GünAzTv: İran Rusiyanı itirdi. Bu illərdə Moskva İrana ən yaxın müttəfiq sayılırdı. Rusiya Çinlə bərabər İranı Qərbin və BMT-nin təzyiqlərindən qoruyurdu.

Rusiya belə getdi...

Tehran pərişandır. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedev C-300 raketlərinin, o cümlədən hərbi gəmilərin və təyyarələrin İrana satışını rəsmən qadağan edib. Bununla kifayətlənməyən Rusiya prezidenti nüvə çalışmalarında adları keçən iranlı rəsmiləri və alimləri persona non-qrata elan edib. ABŞ-la münasibətləri normallaşdırmağa çalışan Medvedevin bu qərarının Nyu-Yorkda BMT-nin 65-ci sessiyasının açılışı günü bəyan edilməsi Qərb dünyasında xoş qarşılansa da, İranın rəsmi dairələrində sərt reaksiyalara səbəb olub. Qərbdə belə əminlik var ki, İran Rusiyadan alacağı C-300 raketləri hesabına nüvə obyektlərindəki inşaat çalışmalarının müdafiəsini təmin etməyi planlaşdırırdı. Olmadı. 

... Çin isə götür-qoy edir

Beləliklə, İran Rusiyanı itirdi. Bu illərdə Moskva İrana ən yaxın müttəfiq sayılırdı. Rusiya Çinlə bərabər İranı Qərbin və BMT-nin təzyiqlərindən qoruyurdu. İndi bircə Çin qalıb. Ancaq o da İranla bağlı dərin düşüncəyə qərq olub. Çinin İranla enerji alqı-satqısı mövcud olduğundan Pekin üçün Tehranla əlaqələri qoparmaq asan deyil. Buna baxmayaraq, İranın nüvə çalışmalarından Çin də narahatdır. Heç bir dövlət qonşuluğunda nüvə dövlətinin peyda olmasını istəməz. Digər tərəfdən, Pekin İran siyasətini dəyişməyəcəyi halda ABŞ və Avropa Birliyi ölkələri ilə var olan daha böyük alış-verişin və ortaq layihələrin həcminin azalması ehtimalından da narahat olmaya bilməz. Odur ki, İran prezidenti nüvə silahı israrından geri çəkildiyini konkret faktlarla sübut etməzsə, bir gün BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindən sonuncu müttəfiqi – Çini də itirə bilər.

Tehranın nüvə inadkarlığı vətəndaşlarının iqtisadi durumuna mənfi təsir edir

BMT sessiyasına qatılan İran prezidenti Mahmud Əhmədinejat ABŞ televiziyalarına verdiyi çoxsaylı müsahibələrdə arxayın görünməyə çalışsa da, ölkəsi ətrafında dairənin getdikcə qapanması amili ilə hesablaşmaq məcburiyyətindədir. BMT sanksiyaları ilə yanaşı ABŞ və bir çox Avropa Birliyi dövləti İrana qarşı birtərəfli sanksiyalar da həyata keçirirlər. İran Qərb banklarında maliyyə əməliyyatları həyata keçirməkdən, fabrik, zavod və elmi mərkəzlərinə müasir avadanlıqlar idxal etməkdən məhrum olub. Bu isə öz növbəsində İran iqtisadiyyatına mənfi təsirlərini göstərir. Yəni Tehranın nüvə inadkarlığı siyasi və diplomatik qarşıdurma müstəvisindən iqtisadi müstəviyə inikas olunur, bu isə İran vətəndaşlarının yaşayış standartlarının bir az daha azalmasına yol açır. Belə olan halda İran hakimiyyətinin iki cəbhədə - xaricdəki və daxildəki qüvvələrə qarşı müqavimət göstərməsi xeyli çətinləşir.  

“İran həm Ermənistanı, həm də Azərbaycanı müdafiə edir”

Beynəlxalq aləmdə təklənməyə doğru gedən İranın bu gün dostlara daha çox ehtiyacı var.  Tehran rəsmiləri qonşu Azərbaycanla münasibətlərə önəm verdiklərini hər fürsətdə dilə gətirirlər. Doğrudur, İran hakimiyyəti Ermənistanın dövlət başçısı, xarici işlər naziri və hətta bu ölkənin keçmiş prezidentini belə tez-tez Tehranda yüksək səviyyədə qəbul edərək, onlarla geniş fikir mübadiləsi aparmağı da unutmur. Ancaq hər halda, Tehran rəsmiləri Azərbaycanla əməkdaşlıqda maraqlı olduqlarını da söyləməkdə davam edirlər. Elə bu günlərdə Tehranda “Azərbaycan Respublikası: keçmiş təcrübələr və gələcək perspektiv” adında İran-Azərbaycan birgə konfransı keçirildi. Konfransa Azərbaycandan xeyli şəxs dəvət edilmişdi. Tədbirdə İran – Azərbaycan əməkdaşlığından ağızdolusu danışıldı. Alışmadığımız halda qonşu ölkənin rəsmilərindən birinin, İranın parlament məsələləri üzrə vitse-prezidenti Məhəmmədrza Mirtacəddinin İranın Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycanın haqlı mövqeyini hər zaman müdafiə etdiyini və Ermənistanın işğalını pislədiklərini söylədiyi xəbəri gəldi. İran rəsmilərindən belə cəsarətli açıqlama eşitmək bizə hər gün nəsib olmur. Ancaq “sevincimiz” uzun çəkmədi.

İranın Ermənistandakı səfirliyinin Zareyi isimli əməkdaşı erməni agentliklərinə verdiyi müsahibədə, İranın vitse-prezidentinin adı çəkilən konfransda Qarabağ məsələsində Azərbaycanı dəstəkləyən açıqlama vermədiyini əminliklə bildirdi. Səfirlik nümayəndəsi iranlı rəsminin sözlərinin konteksdən çıxarıldığını iddia etdi. Zareyi erməni mətbuatını əmin etdi ki, İranın Dağlıq Qarabağ siyasəti dəyişməyib: “Bu münaqişədə İran həm Ermənistan, həm də Azərbaycanı müdafiə edir. Biz Qarabağ məsələsində balanslı mövqe tutmuşuq və bu mövqeyimiz dəyişməyəcək”.

Biz indi kimə inanaq?

Əgər İranın vitse-prezidentinin konfransda dediyi həqiqətdirsə, demək diplomat yalan danışır və bu yalanı ilə sadəcə çalışdığı ölkənin siyasi dairələri ilə ictimaiyyətini sakitləşdirmək istəyir, yox əgər səfirlik əməkdaşının söylədiyi doğrudursa, onda iranlı rəsminin Tehran konfransındakı ifadəsi həqiqətən kontekstdən çıxarılıb.

İranın Ermənistandakı səfirliyində çalışan əməkdaşının təkzibi böyük ehtimalla ondan xəbər verir ki, vitse-prezident daha yuxarı instansiyanın qulaqburmasından sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü haqqındakı sözlərini sakitcə geri götürüb.

Və bu siyasəti (oxu: oyunu) ilə İran Azərbaycanla əməkdaşlığı və dostluğu genişləndirəcəyinə, inamımızı qazanacağına ümid edir... 

 “Atlas” Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, Elxan Şahinoğlu

www.elxan.azeriblog.com