri olmadan, qapalı keçirilir. Bu isə özü-özlüyündə məhkəmənin ədalətli keçdiyinə şübhələri artırır.

 

 

 

Bir məsələni də xatırladaq, iqilabdan sonrakı ilk illərdə hakimiyyətə yiylənmiş xomeyniçilər müxalifəti həbsxanada məhkəməsiz edam edirdi. Təkcə,1981-ci ilin iyul-oktyabr aylarında 1800 nəfər edam olunmuşdu. Təbii ki bu Tehranın etiraf etdiyidir. Bir sıra hallarda edam odlu silahdan atəşlə də icra olunurdu. O zaman hakimiyyət ölü yiyələrindən həmin güllənin pulunu da tələb edirdi. Öldürülmüş «inqilaba ziddi» qüvvələrin islam qaydası ilə dəfninə də icazə verilmirdi. Onları «lənətlənmişlər» qəbristanlığında kütləvi şəkildə basdırırdılar.

 

Yeri gəlmişkən, İslam Respublikasında edam və işgəncə üsullarını diqqətinizə çatdırmaq istərdik.

 

Edam. Əhalidə xof yaratmaq və onları vəhşətdə saxlamaq üçün bu hökm çox zaman insanların gözü qarşısında icra edilir. Edam ya qaldırıcı kran vasitəsi, ya da ənənəvi dar ağacından asma ilə həyata keçirilir. Qədim üsulla asılmada asılan təxminən bir metr hündürlüyündə masa və ya stul üstünə çıxarılaraq, boynuna ip salınır, ayağı altındakı masa və ya stul götürülür. Həmin şəxs az müddətə boğulub, ölür. Son zamanlar isə edama məhkum olunanın əzabını artımaq üçün qaldırıcı krandan istfadə edir. İnsanlar bu dəhşətli səhnəyə tamaşa etməyə  məcbur edilirlər. Bəzi hallarda bir adam barəsində bir neçə dəfə ölüm hökmü çıxarılır. Bu zaman onu ölənə yaxın endirir, yenidən hökmdə nəzərdə tutulduğu dəfə asırlır.

 

Daşqalaq.Əsasən zina etmiş qadınlar barəsində çıxarılan hökmdür. Bu cəzaya məhkum edilmiş qadın geniş bir meydanda yarya qədər yerə basdırılır, öncədən gətirilmiş daşlarla məmurlar tərəfindən adam ölənədək daşqalaq edilir.

 

Şallaq.Bu cəza əksər hallarda «siyasi və ictimai suç işlətmiş»lərə tətbiq olunur. İslam Respublikasında kütləvi cəza növü sayılır. Şallaq cazası həm zindanda, həm də ondan xaricdə insanları hözü qarşısında icra edilir. Bu cəzaya məhkum olunanın alt paltarından başqa bütün geyimi soyundurulur. Üzü üstə uzadılır. Hökmü dörd nəfər icra edir – biri vurur, biri vurulan şallağı sayır, o biri iki nəfər isə «cinayətkarı» tutur. Bu cəzanı iki növü var – ağır və yüngül. Şallaqların sayı 40-dan 360-a qədərdir.

 

Bədən üzvlərini kəsilməsi.Bu cəza əsasən oğurluq edənlərə tətbiq olunur. Cinayətkarın əli, qolu, barmağı və ayaqları iti alətlə (bir çox hallarda balta ilə) kəsilir.

 

Yararlı daxili orqanların çıxarılması. Ölüm cəzasına məhkum edilmişlərin sağlam orqanları bəzən edamdən öncə, bəzən isə edamdan sonra çıxarılır. DAK İNformasiya mərkəzinin məlumatına görə, bu fakt edam olunanların ailə üzvləri tərəfindən dəfələrlə təsidiq olunub.Bu səbəbdən indi edam olunan, yararlı daxili orqanları çıxarılmışların cəsədləri yaxınlarına verilmədən basdırılır.

