GünAz TV:  İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası (Sipah) irimiqyaslı hərbi təlimlərə başlayıb. On gün sürəcək bu hərbi hazırlıq zamanı Tehran hakimiyyəti yaxın, orta və uzaq mənzilli raketləri sınaqdan çıxaracaq.

 

İRNA-nın məlumatına əsasən, qvardiya komandanı Amiəl Nacizadə deyib ki, təlimə «Ulu Peyğəmbər-6» adı verilib.

 

Onun sözlərinə görə, manevr zamanı «Xəlici-Fars», «Secil», «Fateh», «Riam», eləcə də «Şahab-1», «Şahab-2» kimi raketlərdən istifadə olunacaq. General bu hərbi təlimin «bölgə dövlətlərinə dostluq və barış» ismarıcı» olduğunu söyləyib.

 

Ötən ilin yazında «Ulu Peyğəmbər-5» adı altında keçirilmiş təlimdə qvardiya «Nur», «Nəsr» tipli raketləri sınaqdan çıxarmışdı. Cari ililn mayında isə İslam Respublikası yeni«yer-yer» tipli «Kiam-1» raketi silahlı qüvvələrin ehtiyatına verib.Hakimiyyət iddia edir ki, bu raket öz istehsallarıdır və onun sınağı ötən ilin avqustunda başa çatıb.

 

Bir yandan çeşidli məqsədlə hərbi manevrlər keçirmə, o biri yandan atom-nüvə proqramını dayandırmayan Tehran hakimiyyətinin davarınışı da beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən etirazla qarşılanır. Hələlik bu etirazlar sanksiya (təhrim) tətbiqi ilə sonuclarnmaqdadır.

Ötən həftənin sonunda Avropa Birliyi İranın üç rəsmisinə və Suriyaya qarşı əlavə sanksiya tətbiq edib.

 

Bir müddət öncə Suriyanın 23 dövlət rəsmsinə, o cümlədən Bəşşar Əsədə yasaq qarşı tətbiq etmişdi. Həmiin sanksiyaya əsasən onların Avropa ölkələrinə səfərinə qadağan qoyulmuş, bank hesabları dondurulmuşdu.

 

Yeni yasağa görə daha 7 dövlət məmuruna, eləcə də Suriyanın 3 şirkətinə tətbiq edilib. Avropalı hüquqi və fiziki şəxslərə onlarla istənilən sövdələşmənin aparılıması qadağan olunub.

 

Avropa Bİrliyi İran İnqilab Keşikiçiləri Qvardiyasının başçısı Məhəmmədəli Cəfəri və onun üç müavinə də sanksiya tətbiq edib. Bu iranlılar Suriyaya silah – sursat ötürməkdə, habelə ölkədə keçirilən dinc etiraz nümayişlərinin yatırılmasında  hakimiyyətə qurğuların verilməsində şübhəli bilinirlər.

Bütün bunlarla yanaşı Avropa Birliyi Dəməşq rejiminin legitimliyi (qanuniliyi, məşruiyyəti) ilə bağlı bəyanatda verib : «İrimiqyaslı islahat keçirib, boyun olduqlarını gerçəkləşdirməklə, represiyyaları davam etdirmək arasında seçim zamanı o, ikinciyə üstünlük verərək, öz legitimliyini zərbə altına qoyub».

 

İsrail hakimiyyəti də İrana qarşı əlavə sanksiyaların tətbiqi barəsində qərar qəbul edib. «RİA Novosti»-nin məlumatına əsasən, İranla ticarət əlaqəsində olan şirkətlər üzərin nəzarət artırılacaq, çirkli pulların yuyulmasında onların iştirakı yoxlanılıcaq.

 

«Hakimiyyət İranla ticarət əlaqəsi saxlayan şirkətlərlə əməkdaşlığı kəsəcək. Sanksiyaların təsdiqi üçün İran İsrailə, formalda olsa, düşmən dövləti elan olunacaq»-deyən, İsraili baş nazirinin müşaviri Aleks Selskinin sözlərinə görə, hökumət sanksiyaların icrasına nəzarət məqsədi ilə özəl qərargah yaradacaq. Müşavir əlavə edərək deyib:«Bu, İranın atom-nüvə proqramına qarşı mübarizədə qəbul edilmiş vacib addımdır. Biz bununla Tehran hakimiyyətinə qarşı iqtisadi sanksiyaları qəbul edən dövlətlər sırasında öncüllərdən olmaq niyyətindəyik».

 

Xatırladaq ki, atom nüvə proqramını dayandırmadığına görə, ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatlarının) İranın hüquq və fizik şəxslərinə, qarşı birtərəfli iqtisadi sanksiya təbiqi davam edir. Amerika Maliyyə Nazirliy mətubat xidmətinin məlumatına əsasən, ötən gün qurum islam Respublikasının aviadaşıyıcılarına (hava daşıyıcıları) qarşı yasaq haqda qərar qəbul olunub.

