İran rəhbərliyinin böyük hissəsinin öldürüldüyünə dair məlumatlar fonunda, Tehrandakı qarışıq hakimiyyət strukturunda son qərarı kimin verdiyi əsas sual olaraq qalır.

Gunaz.tv-nin məlumatına görə, kövrək atəşkəs və artan qlobal təzyiq şəraitində İran diplomatik prosesə qayıtmaq üçün yeni cəhdə başlayıb və yayılan məlumatlara əsasən, ABŞ-a Hörmüz boğazının açılması, münaqişənin dayandırılması və həssas nüvə məsələsinin sonrakı danışıqlara saxlanmasını ehtiva edən təklif təqdim edib.

Məlumata görə, bu təklif Pakistan vasitəçiləri ilə ötürülüb; bu isə İslamabadda planlaşdırılan danışıqların ləğvindən sonra baş verib. Bu arada, İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçi ABŞ-ı tənqid edərək bildirib: “Amerikanın yanaşmaları əvvəlki danışıqların müəyyən irəliləyişlərə baxmayaraq məqsədinə çatmamasına səbəb oldu... onların həddindən artıq tələbləri və yanlış yanaşmaları.”

Araqçi eyni zamanda Moskvanın dəstəyini qazanmaq üçün Rusiyaya səfər edərək Vladimir Putin ilə görüşüb; bu addım Tehranın zəif vəziyyətdə xarici müttəfiqlərə arxalanmağa çalışdığını göstərir.

Hesabatın digər hissəsində türk-amerikalı professor Sonər Çağaptay İrana qarşı hərbi və iqtisadi təzyiqlərə toxunaraq ABŞ-ın dəniz blokadasının “tamamilə effektiv” olduğunu və hətta müharibənin əvvəlindən tətbiq edilməli olduğunu vurğulayır. O, sərt ifadələrlə deyir: “İran ‘dünyanın sonu’ ideologiyasına malikdir və inanır ki, xaos on ikinci imamın zühuruna səbəb olacaq. Onlar rasional oyunçu deyillər. Onlar ölkənin məhvinə, insanların qırılmasına və ya hətta bütün İranın məhvinə əhəmiyyət vermirlər.”

Bu analitik xəbərdarlıq edir ki, bu təzyiqlərin davam etməsi İranın resurslarını sürətlə tükəndirə və rejimi çöküş nöqtəsinə gətirə bilər.

İran rəhbərliyinin böyük hissəsinin aradan götürülməsindən sonra real qərarverənin kim olduğu sualına cavab olaraq Çağaptay bildirir: “Heç kim dəqiq bilmir ki, əsas qərarverici kimdir.” Onun sözlərinə görə, böyük ehtimalla SEPAH real gücü əlində cəmləyib və hakimiyyət strukturu sağ qalmaq üçün bir-biri ilə rəqabət aparan fraksiyalardan ibarət “mafiya” kimi fəaliyyət göstərir.

O, həmçinin Müctəba Xamenei ilə bağlı vəziyyətin qeyri-müəyyən olduğunu bildirərək əlavə edir ki, onun “sağ olub-olmadığı və ya yalnız huş vəziyyətində qalıb-qalmadığı belə məlum deyil.”

Ekspertin fikrincə, Ali Xamenei-nin ölümündən sonra rejimin daxili birliyi dağılıb və İran tam hərbiləşmiş modelə doğru irəliləyir; küçələrdə raket paradları, 12 yaşlı silahlı uşaqların insanları yoxlaması və geniş internet kəsintiləri bunun göstəricisidir. O, bu modeli Şimali Koreyaya bənzədir.

Sonda Çağaptay ABŞ ilə İran arasında danışıqlardakı ciddi fikir ayrılıqlarına toxunaraq deyir ki, “realist deyil” ki, qısa müddətdə hər hansı razılaşma əldə olunsun. Onun sözlərinə görə, əvvəlki nüvə sazişi belə iki il çəkmişdi və hazırda daha çox ehtimal olunur ki, qarşıdurma “isti müharibə”dən “soyuq müharibə”yə keçsin.

GünAzTV
R.G