 

Kisəyə salınaraq, hündür binadan atılılmaqla öldürmə. Bu cəza əsasən qadınlara aşmil edilir. Cəzaya məhkum edilən şəxs hündür binanın üstünə çıxarılaraq, orada əl-qolu bağlanmış vəziyyətdə xüsusi torbaya salınır, orda yerə atılır. Bir çox hallarda sağlam bədən üzvləri çıxarıldığından həmin şəxslər, torbaya ölü salınırlar.

 

Kişilərin xədim edilməsi. Bu üsulla siyasi  və iradəcə möhkəm məhbuslara işgəncə verilir. Bu üsulun Tehrandakı «Evin» adlı həbsxanada dəfələrlə gerçəkləşdiyi məlumdur. Bu işgəncə verilərkən məhbusların bir çox qanaxmadan ölür.

 

Qadınların süd vəzilərinin, cinsiyyət üzvlərinin kəsilməsi və yandırılıması işgəncə üsulu hakimiyyətə qarşı olan siyasi fəallara tətbiq edilir. İran daxilində və mühacirətdə belə işgənlərə məruz qalmış çoxlu sayda insan insan bu gün də yaşamaqdadır.

 

Zorlama. Bu alçaldıcı işgəncə üsulu İranın bütün həbsxana və təcridxanalarında qadın, yaxud kişi məhbuslara qarşı istifadə olunur. Siyasi məhbusların alçaltmaqdan ötrü bu üsuldan yararlanırlar. Bu üsul daha çox qadınlara şamil edilsə də, hakimiyyət kişilərin daha da alçaldılması üçün  tətbiq edir. Zorlama bir neçə məmur və ya həbsxana məsulları tərəfindən həyata keçirilir. Barələrində edam hökmü çıxarılmış qadınlar və qızlar əksər hallarda cinsi zorakılığa məruz qalır. Məbusu təhqir etmək üçün isti dəmir, butulka və s.-dən istifadə olunur.

 

Xatırladaq ki, İsveçdə yaşayan Rza Əllaməzadə İran zindanlarında qadın siyasi məhbusların zorlanmasına və s. zorakılığa məruz qalmasına dair iki sənədli film – «İndi çox yorğunam» və «Bəli, halım yaxşıdır» yayılıb. Müsahibə əsasında hazırlanmış filmlər 1980-ci illərdə Tehranın «Evin» zindanında iki siyasi məhbus qadının çəkdiyi əzablardan bəhs edir. Filmləri R.Əllaməzadə 4 il öncə Stokholmda çəksə də onu İranda prezident seçkisinin rəsmi nəticələrinə etiraz edən və tutularaq, zindanda zorlananlarla söhbət etdikdən sonra  yaymaq qərarına gəldiyini söyləyib.

 

Bu həbsxanda zorlanan və şəxsiyyəti alçaldılan məhbus qadınların cinsi orqanları kəsilir və ya yandırılır.

 

Bədənin ütülənməsi. Ölkənin təhlükəsizlik qurumlarında həsbxana və gizli təcridxanalarda işgəncələrə müqavimət göstərən siyasi məhbuslar təqib olunur. Elektrik ütüsü ilə məhbusun beli və ayaqlarının altı yandırılır.

 

Damğalama. Odda közərdimiş məftil və ya dəmir çubuqlarlar məhbusun bədəninin çeşidli yerləri damğalanır. Bu işgəncəni bəzən yanan siqaretlə də verirlər.

 

Göz çıxarma. Bu işgəncə üsulu adətən kişilər yüksək rütbəli dövlət məmurunun arvadına, yaxud qızına «pis niyyətlə» baxarakən tətbiq edilir. Suçu sübut olunmuş müqəssiri gizli və xüsui klinikalara aparıb, onun gözlərini çıxarırlar.

 

Dişlərin sındırılması. Belə hallar əksər işgəncələrdə öz təsdiqini tapır. Məhbusun dişləri adi kəlbətinlə sındırılaraq, çıxarılır. Çox zaman müqəssir sayılan həbsxananın bir neçə  məmuru tərəfindən döyülərək, dişləri və çənəsi sındırılır.

