GünAz TV: Futbol üzrə İranın milli çempionatı (qəhrəma-i milli) başa çatdı. Təbrizin «Traktorsazi» («Traktorquraşdırma» tərəfdarları isə «Traktor» adlandırır ) futbol klubu bu yarışmada 18 komanda (taxım) arasında 5-ci yeri tutdu.

Təbriz adından çıxış edən oyunçuları meydanda, tərəfdarları isə stadionlarda (stadiomlarda) qələbə və Azərbaycan adı üçün əllərindən gələni etməyə çalışdı. Stadionları bürüyən « Yaşa Azərbaycan!», «Türk dilində mədrəsə!» və başqa belə şüarlardan Tehran və onun yançıları hürkdü.

Hakimiyyət, onun informasiya vasitələri, gerici panfarsçı düşüncənin daşıyıcıları da «Traktor»u və onun tərəfdarlarını aşağılamaq üçün türkə olan nifrətlərindən yarışma başa çatanadək gizlətmədi.

İdman yarışlarında bir qayda olaraq, ədalətli, tərəfsiz yalnız hakimdir. Oyun zamanı hətta iki qardaş belə biri-birinə qarşı olur.

Adətən idman yarışlarında «dostluq qələbə qazandı» kimi  nəzakət xatirinə ifadələrdə işlədilir. Ancaq heç kimə sirr deyil ki, oyunlar zamanı tərəflər olur.

Bir də idmandan barış carçısı kimi «xalq diplomtiyasından» da istifadə edirlər. Buna dair çoxlu sayda örnəklər göstərmək mümkündür. Hamıya bəllidr ki, İran İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) ilə ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) arasında diplomatik münasibət də yoxdur. Tehrandakı hakimiyyət bu ölkəni düşmən sayır, hətta «Amerikaya ölüm!» kimi siyasi-ideoloji şüar da 33 ildir İranda çeşidli yığıncaqlarda səslənir. Amma zaman-zaman bu ölkələrin idmançıları arasında dostluq yarışları keçirilir.

Orta Şərqdə baş verən olaylar da kimin-kim olduğunu bir daha təsdiqlədi. Bəhreyndəki etiraz çıxışları ilə bağlı adı ən çox hallanan İran və Səudiyyə Ərəbistanıdır. Bu iki dövlətin rəsmiləri biri-birini Bəhreyndə baş verənlərə görə, ittiham edib, hədələyib. Başqa sözlə iş az qala savaş həddinə çatıb.

Səudiyyə Ərəbistanın «Əl-İttihad» futbol klubu Asiya Çempionluğu (qəhrəmanlığı) uğurunda mübarizəni davam etdirmək məqsədi ilə Tehrana gəldi. Oyun zamanı hakimiyyətin bəsiciləri (sepahın əsas kadr bazası) səudiyyə kralına qarşı şüarla səsləndirdi.

Bu bir daha təsdiqləyir ki, Tehran hakimiyyəti idmandan da öz siyasi-ideoloji maraqları üçün yararlanır. Onun hazırladığı tamaşaçısı özünəmxsus  sosial-psixoloji bir hal yaşayır - Təbrizin «Tarktor» klubunu türklərə aşağılayacı sözlər atmaq, səudiyyə kralını söyməklə. Bu İran İslam Respublikasının yetişdirib tərbiyə etdiyi insanların mədəni –əxlaqı səviyyəsinin və ya hakimiyyətin mənəvi durumunun göstəricisidir.

 

1998-ci ildə futbol üzrə dünya birinciliyində İran yığması ABŞ komandasını udmuşdu. Onda ölkənin ali rəhbəri ayətulla Xamneyi bunu «Böyük şeytan üzərində qələbə» adlandırmışdı.

 

İranın başqa sahələrində olduğu kimi idman həyatında Güney Azərbaycan türklərinin rolu danılmazdır. Ancaq təəssüflər olsun ki, Azərbaycan türkü Hadi Saei Pekin olimpiadasında İranın himinin səsləndirdi. O, taekvondo üzrə yarışda ölkəsinə  yeganə qızılı qazandırdı.

 

O, qazandığı bu medalı Azərbaycan xalqına hədiyyə etdiyini söylədi: «Bu qızılı Azərbaycan xalqına, doğulduğumu Bostanovaya həsr edirəm. Xalqın xeyir-duası ilə bu medalı ölkəmə gətirdiyim və İranın bayrağını qaldırğımı üçün çox sevinirəm. İsti və səmim salamlarımı şanlı Azərbaycan xalqı və doğulduğum Bostanovaya, Qarakohulə çatdırıram.  Ümid edrəm ki, bu qiymətsiz hədiyyəni məndən qəbul edərlər».

