Atlar daha da qədimdən insana xidmət ediblər Alimlərə görə, Qazaxıstanda bürünc dövründən də erkən - bizim eradan 3 min yarım il bundan əvvəl adamlar at sürüblərmiş İngiltərənin Exeter Universitetinin arxeoloqları Qazaxıstanın şimalında dünyanın ən qədim at ferması sayıla bilən qəsəbə aşkar ediblər. Qədim Botay mədəniyyəti ilə əlaqələndirilən həmin qəsəbədə at sümükləri və madyan südü izləri daşıyan qab-qacaq tapılıb ki, bu da alimləri belə düşünməyə sövg edir ki, insanlar atı əvvəllər düşünüldüyündən daha erkən dövrlərdə əhilləşdirməyə başlayıb. Belə ki, alimlərə görə, Qazaxıstanda bürünc dövründən də erkən - bizim eradan 3 min yarım il bundan əvvəl adamlar at sürüblərmiş. Müqayisə üçün, Avropada atın 1500 il bundan əvvəl əhiləşdirilməyə başlandığı məlumdur. Atlar, bəşəriyyət tarixində böyük rol oynayıb - nəqliyyatın inkişafında, kənd təsərrüfatında, müharibələrdə. Arxeoloqlar atların əhilləşdirilməsi prosesinin qədim Orta Asiyadan başlandığını çoxdan güman edirdilər, lakin indiyə qədər onların buna dair kifayət qədər dəlilləri yox idi. Bu son tapıntı haqqında daha ətraflı alimlər qrupundan Dr. Alan Utrun danışır: A.U.:Biz əsas üç növ dəlillər aşkar etdik. Birinci, atların onların vəhşı əcdadlarından bir qədər fərqli zahiri dəyişdiklərini, belə ki, qıçlarının aşağı nahiyyəsinin bir qədər nazilməsini müşahidə etdik. İkincisi, biz onların ağızlarındakı dəyişikliklərdən aşkar etdik ki, onlar yəhərlənmiş olublar. Üçüncüsü və ən maraqlısı isə, Bristol Universitetindəki həmkarlarımızla əməkdaşlıq nəticəsində əşyalardakı at südü qalıqlarından müəyyən etdik ki, atlar həm də sağılıblar. BBC: Bu insan və atın bir araya gəlməsi tarixini necə dəyişir? A.U.: Dərsliklər atların bürünc dövründə, hardasa eramızdan 2 min il əvvəl, yəni dörd min il bundan əvvəl əhilləşdirilməsini göstərir. Bizim tapıntılar isə bunu ən azı min il əvvələ, yəni beş min beş yüz il bundan əvvələ gətirir. BBC:Onda belə zənn edirəm ki, bu kifayət qədər önəmli tapıntıdır elə deyilmi? A.U.:Bu doğrudan da belədir. Belə ki, atların əhilləşdirilməsi insan tarixində ən önəmli addımlardan biridir. Düşünşəniz ki, biz atları bu yaxınlarda, yalnız maşın və buxar qatarları yaradılandan sonra dəyişmişik. Və bütün bu müddətdə, beş min beş yüz il bundan əvvəldən on doqquzuncu əsrə qədər bu zaman kəsimi demək olar ki, nəqliyyat baxımından atların hökmranlığı dövrü olub. BBC: Bəlkə də bu faktlar atlar kimi, insan cəmiyyəti barədə də hansısa yozumlara rəvac verirmi? A.U.: Bu bizə imkan verir deyək ki, insanlar ixtiraçıdırlar və ixtiraçı ideyalara çox tezliklə gəlirlər. Belə görünür ki, atları əhilləşdirəndən sonra insanlar tezlikə onları sürməyə keçiblər, həm də atların südündən ərzaq kimi də bəhrələniblər.bbc