 

Saçların yolunması və yandırılması. Bu cəza üsulu əksər hallarda mövcud hakimiyyəti qanunlarına tabe olmayan və saçlarını uzun saxlayan gənc oğlan və qızlara qarşı həyata keçirilir. İctimai asayişi pozmaq bəhanısi ilə gənc oğlan və qızlar küçələrdə məmurlar tərəfindən həbs edilərək, polis və təhlükəsizlik orqanlarında şərəf və ləyaqəti təhqir olunmaqla yanaşı, saçlarını məmurlar əlləri ilə yolur, ya da küt bıçaq və qayçı ilə qırxır, yaxud yandırırlar.

 

Yada salaq ki, ötən ilki prezident sekçiqabağı təbliğat kampaniyası zamanı Mirhüseyn Musəvinin xanımı Zəhra Rəhnəvərd həyat yoldaşına dəstək vermək üçün Tehranda ölkənin müxtəlif bölgələrindən gəlmiş qadın hüquq müdafiəçisi fəalları qarşısında çıxışı zamanı  hökumətin zərif cinsə qarşı «təhqiredici, ayrı-seçkilik» siyasətindən şikayətlənmişdi: «Mənim 3 qızım var. Onlar olmasa idi belə, qadınların, anaların problemini bütün varlığımıla dərk və hiss edərdim. Ötən illərdə, özəlliklə son 4 ildə hökumətin qadın və gənclərlə bağlı səhv siyasəti dünyada ölkənin imicinə xələl gətirib. Quranın araşdırıcıçı kimi deyə bilərəm ki, İslam qadın və gənclərə qarşı belə bir tərzdə rəftar edilməsinə icazə vermir».

 

Zəhra Rəhnəvərd küçələrdə gənc qadın və qızlara hicab məsələsi ilə bağlı kobudluğu pisləyərək, demişdi : «Təhlükəsizlik qüvvələrrinin küçələrdə qadınlara qəyyumluq etməsi və kobudluq nümayiş etdirməsi ən çirkin davranış sayılır. Hicab və geyiminə görə küçədə bir qızın qoluna qandala vurub, həbsxanaya aparmağa, onun şəxsiyyətinə toxunmağa heç kimin haqqı yoxdur və olmamalıdır. Cinsindən asılı olmayaraq, bütün siyasi məhbuslar, o cümlədən həbsxandakı belə tələbələr dərhal azadlığa buraxılmalıdır».

 

Dəmir seyfdə saxlama. Məhbusu bədən ölçüsündən xeyli kiçik dəmir və ya beton seyflərdə uzun müddət,  ac-susuz  saxlayırlar. Bu halda məhbus nə ayaq üstə dura, nə də otura bilmir. Onu  ora  əydirib, salırlar. O, həmin seyfdə  günlərlə saxlanılır. Həmin cəzadan sonra sağ qalanlar xroniki sümük xəstəliyinə düçar olur.

 

Soyuq suda saxlama. Bu işgəncə üsulu adətən qışda tətbiq edilir. Həmin cəza məhbusun dizə qədər həbsxananın xüsusi beton vannlarınja və zirzəmidə yerləşən çirkli su anbarlarında uzun müddət saxlanması gerçəkləşdirilir. Belə məhbuslar böyrək xəstəliklərinə,  revmatizm, iflic, vərəm və s. bu kimi ağır xəstəliklərə mübtəla olur.

 

Havasız konteynerdə saxlama. Eyni ittihamla həbs olunmuş məhbusları kütləvi surətdə havasız, kommunal şəraiti olmayan dəmir konteynerlərdə, şəhərdən kənar gizli təcrixanlarda uzun müddət ac-susuz saxlayırlar. Bu işgəncə nəticəsində əksər hallarda məhbuslar həlak olur.