 

Onun bacısı Məhrvərz Saei də taekvandoçudur. O, 2006-cı ildə Qətərdə keçirilən Asiya oyunlarında bürünc medal qazanıb.

 

Güneyli soydaşımızın qələbəsinə Cənubi Azərbaycanın Biləsuvar rayonundan olan Məsud adlı azərbaycanlı belə münasibət bildirmişdi : «İranda başqa sahələrdəki kimi idmanda da türklər hər zaman uğur qazanıblar. Afina olimpiadasında da İranın aldığı 4 qızıl medaldan 3-nü azərbaycanlı əldə edib – Hüseyn Rzazadə,Yusif Kərəmi və Hadi Saei. Bu ilkinə gəldikdə isə mən onu Rəşad Əhmədovun (o,H Saei ilə yarışmışdı) aparmasını istəyirdim. Çünki bu zaman Azərbaycan Respublikasının qızılını sayı artardı. Təəssüflər olsun ki, Güney Azərbaycan türklərinin qazandığı bütün uğurlar İranın adına yazılır. Bu həmin İrandır ki, Azərbaycan tüklərini bir millət olaraq, tanımır. Hər halda Hadi Saeinin də qələbəsinə sevinrəm. Mənsub olduğu milləti unutmadığı üçün belə qeyrətli oğullarımızı alqışlayıram».

 

Bir az yaşlı nəsil «Mazandaran pələngi» filmini yəqin ki xatırlayır. Oradakı Həbib İranın tanınmış gülşəçisi Təxti ilə eyni zamanda olimpiada çempionu olmuş Güney Azərbaycan türkü Həbibulladır.

 

İran futbolunda da Azərbaycan türklərinin adı tarixə yazlıb. Onlardan birinin Əli Dainin adını çəkmək yetərlidir. O, Asiyanın ən güclü futbolçusu adına layiq görülüb. İranın yığma komandasında Ə.Dai ilə birlikdə oynamış Kərim Bağiri Təbriz futbol məktəbinin yetirməsidir.

 

«Traktor»un hər oyununu tərəfdarları böyük maraqla izlədi. Harada oynamasından asılı olmayaraq, evdə, rəqib meydanında, bu klubun oyununda qələbəlik müşhidə edilirdi.

 

Son oyunlardan birində  Təbrizin Səhənd adına şəhər stadionunda yerli «Traktor»la Qum şəhərinin «Səba» futbol komandası arasında keçirilən oyun 2-1 hesabı ilə qonaqların xeyinə başa çatıb. Yerli müşahidəçilərin sözlərinə görə, oyuna baxmağa 50 mindən çox tamaşaçı gəlibmiş.

 

Oyun başa çatandan sonra «Traktor»un tərəfdarları dinc yürüş keçiriblər.Yerli polis və bəsiclər tamaşaçılara hücum edib. Çoxlu sayda yaralanan olub. Yüz nəfər aksiyaçının (yürüşçü, etirazçı) tutulduğu haqda xəbər yayılıb.

 

Komandanın azarkeşləri belə deyir : «Udsa da uduzsa da biz onu sevirik»,yaxud «Başarılar gəlib-geçər, ləyaqətin bizə yetər!».

 

«Traktor» indiyə qədər bir dəfə də olsun nə İran çempionu, nə də kubokunu almayıb. Yalnız 1995-ci ildə Hindistanda keçirilən yarışda kuboka yiyələnib.

 

Güney azərbaycanlıların klublarına sevgisi yalınz onun oyunlarını izləməklə başa çatmır. Oyun zamanı «Traktor» fanatlarının (tərəfdarlarının) milli duyğuları da dilə gəlir- «Türk dilində mədrəsə, olmalıdır hər kəsə!», «Bakı-Təbriz-Ankara…!», «Azərbaycan var olsun, düşmənləri kor olsun!»

 

İranın başqa bölgələrində türk olmayanlar klubun tərəfdarlarına qarşı təhqiredici şüarlar da səsləndirdilər. Bu səbəbdən «Traktor» azarkeşləri İranın Futbol Federasiyasını irqçilikdə suçlayaraq, FİFA-nın prezidentinə  müraciət də etdilər: «Hörmətli Prezident!

