Aprelin sonunda İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Bakıya planlaşdırılan səfəri ilk baxışdan rəsmi xarakter daşıyır.
Lakin 110 nəfərlik nümayəndə heyətinin tərkibinə, xüsusilə də Ərdəbil vilayəti və İranın şimal-qərb bölgələrindən gələn iqtisadi nümayəndələrin daxil olması bu səfərin əsas diqqət mərkəzinin iqtisadi əməkdaşlığa yönəldiyini göstərir. Özəl sektor təmsilçilərinin sayca üstünlük təşkil etməsi, İranın sanksiyaların yaratdığı iqtisadi təzyiqlərdən çıxış yolları axtardığını aydın şəkildə ortaya qoyur.
Belə bir vəziyyətdə Azərbaycan həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan İran üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Amma əsas sual budur: Azərbaycan bu səfərdən nə əldə edəcək?
Statistik rəqəmlər göstərir ki, 2024-cü ildə Azərbaycan İrana cəmi 14 milyon dollar dəyərində məhsul satdığı halda, İran Azərbaycana 633 milyon dollarlıq məhsul ixrac edib. Bu balans açıq şəkildə İranın xeyrinədir. Yəni iqtisadi müstəvidə “bazarlıq edən” tərəf İran görünür. Azərbaycanın isə bu bazara nə qədər ehtiyac duyduğu sual altındadır.
 

Lakin münasibətlərin inkişafı üçün yalnız iqtisadi təşəbbüslər kifayət etmir.
Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında hələ də iki hadisə dərin iz buraxıb:

• 4 avqust 2022-ci il — Londondakı səfirliyimizə radikal şiə qrupunun hücumu;
• 27 yanvar 2023-cü il — Tehrandakı səfirliyimizə silahlı hücum və bir diplomatımızın şəhid olması.

Bu hadisələr hələ də cavabsız qalıb və ictimai rəyə ciddi təsir göstərməkdədir. İran tərəfinin bu dəfəki səfərdə bu məsələlərə necə münasibət bildirəcəyi, səmimiyyətinin əsas göstəricisi olacaq. Diplomatik münasibətlərin normallaşması üçün qarşılıqlı etimadın bərpası şərtdir.

Əgər bu səfər yalnız təntənəli fotoşəkillər və Pezeşkianın şeir oxumaları ilə yadda qalacaqsa, bu, sadəcə növbəti simvolik jest kimi tarixdə yer alacaq. Azərbaycan cəmiyyəti artıq konkret cavablar və real təminatlar gözləyir.
Sual olunur: İrandan Azərbaycana qarşı təxribat dili ilə çıxış edən dairələrə qarşı hansı mövqe ortaya qoyulacaq?

Digər önəmli məsələ isə narkotik terrorudur.
Statistik məlumatlara görə, 44 günlük müharibədən sonra İrandan Azərbaycana narkotik maddələrin qaçaqmalçılığı kəskin şəkildə artıb. Bəs İran bu prosesi niyə nəzarət altına almır? Sərhədlərə düzgün nəzarət olunmaması təsadüfdürmü, yoxsa məqsədli siyasətin nəticəsidir?

Suallar çoxdur.
Prezident Pezeşkian bu suallara konkret cavablarla gələcəkmi, yoxsa köhnə ritorikanın davamçısı olacaq? Bu, yaxın günlərin ən vacib suallarından biridir.

- Orxan Atabəy
Mübarizlər Təşkilatı – Vətənpərvərliyin Təbliği İctimai Birliyinin sədri