 

Dırnaqların çəkilməsi. Hakimiyyətin nəzərdə tutduğu ittihamı zorla məhbusun ğoynuna qoyulması üçün gerçəkləşdirilən işgəncə üsuludur. Məhbusun ayaq və əllərini xüsusi cihazlara bağlayaraq, kəlbətin vasitəsi ilə dırnaqların çəkilməsi ilə bu işgəncə icra olunur. Çəkilmiş dırnaqların yerinə duz və göynədici başqa maddə səpilir.

 

Ayaqdan asılma. Məhbusu təcridxanada, polis idarələrində, həbsxanada saatlarla ayaqlarından asaraq, şallaq və küt alətlərlə döyülərək, müşayiət olunan işgəncə üsuludur.

 

Əlin ayağa qandallanması. Bu çox zaman polis və təhlükəsizlik orqanlarının təcridxanalarında məmurlara müqavimət göstərən məhbuslara tətbiq edilir. Məhbus məmurlar tərəfindən üzü üstə yerə yatırılır, sağ ayağı solə linə qandallanır və saatlarla belə vəziyyətdə saxlanılır. Bu vəziyyətdə olan məhbuslar eyni zamanda ruhi və fiziki işgəncələrə məruz qalır, döyülür, ağır bədən xəsarəti alır.

 

Soyundurularaq şaxtalı açıq havada qolubağlı saxlama. Siyasi məhbusların iradəsini sındırmaq məqsədi ilə onları şaxtalı havada soyundurur, qolları qandallı halda bir neçə saat bu şəraitdə saxlayırlar. Ac-susuz saxlanılan belə məhbusları bundan sonra  natəmiz və soyuq kameralarda yatmağa məhkum edirlər.

 

Məhbusun gözü qarşısında ailə üzvlərinin döyülüb, təhqir olunması. Bundan əsasən siyasi məhbuslara mənəvi basqılar edilməsi məqsədi istifadə olunur. Məhbusun müqavimətini sındırmaq üçün yaxın ailə üzvlərini tutur, onları həmin təcrixanaya gətirir, gözü qarşısında fiziki və mənəvi işgənəcə verirlər. Hətta bəzi hallarda zorlama halların olduğu da bildirilir. Bundan başqa yaşlı ata-ana, bacı-qardaşı məhbusun saxlanıldığı kameranın yaxınlığındakı kameraların birində incidilir və onların səsi məhbusa eşitdilir.

 

 

Bütün bunlarla yanaşı məhbusun ac-susuz, yuxusuz saxlanılması, havasız natəmiz yeraltı təcridxanalarda döyülməsi, yaralı vəziyyətdə, naməlum yerlərdə saxlanılmaqla cəzalandırılması  və s. insanlıqdan kənar işgəncə və cəza üsulu tutulanlara tətbiq edilməkdədir.

 

Benyəlxalq İnsan Haqları Təşkilatı prezident seçkisindən sonra yaydığı bəyanatda isə bildirmişdi ki, hakimiyyət seçki məhbuslarını televiziyaya çıxararaq, təzyiq altında onlardan saxta etiraflar alır. İnsan haqları qurumunun bəyanatında İslam Respublikası hakimiyyətinin bu sayaq hərəkətləri pislənilir. Təşkilatın bəyanatında daha sonra deylib : «Müstəntiqlər tutulanları fasiləsiz dindirir, onlarla kobud davranır, susanları döyür, təhqir edir, ac və yuxusuz saxlayaraq, televiziya ekranları qarşısında yalan etiraflar etməyə məcubr edirlər». Təşkilatın Orta Şərq və Şimali Afrika bölməsinin direktoru Sara Li Vitson isə jurnalistlərlə görüşündə belə respressiv üsulları pisləyərək, bildirib : «İran hakimiyyəti tutulanlardan saxta etiraflar almaqla dinc etiraz aksiyalarına qarşı təzyiq və zorakılıqlarına haqq qazandırmaq istəyir». Sədrəddin Soltan