GünAz TV mətbuat mərkəzi politoloq (siyasi şərhçi) Zərdüşt Əlizadənin İranla bağlı “Gun.Az”-a verdiyi müsahibəni olduğu kimi təqdim edir.

- İran XİN-nin (xarici işlər nazirliyinin) korrupsiya (fəsade mali) və qanunun pozulmasında günahlandırılan inzibati və maliyyə işləri üzrə sabiq köməkçisi Mohəmməd Şərif Məlikzadənin iyunun (June) 23-də həbs olunmasını necə şərh edərdiniz və siz İrandakı ümumi daxili siyasi durumu necə qiymətləndirirsiniz?

 - Məlum olduğu kimi, İran əhalisinin yarıdan çoxunu bu ölkənin daha dinamik, müasir inkişafına can atan gənclik təşkil edir.

 Ancaq İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalar (təhrimlər), bu ölkənin inkişafını zəiflədir. Bütün bunlar müəyyən islahatların tərəfdarları ilə konservativ (mühafizəkar) qanad arasında münaqişələrə gətirib çıxarır.

 Hazırkı İran höküməti heç bir dəyişiklik istəməyən konservatorlardan təşkil olunub. Nəticədə, İran höküməti daxilində, əsasən də hazırkı prezident Mahmud Əhmədinecad və İranın dini lideri Ayətulla Əli Xameneyi arasında münaqişələr baş verir. İran XİN-nin inzibati və maliyyə işləri üzrə sabiq köməkçisi Mohəmməd Şərif Məlikzadənin həbs olunması da bu qarşıdurmanın bir hissəsi ola bilər.

- Necə düşünürsünüz, bu nə ilə başa çatacaq?

 - Həm İran Konstitusiyası (Anayasası), həm də iş real durumuna görə İranın dini lideri Ayətulla Əli Xameneyi ölkə prezidenti Mahmud Əhmədinecaddan daha güclü siyasi fiqurdur (siyasi şəxsiyyətdir).

 Görünən odur ki, hazırda İran prezidentinin tərəfdarlarının hakimiyyətdən kənarlaşdırılması, onların təsir dərəcəsinin qısaldılması prosesi (sürəci) gedir. Və burada hadisələrin iki variantda (seçənək, qozinə) inkişafı ola bilər.

 Ya Mahmud Əhmədinejad Ayətulla Əli Xameneyinin istəklərinin sakitcə yerinə yetirən birinə çevriləcək, ya da tutduğu postdan getməli olacaq.

- İranda hakimiyyətə Qərblə dialoqa daha çox köklənmiş siyasətçinin gəlməsi ehtimalı vardırmı?

 - Bildiyimiz kimi, 1997-ci ildən 2005-ci ilə qədər İranın prezidenti ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) və ümumilikdə Qərblə münasibətlərin qaydaya salınmasına can atan Məhəmməd Hatəmi olub. Ancaq nəticədə, ABŞ-ın mövqeyinin sərtləşməsindən sonra o, özünün Birləşmiş Ştatlarla münasibətlərin qaydaya salınması mövqeyindənimtina etməli oldu.

 Eyni zamanda, İranda heç kim Qərblə qarşıdurmanın dərinləşməsini, xüsusilə də müharibəni istəmir. Bu ölkənin əhalisini daha çox öz sosial-iqtisadi problemlərinin həlli narahat edir.

- İrandakı hakimiyyətdaxili qarşıdurmalar, bu dövlətin xarici siyasətinə təsir edəcəkmi?

 - Şübhəsiz, daxili siyasət olmadan heç bir xarici siyasət ola bilməz. Ancaq eyni zamanda, hesab etmirəm ki, hazırda İranın xarici siyasətində hansısa dəyişikliklər mümkün olsun. Bu ölkə ABŞ-la qarşıdurmadadır, ərəb dünyasında təsir dairəsi uğrunda bir çox dövlətlərlə rəqabət aparır, paralel (muvazi) olaraq sanksiyalar (təhrimlər) şəraitində öz əhalisini doyuzdurmaq haqda fikirləşir.

 Bütün bu problemlər güdəmdən düşmür və bu səbəbdən də bu dövlətin xarici siyasət xəttində dəyişiklik gözləmək çətindir.

- Bəs İranın xarici siyasətində erməni-azərbaycanDağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesinin mahiyyəti nə dərəcədə böyükdür?

 - İranın ABŞ-la qarşıdurmaya girməsini, öz atom proqramını inkişaf etdirməsini nəzərə alsaq, erməni-azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin təsirinin biz hesab etdiyimiz qədər böyük olmadığı aydın olar. İranın xarici siyasətdə tamamilə başqa, daha böyük miqyaslı hədəfləri var.

Əkbər Həsənov