GünAz TV mətbuat mərkəzininin növbəti müsahibi, Türkiyədə fəaliyyət göstərən Avrasiya Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin başqanı, Qazi Universitetinin Beynelxalq Əlaqələr üzrə doktoru, politoloq (siyasi şərhçi) Mehmet Seyfeddin Eroldur.

- Son günlər Qarabağ ətrafında cərəyan edən hadisələri necə təhlil edirsiniz?

- Hazırkı vəziyyətdə Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı iki istiqamətdə görüşlər keçirilir. Birincisi, Rusiyanın dəstəyi ilə keçirilən görüşlər, ikincisi isə, ATƏT-in (Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının) Minsk Qrupu çərçivəsində aparılan danışıqlar. Ara-sıra Türkiyənin təşəbbüsü ilə görüşlərə cəhdlər edilir, amma təəssüf ki, bunun nəticəsi yoxdur. Bəzən də Ankaranın təşəbbüsləri qısqanclıqlı qarşılanır.

Rusiya istər Minsk Qrupu vasitəsilə, istərsə də təkbaşına apardığı diplomatik görüşmələrlə göstərmək istəyir ki, bu bölgənin açarı mənim əlimdədir və münaqişənin həlli ilə bağlı əsas ünvan Kremlidir. Mənim düşüncəmə görə və bu gün kimin nə deməsindən asılı olmayaraq, Qarabağ məsələsində həlledici söz sahibi Rusiyadır. Amma, Rusiya hər zaman ikili siyasət oynadı. SSRİ (Şurəvi) zamanında da bölgədə yaşayan türk-müsəlmanlara qarşı ayrı-seçkiliyin həyata keçirildi və onlara qarşı oyunlar aparıldı. Həmçinin, eyni ssenari Qarabağda həyata keçirildi və nəticədə Qarabağ işğal edildi.

İndi bölgədə real vəziyyət dəyişməyə doğru gedir. Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdən başlamış, Gürcüstanda məxməri inqilabın gerçəkləşməsi, 2008-ci ildə Rus-Gürcü müharibəsinin baş verməsini Rusiya siyasətçiləri bunu özlərinin əleyhinə aparılan oyun kimi qəbul edirlər. Rusiya bölgədə onun iştirakı olmadan baş verən proseslərə (sürəclərə) həssas yanaşır. Belə ki, bu gün Qarabağ münaqişəsi Qərbin əli ilə həll ediləcəksə, deməli bu Rusiyanın maraqlarına cavab vermir. Burada iki nəticənin ortaya çıxması mümkündür: Rusiyanın Ermənistan üzərində təsir imkanları azalacaq, ikincisi isə Qafqaza təsirləri zəifləyəcək. Belə olan halda bu siyasət Kremlinin maraqların cavab vermir. Rusiya demək istəyir ki, siz nə deyirsiniz deyin, burada əsas söz sahibi və qiblə mənəm və görüşlərin, danışıqların nəticəsindən asılı olmayaraq son sözü mən deyəcəm.

- Siz belə düşünürsünüz ki, Rusiya bununla öz gücünü göstərmək istəyir?..

- Bəli, belə də demək olar. Baxın, Rusiya həm hadisəni yaradan, proseslərə nəzarət edən, həm də onu son verəcək bir aktyordur (bazigəridir). Bu, önəmli məsələdir və buna diqqət etməliyik. Yəni, bölgədə cərəyan edən hadisələrə Rusiyanın birbaşa təsiri var.

- Türkiyə bölgədə separtçı (bölücü) münaqişələrin həll edilməsi istiqamətində fəallıq göstərir. Bəs, Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin inkişafı bölgədə etnik separtçılığın həllinə hansısa bir formada təsir edəcəkmi?

- Mən, bu məsələnin o qədər də güclü formada təsir edəcəyini düşünmürəm.  Bu gün Qafqaz və Avrasiya bölgəsinə Rusiya təsir imkanları artırmaq istəyir və onun hədəfləri görünür. Sizə bir faktı deyim ki, Barak Obama prezident seçildiyi il 2009-cü ildə Amerikanın nüfuzlu strateqlərindən olan Kissincer Çinə baş tutan səfərində Çin siyasətçilərinə Rusiya ilə bağlı təklif irəli sürdü. Kissincer Çin hakimiyyətinə təklif etdi ki, gəlin birlikdə Rusiyanı Balkanlaşdıraq. Sizcə, Rusiya nə etməlidir? O, öz nüfuzunun genişlənməsi uğrunda mübarizə aparmağa məcburdur. İndi Rusiyanın zəif yeri Qafqaz bölgəsidir. Üstəlik, Rusiyanın təkbaşına Orta Asiya türk dövlətlərinə, Əfqanıstana təsir imkanları mümkün deyil. Belə halda Rusiyaya Türkiyə kimi, müttəfiq dövlət lazımdır. Çünki Türkiyə Amerikaya yaxın dövlətdir. Əgər, Rusiya Türkiyəni Amerikadan uzaqlaşdıra bilsə demək olar ki, istəyinə nail ola bilər. Digər tərəfdən, Türkiyədən Qafqazla və türk dövlətləri ilə bağlı öz strateji planları (tərhləri) var. Belə olan halda Rusiya Türkiyəyə nə qədər ehtiyacı varsa, Türkiyənində Rusiyaya bir o qədər ehtiyacı var. Əsas odur ki, Rusiyanın bu bölgələrlə bağlı hədəflərində insanlar əziyyət çəkməsinlər.

- Bir müddət bundan öncə, Ermənistan müxalifətinin lideri Levon Ter-Petrosiyan Qarabağ probleminin həllinin yekun (nəhai) mərhələdə olduğunu bildirdi. Sizcə, bu, Ermənistan cəmiyyətində Qarabağ məsələsinə baxışın dəyişdiyini göstərirmi?

- Bu gün Ermənistan cəmiyyətində müasir düşüncəli ziyalıların Qarabağ məsələsinə rasional (məntiqi) baxışı formalaşıb. Levon Ter-Petrosiyan qərbmeyli siyasətçi olduğuna görə, proseslərə bu düşüncə ilə yanaşır. Onlar münaqişə həll olunduqdan sonra Türkiyə ilə əlaqələrin qurulmasını istəyirlər. Ermənistanın açıq  siyasət yürütməsində maraqlıdırlar. Münaqişənin Ermənistan üçün hansı fəsadlar gətirdiyini görməyə bilməzlər. Ermənistanın düşdüyü təcrid siyasətindən çıxmasına çalışırlar. Bunun həlli yolu Qarabağ və Azərbaycandan keçir. Amma, Ter-Petrosiyan kimi, düşünənlərin bu məsələdə uğur qazanması o qədər də real görsənmir. Ərəb dünyasında baş verən “ərəb bahar”ı inqilablarının Ermənistan gələcəyini yaxşı bilirlər. Əslində Ermənistanda siyasi episentrin mərkəzində (siyasi zəlzələ mərkəzində) duran mübarizə Petrosiyan və Sərkisiyan arasında getmir, bu Amerika-Rusiya arasında gedən nüfuz savaşıdır. Əgər, Ermənistanda demokratiya qələbə qazansa Rusiya onu itirəcək və Ermənistan Rusiyanın Qafqazda son qalasıdır. Demokratikləşmə hərəkatı Rusiyanın  son qalasından məhrum olunması ilə nəticələnəcək. Belə olan halda Rusiyanın Gürcüstan və Azərbaycana təsir imkanları tamamilə zəifləyəcək.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk