"TankerTrackers.com" bazar günü peyk görüntülərinə istinad edərək bildirib ki, İran son günlər ixrac terminallarında ən azı 4,6 milyon barel xam neft yükləyib, əlavə olaraq təxminən 4 milyon barel isə ABŞ blokada xəttini keçmiş kimi görünür.

Bu rəqəmlər göstərir ki, təxminən iki həftə əvvəl başlayan ABŞ dəniz blokadasına və Vaşinqtonun əməliyyatın İranın dəniz ticarətini iflic etdiyi ilə bağlı təkrar bəyanatlarına baxmayaraq, Tehran hələ də neft axınını müəyyən dərəcədə davam etdirmək imkanına malikdir.

Blokada nə dərəcədə effektivdir?

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı blokadanın getdikcə daha effektiv hal aldığını bildirir.

Aprelin 25-də yayılan son məlumatda bildirilib ki, aprelin 13-dən etibarən İran limanlarına daxil olan və ya çıxan gəmilərə qarşı tətbiq edilən blokada çərçivəsində ABŞ qüvvələri 37 gəmini geri qaytarıb.

ABŞ qüvvələri nəzarəti Ərəb körfəzindən kənara da genişləndirərək Hind okeanı və Ərəb dənizində İran nefti daşımaqda şübhəli bilinən tankerləri ələ keçirib və ya saxlayıb.

Vaşinqton bu əməliyyatı tam qapanma kimi deyil, daha çox iqtisadi təzyiq vasitəsi kimi təqdim edir. ABŞ rəsmiləri hesab edir ki, blokadanın effektivliyi İranın gəlirlərinin azalıb-azalmaması ilə ölçülməlidir.

Bununla belə, müstəqil dəniz izləmə qurumları daha mürəkkəb mənzərə ortaya qoyur.

İran nefti necə daşınır?

"Lloyd’s List Intelligence" şirkəti bu həftə bildirib ki, blokada başlayandan bəri İranla əlaqəli ən azı 26 gəmi – o cümlədən 11 neft və qaz tankeri və iki çox böyük xam neft daşıyıcısı – İran limanlarına daxil olub və çıxıb.

"Financial Times" isə "Vortexa" şirkətinə istinadən yazıb ki, Hörmüz boğazında blokadanı keçən İranla əlaqəli tanker sayı 34-ə çata bilər. Onlardan altısı təxminən 10,7 milyon barel xam neft daşıyıb.

"Vortexa" həmçinin tam yüklü bir neçə tankerin ABŞ hərbi gəmilərindən yayınaraq keçdiyini müəyyən edib. "Bloomberg" isə daha geniş tanker qrupunun son günlərdə təxminən 9 milyon barel nefti blokadadan keçirə biləcəyini bildirib.

İranın “kölgə donanması” uzun müddətdir ki, AIS izləmə sistemlərini söndürmək, gəmi mövqelərini saxtalaşdırmaq, gəmidən-gəmiyə ötürmə aparmaq, yükləri yenidən etiketləmək və sahibliklə bağlı məlumatları gizlətmək kimi üsullardan istifadə edir.

Blokada başladıqdan sonra analitiklər bəzi gəmilərin İran terminalları yaxınlığında “radardan itərək” daha sonra nəzarət zonasından kənarda yenidən ortaya çıxdığını müşahidə ediblər.

Digər gəmilər sahilboyu marşrutlardan istifadə edib və ya daha dar su yolları ilə hərəkət ediblər ki, bu da onların qarşısının alınmasını həm siyasi, həm də əməli baxımdan çətinləşdirir.

Blokadanın hansı təsirləri var?

Bununla belə, blokadanın müəyyən təsirləri var.

Hörmüz boğazından keçən gəmi trafiki normal səviyyənin altına düşüb, sığorta xərcləri artıb, bəzi alıcılar isə hüquqi və logistika qeyri-müəyyənliyi səbəbindən alışları təxirə salıb və ya ləğv edib.

Daşınma xərclərinin və marşrutların uzanması İranın ixracını və əsasən Çində olan müştərilər üçün qiymətləri artırır.

Blokada nə qədər uzun davam edərsə, İranın ixrac terminallarında saxlama problemləri ilə üzləşməsi və ya hasilatı azaltmaq məcburiyyətində qalması ehtimalı da bir o qədər artır.

Hazırkı vəziyyətdə blokada tam qapanma yox, daha çox “dar boğaz” rolunu oynayır: İranın neft ticarətini tam dayandırmadan onu ləngidir, çətinləşdirir və xərclərini artırır.

C