TÜRKİYƏ “SOYQIRIM” MƏSƏLƏSİNDƏ ERMƏNİSTANLA ANLAŞA BİLƏR “Newsweek” jurnalı: “Tərəflər arasında münasibətlərin yaranması Amerikanın maraqlarına uyğundur” Amerikanın nüfuzlu “Newsweek” jurnalı aprelin 24-də ABŞ administrasiyasının “erməni soyqırımı”nı tanımağa hazırlaşdığı haqda fikirlərlə bağlı İrəvan-Ankara münasibətlərinə nəzər salıb. Jurnalın məqaləsində deyilir ki, 1984-cü ildən bu yana növbəti dəfə erməni məsələsi apreldə Vaşinqtonun gündəmində yer tutacaq. Bu dəfə də Amerikadakı erməni lobbisi bəzi konqresmenləri “soyqırım”ın tanınmasına inandırmağa çalışır. Konqresin digər üzvləri isə Türkiyə ilə münasibətlərin pisləşəcəyindən ehtiyat edərək bunun qarşısını almağa çalışırlar. “Konqres üzvləri heç də tarixi öyrənmək həvəsində deyillər, lakin onlar daxildəki güclü lobbilərin istəyini nəzərə almalı olurlar. Belə bir vaxtda Türkiyə bəyan edir ki, Konqresin ”soyqırım"ı tanıması ona qarşı təhqir olardı. Amerika hökumətində isə etiraf edirlər ki, Türkiyə mühüm müttəfiqdir, onun ərazisində Amerikanın “İncirlik” aviabazası var və bu baza İraqdakı əməliyyatlar üçün həyati önəm daşıyır. Buna görə də hökumət hər il Konqresi başa salmağa çalışır ki, erməni soyqırımı haqda qərar vermək olmaz. Kuluarlarda Amerikadakı yəhudi lobbisi də bu qərara qarşı çıxır, baxmayaraq ki, bu il Türkiyə ilə İsrail arasında münasibətlər heç də yaxşı deyil. Nəhayət, Nümayəndələr Palatasının rəhbərliyi hər dəfə erməni qətnaməsinin müzakirəsini təxirə salır və bu məsələnin üstünü bir müddət örtür. Ancaq növbəti il məsələ yenidən gündəmə gəlir". Jurnal yazır ki, bu il Konqres məsələyə baxmazdan əvvəl nəzərə almalıdır ki, dondurulmuş Ermənistan-Türkiyə münasibətlərində hazırda ərimə müşahidə edilir. Bu isə erməni və türk xalqları arasında münasibətlərin nizamlanması üçün ilk addım ola bilər. Məqalədə ötən ilin sentyabrında Türkiyə prezidenti Abdullah Gülün İrəvana səfəri, Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyanın bu yaxınlarda baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü də xatırladılır. Məqalədə qeyd edilir ki, xarici işlər nazirləri Əli Babacan və Edvard Nalbəndyan müntəzəm görüşürlər. Onların hər ikisi danışıqların gedişi haqda optimist danışırlar. “Danışıqlarda irəliləyiş əldə edilməsi mümkündür, çünki ermənilər diqqəti konkret məsələyə - Ermənistan-Türkiyə sərhədlərinin açılmasına yönəldiblər. Bu sərhədin açılması Ermənistan üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Danışıqlar zamanı hər iki tərəf müdriklik göstərərək ”soyqırım" məsələsindən qaçıblar. Eyni zamanda qeyd ediblər ki, bu məsələ də nə zamansa çözülməlidir və iqtisadi münasibətlərin inkişafı soyqırım məsələsinin də həllini asanlaşdıra bilər. Ancaq pərdə arxasından erməni lobbisi soyqırım məsələsinin tanınmasında israr edir. Buna görə də heç bir türk hökuməti bu cür problemlərin davam etdiyi bir vaxtda Konqres tərəfindən erməni “soyqırımı”nın tanınmasından sonra sərhədləri aça bilməz", - deyə jurnal yazıb. “Newsweek”in qənaətinə görə, ehtimal var ki, Türkiyə ilə Ermənistan öz aralarında soyqırım mübahisəsini də həll edə biləcəklər. Bir şərtlə ki, onlar “həqiqətən soyqırım olubmu” sualı ətrafında araşdırmalar aparmaqda anlaşsınlar. Jurnal Türkiyə baş nazirinin bu məsələni araşdırmaq üçün tarixçilərdən ibarət ortaq komissiyanın qurulmasını təklif etdiyini xatırladıb. Ermənistan isə bu ideyanı rədd edirdi, ancaq son zamanlar erməni hökumətinin mövqeyində bir qədər yumşalma hiss olunur. “Ancaq irəliləyiş nəzərəçarpan səviyyədə deyil. Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk illərində Mustafa Kamal Atatürk erməni qırğını haqda danışarkən bunu ”biabırçı hadisə" adlandırıb. Ancaq Osmanlı imperiyasının keçmiş məmurlarından heç kim cəzalandırılmayıb. Bu gün isə Ərdoğan birgə araşdırma təklif edir. Lakin öz növbəsində Ermənistan da Osmanlı ermənilərinin ruslarla işbirliyini və türklərə qarşı kütləvi qətllərini araşdırmağa razı olmalıdır. Bu iki bir-birinə zidd tarixi məqamın araşdırılması vaxt tələb edir. Konqres isə erməni lobbisini mükafatlandırmaqdan çəkinərək bu anlaşmaya kömək etməlidir". Jurnal yazıb ki, əslində Amerikadakı erməni lobbisi də səylərini “soyqırım”ın tanınmasına yox, Türkiyə ilə Ermənistan arasında anlaşma əldə edilməsinə yönəltməlidir. Məqalədə deyilir ki, Türkiyə ilə Ermənistan arasında yaxşı münasibətlər ABŞ-ın Qafqazdakı maraqlarına da uyğundur. Belə münasibətlər mövcud olsa, Xəzər və Mərkəzi Asiya regionundan enerji daşıyıcılarının Qərbə nəqli daha təhlükəsiz olar. Həmçinin Türkiyənin Ermənistanla münasibətlər qurması İrəvanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsindəki indiki staus-kvonu dəyişdirməyə də inandıra bilər. “Konqres və digərləri nəzərə almalıdır ki, bu il Ermənistanla Türkiyə arasında barışıq üçün real imkanlar yaranıb. Əgər bu imkan əldən çıxarsa, o zaman Konqres soyqırım məsələsinə hər zaman yenidən qayıda bilər”. F.MƏMMƏDOV musavat