TÜRKİYƏ STRATEJİ ARAŞDIRMALAR MƏRKƏZİNİN RƏHBƏRİ HESAB EDİR Kİ, ANKARANIN AZƏRBAYCAN SİYASƏTİNDƏKİ “ƏMMA” 24 APRELLƏ BAĞLIDIR Türkiyə də, Ermənistan da, erməni diasporu da, ABŞ administrasiyası da aprelin 24-nə hazırlaşır. Hər kəs gözünü Barak Obamaya dikib gözləyir: ABŞ prezidenti 1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində baş vermiş hadisələrlə bağlı aprelin 24-də söyləyəcəyi nitqində “soyqırım”ifadəsini işlədəcəkmi? Türkiyə ötən illərdən fərqli olaraq bu il daha narahatdır. ABŞ-ın bu il qondarma erməni soyqırımı iddialarını tanıması ehtimalı ötən illərdəkindən daha real sayılır və Ankara bunun qarşısını almaq üçün səylər göstərir. Bir tərəfdən “Davos böhranı” nəticəsində Türkiyədən incik düşmüş yəhudi lobbisinin dəstəyini qazanmaq, Vaşinqton administrasiyasını “soyqırım” tanınarsa, Türkiyə-ABŞ münasibətlərinin bundan zərər görəcəyinə inandırmaq üçün millət vəkillərindən ibarət heyətlər Amerikaya göndərilir, digər tərəfdən Ermənistanla münasibətlər qurulması istiqamətində cəhdlər göstərilir. Amma bunalara rəğmən, Türkiyə ciddi narahatlıq içərisindədir. “Media forum” saytının mövzu ilə bağlı suallarını Türkiyə Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (TÜRKSAM) rəhbəri Sinan Oğan cavablandırır: - Obama “soyqırım” deyərsə, nə olacaq? - Artıq dünyada 21 ölkənin parlamenti 1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində baş vermiş hadisələri “soyqırım” kimi tanıyıb. Obama “soyqırım” deyərsə, yaxın 6 ay-1 il ərzində 55-60 ölkə də 1915-ci il hadisələrini soyqırım kimi tanıya bilər. Yəni Obamanın “soyqırım” deməsi bu prosesi sürətləndirəcək. Ən ciddi təhlükə budur. - 21 ölkənin erməni iddialarını tanıması Türkiyənin mövqeyi baxımından nəyi dəyişdirib? - Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 192 üzvü var. Bu baxımdan 21 ölkə elə də böyük rəqəm deyil. Amma Amerika bu addımı atarsa, “soyqırım”ı tanıyan ölkələrin sayı 100-ə çata bilər ki, bundan sonra da Türkiyə heç nə edə bilməyəcək. Belə olduqda Türkiyənin özünü “soyqırım”ı tanımağa məcbur etmək, beynəlxalq müqavilələrdə Türkiyə qarşısında “soyqırım”ın tanınması şərtini qoymaq prosesi başlaya bilər. Ondan sonra da deyəcəklər ki, ermənilərə qarşı soyqırım törətdiyinizi qəbul etmisiz, indi buyurun, təzminat da ödəyin. - Obamanın “soyqırım” sözünü işlətməsi bütövlükdə ABŞ dövlətinin “soyqırım”ı tanıması deməkdirmi? - Dövlət başçılarının sözü dövlətlərin adı ilə bağlanır. Digər tərəfdən, Obama “soyqırım” desə, Nümayəndələr Palatası və Senatın qətnamə qəbul etməsi üçün də maneə qalmaz. - ABŞ Konqresinin “soyqırım” layihəsini qəbul etməsi Türkiyəyə qarşı təzminat davaları açılmasına səbəb ola bilərmi? - Yox. Bu cür davalar ancaq Türkiyənin tərəf olduğu müqavilələrlə mümkündür. Bir ölkənin hər hansı bir hadisəni soyqırım kimi tanıması başqa ölkəyə dava açılmasına səbəb ola bilməz. Yalnız Türkiyə tanıdığı halda təzminat davaları açıla bilər. Amerikanın tanıması bu baxımdan təhlükəlidir ki, dünyadan Türkiyəyə təzyiqlər artacaq. - Sizcə, Obama “soyqırım” deyəcəkmi? - İndiki ABŞ administrasiyasının bunu etməsi ehtimalı böyükdür. Prezident Obama, vitse-prezident Bayden, dövlət katibi Klinton və parlament sədri Pelosi “soyqırım” deməyə yaxın, ürəklərində “soyqırım” deyən insanlardır. Amma digər tərəfdən də Türkiyəni küsdürmək istəmirlər və tərəddüd içərisindədirlər. Hazırda bir neçə ehtimal üzərində durulur: Konqres “soyqırım” deyəcək, Obama deməyəcək; Obama “soyqırım” əvəzinə “böyük fəlakət” sözünü işlədəcək; Obama “soyqırım” deyəcək, amma Türkiyənin könlünü almaq üçün də PKK məsələsində Ankaraya önəmli bir dəstək verəcək. Yəni Türkiyə əleyhinə olan bir addımı Türkiyənin xeyrinə olan bir addımla tarazlaşdırmağa çalışacaq. - ABŞ “soyqırım”ı tanıyarsa, Türkiyə nə edə bilər? İncirlik bazasının bağlana biləcəyi ehtimalı səslənir... - Bu, ABŞ-ın necə davranacağından asılıdır. Əgər ermənilərə qarşı soyqırım törədildiyi qaba, kobud bir şəkildə söylənərsə, Türkiyə-ABŞ münasibətləri bundan zərər görəcək. Bu halda Türkiyə də ABŞ-a qarşı əlindəki bütün kartları masaya düzəcək. İncirlik də bunlardan biridir. - Son zamanlar Türkiyənin Azərbaycan siyasətində bir “əmma” yaranıb. Bütün açıqlamalar “Biz Azərbaycanın arxasındayıq, amma...” şəklinə keçib. Bu “amma” “soyqırım”dırmı? - Bəli, “amma” 24 aprelin yaxınlaşmasıdır.. - 24 apreldən əvvəl nə ola bilər? Sərhədlər açıla bilərmi? - Açıla bilər. Yanlış anlamayın, mən “açılsın” demirəm. Mən sərhədlərin açılmasının tərəfdarı deyiləm. Amma bağlı qapılar arxasında “Biz “soyqırım” deməyəcəyik, siz də Ermənistanla sərhədi açın və münasibətlər qurun” kimi bir razılaşma olarsa, Türkiyə sərhədi aça bilər. Bu ehtimal da son dərəcə böyükdür. Şəxsən mən bunu yanlış mövqe sayıram. Türkiyə “soyqırım” təzyiqlərindən qurtulmaq naminə xətalara yol verməməlidir. Amma digər tərəfdən, Azərbaycan da anlamalıdır ki, “soyqırım”ın tanınması yalnız Türkiyənin deyil, Azərbaycanın da zərərinədir. Həm də çox zərərinədir. - Türkiyənin Ermənistanla sərhədi açmasından da çox zərərlidir? - Bəli. Ancaq yenə təkrar edirəm ki, şəxsən mən Ermənistan Azərbaycan torpaqlarının işğalına son qoymayınca və Türkiyəyə qarşı iddialardan əl çəkməyincə sərhədlərin açılmasının əleyhinəyəm.«Media forum»