GünAz TV: "Zaman" qəzetinin köşə yazarı Fikrət Ertanın dünən "İran-Ermənistan və Kazan zirvəsi" adlı məqaləsi dərc edilib.

Müəllif qeyd edir ki, bu gün bölgə ölkələri arasında İran və Ermənistan kimi ikili əlaqələrini sürətlə genişləndirən üçüncü dövlət yoxdur. Müəllifin yazdığına görə, İran-Ermənistan əlaqələri dərin köklərə bağlıdır və siyasi məqsədlər daşıyır. Elə bunun nəticəsidir ki, bu ölkələrin dostluğunu şirkətlər deyil, birbaşa dövlət və hökumət rəhbərləri görüşərək, canlı təmaslarla özləri qururlar.

   F.Erkan yazır ki, ikitərəfli görüşlər çərçivəsində bu yaxınlarda İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad İrəvana səfər edəcəkdi, amma müzakirə olunacaq və imzalanacaq sənədlərin tam hazır olmamasını əsas gətirərək səfəri təxirə saldı: "Hər halda, İran prezidentinin sözçüsü Həsən Salehi belə demişdi. Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın sözçüsü Arzumanyan isə səfərin qarşılıqlı razılıq əsasında təxirə salındığını və uyğun zamanda bu prosesin (sürəcin) reallaşacağını bildirmişdi. Əlbəttə, bütün bunlar iki dost ölkənin öz problemləridir, biz isə araşdıraq, görək, ermənilərin müzakirə üçün hazırlaya bilmədikləri sənədlər hansılardır? Çox qəribədir ki, həm Ermənistan, həm də İran həmin sənədlərin mətnini ictimaiyyətdən və mətbuatdan bacardıqca gizlədir. Bu səbəbdən də həmin sənədlərlə bağlı yalnız fərziyyələr əsasında danışa bilərik", - deyən müəllifə görə xüsusilə, erməni təhlilçilərı bu qənaətdədirlər ki, İran tərəfinin "imzalanacaq sənədlər hazır deyil" sözləri inandırıcı görünmür. Təhlilçilər bu qənaətdədirlər ki, Əhmədinejad ölkəsinin daxilində baş verən siyasi proseslərə görə, İranı birgünlük də olsun, tərk etmək istəmir. Bəzi analitiklər (təhlilçilər) isə belə düşünürlər ki, İran Ermənistana prezidentlərin görüşündə imzalamaq üçün sənədlər hazırlamağı təklif edib, amma onlar elə məsələlər olub ki, İrəvan bunun üçün fikirləşməli, bəlkə də kimlərləsə məsləhətləşməlidir. Yəni vaxtı az olduğundan İranın tələblərini yerinə yetirə bilməyib".

   Müəllif başqa bir tərəfin düşüncələrinə də yer verir. Yazır ki, bəzi siyasətçilərin qənaətincə, İranla Ermənistan arasında fikir ayrılığına səbəb olan məqam Dağlıq Qarabağ məsələsi ola bilər: "Bu yaxınlarda Kazanda keçirilməsi gözlənilən Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair danışıqlar öncəsi İran bu zirvədə ortaya çıxa biləcək yeni məsələlərdən narahatdır. Yəni rəsmi Tehran düşünür ki, Kazan görüşündə məhz İranla isti münasibəti olan Ermənistanın qarşısına bəzi tələblər qoyula bilər ki, burada da itirən İran olacaq. Özü də təxminlərə görə, İran Qarabağın indiki status-kvosunun dəyişməsini istəmir. Çünki bu halda İranın bölgədə təsir imkanları xeyli zəifləyəcək. İran tərəfi düşünür ki, Kazanda münaqişənin həllinə dair razılıq əldə olunarsa, deməli azad ediləcək Qarabağ ətrafındakı 7 rayonda (şəhərdə) sülh qoşunları yerləşdiriləcək. Həmin qüvvələrin içində isə ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) və onun müttəfiqi olan digər NATO ölkələrinin də ordusu ola bilər. Tehran bu qənaətdədir ki, Birləşmiş Ştatlar bu yolla İranın şimal sərhədlərini də nəzarətə götürəcək. Bu səbəbdən də İran var qüvvəsi ilə çalışır ki, Qafqaza Qərb əsgərinin ayağı dəyməsin. Özü də bu istəyini gizlətmir və dəfələrlə açıq-aşkar bəyan da edib. Bundan başqa, Tehran özü də şəxsən Ermənistanla Azərbaycan arasında vasitəçi olmaq arzusundadır. Maraqlı cəhət budur ki, İranın təklifləri həmişə olduğu kimi, yenə də Ermənistan rəhbərliyi tərəfindən təqdir olunur və dəstəklənir".

   "Zaman"ın köşə yazarı bu yerdə xatırladır ki, İyunun (June) 25-də Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri İlham Əliyevlə Serj Sarkisyan Kazanda bir araya gələcəklər. Onun qənaətincə, hətta bu görüşdə sülh sazişinin bağlanması da mümkündür. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin vasitəçiliyi ilə keçiriləcək görüşdə müsbət nəticəyə nail olmağın mümkünlüyünü hətta tərəflərin dövlət başçıları da qeyd ediblər. Özü də bu görüşdə prezidentlər 5 il əvvəl razılaşdırdıqları təməl prinsiplər əsasında danışacaqlar. Həm D.Medvedyev, həm də ABŞ və Fransa rəhbərləri məhz bu prinsiplər (ilkələr) üzərində aparılacaq danışıqları cidd-cəhdlə dəstəkləyirlər: "Sözügedən prinsiplər bunlardır: Qarabağdan qovulan azərbaycanlı əhali öz ev-eşiklərinə qayıdacaq, Qarabağa müvəqqəti olaraq özünüidarə statusu (hüquqi vəziyyət) veriləcək, Ermənistan qoşunları işğal etdikləri Azərbaycan torpaqlarından çıxarılacaq və sair. Tərəflər bu müddəalarla razılaşacaqlarmı? Hər halda bu görüş Qarabağ məsələsində sülh yolu ilə danışıqlar aparmaq üçün tərəflərə verilən son şansdır. Hər halda Türkiyə də görüşü həssaslıqla izləyir və yeri gələndə öz mövqeyini ortaya qoyacaqg". Vüsal Tağıbəyli

Həftə içi