GünAzTv: 2009-cu il oktyabrın 10-da Sürixdə (İsveçrə) imzalanmış Türkiyə-Ermənistan protokollarının ildönümü ərəfəsində iki ölkə arasında yenidən danışıqların getdiyi barədə xəbərlər yayılmağa başlayıb.

Xatırladaq ki, ötən həftə Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması üçün aparılan gizli danışıqlarda əsas vasitəçi olan İsveçrənin yenidən işə qarışması barədə məlumatlar yayılmışdı. Ermənistan mətbuatının məlumatına görə, İsveçrənin xarici işlər naziri Mişelin Kalmi-Rey dondurulan İrəvan-Ankara danışıqlarının yenidən başlaması üçün hər iki tərəflə gərgin görüşlərə başlandığını demişdi. Berndə Ermənistan parlamentinin rəhbəri Ovik Abramyanla bir araya gələn Kalmi-Rey İsveçrənin bu prosesdə dönüş nöqtəsi olacaq irəliləyiş əldə etməkdə qərarlı olduğunu vurğulamışdı. Ermənistan və Türkiyənin xarici işlər nazirləri Edvard Nalbandyanla Əhməd Davudoğlu ötən il oktyabrın 10-da Sürixdə ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları), Rusiya və Fransanın xarici siyasət idarələrinin rəhbərlərinin iştirakı ilə iki protokol -"Diplomatik münasibətlərin bərpasına dair Protokol" və "İkitərəfli münasibətlərin inkişafına dair Protokol" imzalamışdılar. Lakin protokolların hər iki ölkənin parlamentində ratifikasiyası baş tutmadığı üçün erməni-türk münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi dondurulmuşdu. Bu arada Ermənistan mediasında belə bir xəbər yayılıb ki, Türkiyə və Ermənistanın yüksəkçinli diplomatlarının iştirakı ilə Romada məxfi danışıqlar aparılır. Ermənistanın "news.am" xəbər saytı daşnaklara yaxın "Sardarapat Cəhdi" adlı araşdırma təşkilatından olan Tiqran Xzmalyana istinadən bildirir ki, Ermənistanın keçmiş xarici işlər naziri Vardan Oskanyan ilə eks-prezident Ter-Petrosyanın keçmiş məsləhətçisi Jirayr Liparityan Romada türklərlə müzakirələr aparır. Danışıqların əsas mövzusu Türkiyə-Ermənistan sərhədinin açılması, habelə iki ölkə arasında diplomatik, ticari, siyasi və s. əlaqələrin qurulmasıdır.    Beləliklə, bir müddət gündəmdən düşən türk-erməni danışıqları yenidən aktuallaşır. Ermənistanla protokol prosesini dəyərləndirən Türkiyənin xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlu da bildirib ki, Türkiyə ilə Ermənistan arasındakı proses heç bir zaman bitməyib. Türkiyənin XİN rəhbəri qeyd edib ki, bu proses Qafqaz regionunda sülh bərqərar olunanadək davam edəcək.    Ermənistan parlamentində çıxış edən xarici işlər naziri Edvard Nalbandyansa son aylarda Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması üçün müzakirələrin aparılmadığını bildirib.    Ümumiyyətlə, Ankara və İrəvan Romada hansısa danışıqların aparıldığını təkzib edirlər. Baxmayaraq ki, Ermənistan XİN-dəki mənbə İsveçrənin təşəbbüsü ilə "Sürix-2" prosesinin başlandığını təsdiqləyir. Romadakı danışıqların da "Sürix-2" çərçivəsində aparıldığı istisna deyil.    Təkziblərə gəldikdəsə, Türkiyə prezidenti Abdulla Gül bir qədər əvvəl artıq "səssiz diplomatiya"ya, yəni məxfi danışıqlara üstünlük verdiklərini etiraf etmişdi.    Ermənistanın "Yeni Zamanlar" Partiyasının lideri Aram Karapetyanın dediyinə görə, əgər İrəvanla Ankara arasında yeni danışıqlar başlayıbsa, erməniləri yaxşı heç nə gözləmir: "İlk danışıqlarda Türkiyə bizimlə münasibətləri qaydaya salıb sərhədi açacağını vəd etmişdi. Lakin sonradan Azərbaycanın tələbləri və təzyiqləri nəticəsində Ankara bildirdi ki, Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın tərkibində qalmalı, onun ətrafındakı bütün rayonlar da Bakıya verilməlidir. Bu, Türkiyənin Sürix protokollarının şərtlərinə əməl etmək fikrində olmaması, həmin sənəddən yalnız Ermənistanla münasibətlər qurulmasını tələb edən Qərbi və ilk növbədə ABŞ-ı sakitləşdirib Avropanın başını qatmaq üçün istifadə etmək niyyətini göstərir. Əgər indi danışıqlar gedirsə və üstəlik, həmin təmaslar barədə ictimaiyyətlə kütləvi informasiya vasitələrinə heç bir məlumat verilmirsə, deməli, Qərb məqsədlərinə çatmaq üçün səylərini fəallaşdırıb. Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyanın əvvəlki danışıqlarda hansı mövqeni tutduğunu nəzərə alsaq, müzakirələrin ikinci mərhələsinin bizim üçün sərfəli şərtlərlə sənəd qəbulu ilə başa çatacağını düşünmürəm".    Politoloq İlqar Məmmədov deyir ki, hazırda aparılan bütün danışıqlar ATƏT-in dekabrda keçiriləcək sammitinə hazırlıqdır: "Məqsəd Ermənistanı həmin sammitdə yola gətirməkdir. Əgər Madrid prinsiplərinə həmin sammitdə Ermənistan razılıq versə, bu zaman Türkiyə-Ermınistan sərhədlərinin açılması mümkünləşəcək".    Politoloq Qabil Hüseynli də türk-erməni gizli danışıqlarını real sayır. Onun sözlərinə görə, Türkiyə prezidenti Abdulla Gül də "səssiz diplomatiya" deyəndə bunu nəzərdə tuturdu: "Yenidən həmin taktika davam etdirilir".    Hüseynli deyir ki, Türkiyədə bəlli dairələrin erməni tutqusu olsa da, bu nəticə verməyəcək. Digər tərəfdən, ermənilər danışıqlarda səmimi deyillər. "Onlar mümkün qədər vaxt udmaq və dünyanın bir çox ölkələrində qondarma erməni soyqırımını tanıtmağa nail olmaq istəyirlər. Bundan sonra Ermənistanın Türkiyə ilə danışması xeyli asanlaşacaq. Türklər hesab edir ki, bu danışıqlarla erməniləri yola gətirəcəklər. Ancaq bunun əksinə olaraq, ermənilər daha rahatlaşırlar. Xristan dünyasının Ermənistan təəssübkeşliyi var",-politoloq deyir.    Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) Ankara millət vəkili, Böyük Millət Məclisinin Xarici Əlaqələr Komissiyasının üzvü Zeynəb Dağ isə APA-nın Sürix protokollarının aqibəti ilə bağlı sualına belə cavab verib ki, bölgədə daimi sülh həm Ermənistanın, həm də Azərbaycanın lehinə olacaq: "Çünki bu bölgə Avrasiya enerji mənbələri üçün önəmli bir koridordur. Bölgədə sülh olarsa, bundan hamı qazanacaq. De-fakto Qarabağ torpaqlarının işğal altında qalması bölgədəki sülhə ən böyük əngəldir. Bu əngəl aradan qaldıralaraq bölgədə yeni bir gələcək inşa edilə bilər...Daimi sülh üçün ciddi siyasi iradənin nümayiş etdirilməsi lazımdır. Hazırda münasibətlərə sadəcə, ikitərəfli prizmadan baxmaq mümkün olmur. Ona görə də regiondakı daimi sülh prosesində geniş konsensusa ehtiyac var".    Türkiyə XİN aparatının keçmiş rəhbəri, Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) Bursa millət vəkili Onur Öymən isə Sürix protokollarını yenidən canlandırmaq üçün təşəbbüslər olduğunu söyləyib: "Xüsusilə İsveçrənin və ABŞ-da Türkiyə ilə Ermənistanın yaxınlaşmasına liderlik edən bəzi qeyri-hökumət təşkilatlarının protokolların yenidən gündəliyə gətirilməsi üçün nəbz yoxladıqlarından xəbərimiz var. Biz bu məsələni yaxından izləyirik. Hazırda protokolların yenidən gündəmə gətirilməsi üçün heç bir səbəb yoxdur. Çünki Ermənistan geri addım atmayıb, Azərbaycan torpaqlarından çıxmayıb və hər gün Azərbaycan tərəfə atəş açır. Belə bir atmosferdə protokolları hansı məntiqlə gündəmə gətirmək olar? Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı var. Həmin qərardan sonra protokolların yenidən müzakirəyə çıxarılması düzgün olmaz. Türkiyə bu bir ildə çox şey itirdi". Sabiq səfir hesab edir ki, protokollar ləğv edilməlidir: "Ancaq hökumət bu addımı atmır. Bugünkü şəraitdə Ermənistanın geri addım atmağa niyyəti yoxdur. Bunu görərək onlardan nə isə gözləmək böyük səhv olacaq. Bizim vəzifəmiz Ermənistanın işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarından tamamilə çıxmasına nail olmaqdır. Bizim hökumət isə bunu bir tərəfə qoyub Ermənistanla münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışır. Bu, yanlış siyasətdir".    Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) Kırıkkale millət vəkili, keçmiş səhiyyə naziri Osman Durmuş isə protokolların ləğvi üçün parlamentdə məsələ qaldıracaqlarını açıqlayıb: "Hörmətli sədrimiz Dövlət Bağçalı Əlican sərhəd məntəqəsində çıxışında Azərbaycanın işğal altındakı torpaqları azad edilməyənə qədər Ermənistanla diplomatik münasibətlər yaradılmayacağını bəyan etdi. Azərbaycan bizim doğma qardaşımızdır. Ağlını başına yığmayan qonşumuz isə Ermənistandır. Amerika, Avropa istədi deyə biz qardaşımızdan vaz keçib uşağımızı, qocamızı, qadınımızı diri-diri yandıran, Azərbaycanın beşdə birini işğal altında saxlayan Ermənistana qapımızı açacağıqmı? Bu, baş tutan şey deyil. MHP-lilər buna imkan verməz. Bu, türklüyə xəyanətdir. Azərbaycandakı qardaşlarımızın istəyi nədirsə, MHP-nin də istəyi odur. Mənim mərhum Heydər Əliyevlə görüşlərim olub. Rəhmətlik Elçibəy mənim xəstəm olub. Səhiyyə naziri olanda Azərbaycanla çox yaxın münasibətlərim var idi. Biz Azərbaycanla olan qardaşlığımızı hər şeydən üstün tuturuq. Ona görə də beynəlxalq ictimaiyyətin Türkiyəyə təzyiqini MHP qəbul etməz. Bunu bütün qardaşlarımıza bu şəkildə çatdırın". Osman Durmuş protokolların ləğvinin zəruriliyini partiya liderinə xatırladacağını bildirib: "Mən bunu hörmətli sədrimizə deyəcəyəm və İstanbul millət vəkilimiz Atilla Kaya ilə birlikdə parlamentə sorğu verəcəyik. Lakin bu hökumət protokolları ləğv etməz. Çünki özlərini hamıdan ağıllı sayırlar". Ekspress