 

Ötən həftənin ortalarında nazirlik təmsilçisi bildirib ki, bu tədbir İranın «Iran Air» operator-şirkətinin  bir sıra dəniz limanlarına, ölkənin «Tidewater Middle East» və sərmayəçi «Tidewater Middle East» işrkətinə tətbiq edilib. Bundan başqa amerikalıların «qara siyahısına» dövlət məmuru Behnam Şəhriyarinin və başçılıq etdiyi «Behnam Şehriyari Treydinq» firması da düşüb.

 

ABŞ-ın maliyyə qurumu təsdiqləyib ki, ilk üç şirkətdən İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası «kütləiv qırğın silahının hazırlanmasında isttifadə edilə biləcək yüklərin daşınmasında» yaralınıb.

 

BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) Təhlükəsizlik Şurasının uyğun qətnaməsinə əsasən, Tehrana belə məqsədli yüklərin daşınması qadağın edilib. Behnam şəhriyari və onun firması terrorçu kimi tanınan «Hizbullah» qruplaşmasına silah ötürməkdə suçlanaraq, sansiyaya məruz qalıb. 

 

2010-cu ilin iyununda (June) qəbul edilmiş bu, 4-cü qətnamədə aşağıdakı yasaqlar öz əksini tapıb:İranın yük gəmilərinin liman və açıq dənizdə yeni qaydada yoxlanılmalıdır;bu zaman həmin gəminin nüvə silahına aidiyyatı olan sursat daşımasından şübhələnilrəsə, saxlanılıb araşdırılmalıdır; İrana tank, zirehli döyüş maşınları, döyüş təyyarələri, hərbi gəmilər və başqa ağır silah satılması yasaqdır; Nüvə silahının yayılmasında istənilən şəkildə əli olan İran bankları filialların, törəmə şirkətlərin açılması qadağandır;Nüvə silahının yayılmasında əli olan istənilən anlaşma üzərində nəzarət gücləndirilsinı xarici banklarda hesabı dondurulacaq İran İslam İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası üzvlərinin siyahısını genişləndirmək.

 

Bu sanksiyadan belə çıxır ki, ABŞ-dan olan fizik və hüquq şəxslərə sanksiya tətbiq edilmiş uyğun şəxs və şirkətlərələ istənilən əməkdaşlıq qadandır. Əks halda onların vəsaitləri həbs olunacaq.

 

«Associated Press»-in məlumatına əsasən, ABŞ-ın iki vətəndaşı İrana təyyarələrin detallarını qanunsuz veriləmsində suçlu bilinir.

 

Amerika hakimiyyəti təmsilçisi bildirib ki, şübhəli bilinənlərdən biri, Corciya ştatından olan Maykl Todd, o biri isə Çiqakodan Həmid Seyfidir. Onlar qırıcı və hərbi vertolyot (helikopter) hissələrinin İslam Respublikasına ötürülməsində ittiham olunurlar. Bu ABŞ vətəndaşlarına Fransa, Birləşmiş Ərəb Əmirliyi və İrandan olan beş nəfərin yardım etdiyi güman edilir.

 

Uyğun ittham Fransanın «Aerotechnic» şirkətinə və onun rəhbərliyinə, baş direktoruna Filipp Sançes və Lük Teliyə qarşı da irləi sürülüb.

 

İslam Respublikası informasiya vasitələrinin məlumatına əsasən, İranın təbii qazı Pakistandan keçərək, Çinə idxal olunacaq.

 

Ötən həftə İranla bağlı başqa xəbərdə isə bildirilib ki, Rusiya və Çin İranın BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) tərəfindən qəbul olunmuş  sanksiyalarını pozduğuna dair müstəqil mütəxəssislərin tərtib etdiyi məruzəyə qarşı çıxış ediblər. Amerikanın təqdim etdiyi bu sənədi həmin ölkələrin diplomatları «yetərli dəlil olmadığından qəbulunu mümkünsüz» sayıblar.

 

«Röyter»ə istinadən məlumata görə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyalar üzrə komitəsinin məruzəsində bildrilib ki, İran qurumun Suriyaya silah satışı ilə bağlı embarqosunu (təhrimini) pozaraq, bu ölkəyə silah-sursat göndəriblər. Həmin silahlar isə Livan (Lübnan) və Fələstindəki qanunsuz hərbi birləşmələrə ötürülüb.

 

Məruzə müəllifləri İran hakimiyyətini uranın zənginləşdirilməsi proqramını dayandırmaqdan imtinaya görə də suçlayıblar.

 

Beləliklə, Rusiya və Çindəki hakimiyyətlərin İran hakimiyyətinə dəstək verməsi bir daha təsdiqlənir. Bu dövlətlər İrandakı rejimi həm siyasi –diplomatik, həm də yeri gəldikcə, hərbi texnologiyalarla belə təchiz etməkdədir. İranın  «öz istehsalı» sayılan raketlərin keçmiş SSRİ-nin (Şurəvinin) silahları arasında oluduğ haqda dəfələrlə bəyanatlar verilib. Odur ki, beynəlxalq ictimaiyyət Moskva və Pekinə də bu yöndə təzyiqləri və yasaqları artırsa, İranın da bölgədə «at oynatmasının» qarşısı alınar…

Sədrəddin Soltan