Suriyada “Rojeva” adı altında qurulmaq istənilən layihə üzrə YPG/SDG terror qruplaşmasının 14 illik planı regional və beynəlxalq balansların dəyişməsi fonunda, böyük güclər arasında əldə olunan razılaşmalar nəticəsində cəmi dörd gün ərzində tam şəkildə iflasa uğradı.

Dörd gün ərzində baş verənlər ani hərbi məğlubiyyət deyil, illərdir xarici dəstəyə və Suriyadakı hakimiyyət boşluğuna söykənən, artıq tükənmiş bir layihənin son örtüyünün dağılması oldu. ABŞ-ın eyni vaxtda verdiyi yaşıl işıq, Türkiyənin qəti təzyiqi və Rusiyanın vasitəçiliyi ilə “Rojeva” layihəsi faktiki olaraq sona çatdı.

• ABŞ-dan tam asılılıq: YPG/SDG-nin dağılan dayağı

2014-cü ildən etibarən ABŞ-ın birbaşa hərbi, kəşfiyyat və siyasi dəstəyi ilə formalaşan YPG/SDG Vaşinqtonun himayəsi olmadan nəzarət etdiyi əraziləri idarə etmək gücünə malik deyildi. YPG-nin “DEAŞ-a qarşı əsas qüvvə” statusunun qeyri-rəsmi şəkildə ləğv edilməsi və ABŞ-ın mərhələli geri çəkilməsi bu strukturun onurğa sütununu çökdürdü.

YPG mərkəzli SDG (Suriya Demokratik Qüvvələri) son illərdə Suriyanın şimalında yaradılan qondarma özünüidarə layihəsinin hərbi dayağına çevrilsə də, Vaşinqtonun siyasət dəyişikliyi nəticəsində funksional rolunu böyük ölçüdə itirdi və tədrici dağılma prosesinə daxil oldu.

• Siyasi legitimliyi olmayan layihə

“Rojeva” nə müstəqil dövlətə çevrildi, nə rəsmi federal status qazandı, nə də hər hansı beynəlxalq qurum və ya dövlət tərəfindən tanındı. Yalnız siyasi təbliğat və kağız üzərində mövcud olan bu struktur, ilk ciddi güc balansı dəyişikliklərində dağılmağa məhkum idi.

• Ankara və Dəməşqin paralel təzyiqi

Türkiyə YPG-yə qarşı hərbi əməliyyat təhdidini real hala gətirərək bu təşkilat üçün bütün manevr imkanlarını bağladı. Eyni zamanda Suriya hökuməti “ya dövlət strukturlarına inteqrasiya, ya da təhlükəsizlik tədbirləri” seçimini masaya qoydu. YPG Türkiyə ilə toqquşma və ya Dəməşqə təslim olma arasında çıxış yolu tapa bilmədi.

• Daxili aşınma və yerli narazılıq

Ərəb icmaları, qəbilələr və kürd əhalinin bir hissəsi arasında məcburi səfərbərlik, maliyyə təzyiqləri, korrupsiya və PKK yönümlü ideoloji diktə səbəbilə ciddi narazılıq formalaşmışdı. Böhran anında YPG/SDG-ni müdafiə edəcək real sosial baza artıq mövcud deyildi.

• Xarici oyunçuların rolu

Formalaşan yazılmamış razılaşmaya əsasən, ABŞ hesablanmış geri çəkilmə ilə YPG-nin missiyasına son qoydu; Türkiyə qəti və praktik təzyiq mexanizmi rolunu oynadı; Rusiya vasitəçi kimi ərazilərin yenidən Dəməşqin nəzarətinə keçməsini təmin etdi; Suriya dövləti isə genişmiqyaslı toqquşma olmadan strateji bölgələr üzərində nəzarəti bərpa etdi.

“Dörd günlük çöküş” kimi təqdim olunan proses əslində “Rojeva” layihəsinin bitdiyini hamının açıq şəkildə gördüyü an idi. Bu layihə tanklarla deyil, xarici dəstəyin kəsilməsi və güclərarası razılaşmalarla tarixə qovuşdu. Bir zamanlar ABŞ-a arxalanaraq regional oyunçu kimi təqdim edilən YPG/SDG indi ya Suriya dövlət strukturlarına inteqrasiya olunmalı, ya da tamamilə siyasi və hərbi səhnədən silinməlidir.

GünazTV