 

Biz müraciəti imzalayanlar, İran İslam Respublikasının futbol üzrə super liqasında baş verən irqçi siyasətin qaldarılması yönündə bizə yardımçı olmağınızı  xahiş edirik.

İran İslam Respublikası futbol meydanlarının irqçi amaclar üçün istifadə edilməsinin qarşısını almaq və İran Futbol Federasiyasının irqçı qərarlar verməməsi, habelə daha adil olması hər bir humanist (insane) bir insanın arzusudur...Biz inanırıq kı, idmanin ruhu və fəlsəfəsi bir daha insanlarımızı dostulqla bərabəliyə səsləyəcək...»

 

 «Traktor»un  az qala hər oyunun sevgi ilə izlənməsini bəzən  hakimiyyətin «qısqaclığı»na səbəb oldu. Hakimiyyət klubun oyunu ilə bağlı afişaların yapşdırılmasına əngəl törətdi.

 

 Tehranda keçirilən oyunlar zamanı Təbriz klubunun azarkeşləri ilə polis arasında olaylar da baş verdi. Buna səbəb kimi «traktorçu»ların «qonaq» olduqları  meydanlarda tərəfkeşlərinə ayrılan  limitin azlığı göstərildi. Ancaq müşahidəçilərin sözlərinə əsasən, bu qarşıdurmanın yaranmasının başlıca səbəbi «traktorçulara» qarşı hakimiyyət təmsilçilərinin, eləcə də Tehranı təmsil edən klubların məşqçi və ya oyunçularının Azərbaycan türklərinə qarşı (ifadəyə görə üzr istəyirik) tərbiyəsiz davranışı oldu. Təbrizlilərin komandasını dəstəkləyən şüarları polis stadiondan çıxırdır və s.  hakimiyyət təmsilçilərinin belə davranışı azərbaycanlı tamaşaçıların təbii olaraq,  «Yaşasın Azərbaycan!» şüarının səsləndirməsinə də səbəb olurdu.

Məsələn ötənlərdə «Traktor»çuların afişa və şüralarını Azərbaycan türkcəsində çap edən «Afiyət» və «Nigar» mətbəələri (çapxanaları) qapadılmışdı.

Güney Azərbaycan türklərinin «Traktor»a belə azarkeşliyi təbii qəbul edilməlidir. Çünki bu dinc və mədəni aksiyadır. Burada siyasi rəng yoxdur. Hakimiyyət çeşidli bəhanlərlə futbol oyununa azarkeşlikdən «siyasi şou» düzəldərək, Azərbaycan türklərinə qarşı basqılar artırmaq çalışırdı.

«Traktor»la bağlı emosianal duruma nəzarət etmək üçün Tehran hakimiyyəti bu komanda ilə istədiyi kimi davranır. Andranik Teymuryan adlı erməninin kluba gətrilməsi

bunu təsdiqləyən faktlardandır.

Xatırladaq ki, ötən ilin payızında kluba gəirilən A.Teymuryan «Traktor»a gəlişini komandanın azarkeşlərinin çoxluğu və coşqulğu ilə əlaqləndirmişdi: «Mən başqa klublarla da müzakirələr aparırdım., ancaq onlarla razılığa gələ bilmədim. «Traktor» isə mənim şərtlərimi qəbul etdi. Mən bu kuba oyanacağımdan mənunam… ».O, İran İslam Respublikasının vətəndaşıdır.

Göründüyü kimi Tehran hakimiyyəti Güney Azərbaycan türklərinin milli istəklərini yalnız nəzarət altında, qapalı bir yerdə, stadionda söylənməsinə nail olub. Onların səsləndirdikləri şüarları özlərindən başqa kimsə eşitmir. Bu durum Tehrana sərf edir. Çünki «Traktor»un tərəfdarları oyun zamanı daha sərbəst olurlar. Heç şübhəsiz hakimiyyətin uyğun qurumları üçün də stadiondan seyrçiləri izləmək daha asandır.

Ehtimal etmək olar ki, hakimiyyət bu yolla Güney Azərbaycan türklərinin milli haqlarının təmin olunmasını istəyən potensial qüvvələri də futbol meydanına bu üsulla cəmləyə bilir. Emosional durumda isə tərəfdarlar özlərini daha sərbəst hiss ediklərindən istəklərini açıq şəkildə bəyan edirlər.

İran rəhbərliyi Güney Azərbaycan türklərinin aşıb-daşan etirazını (aşıb daşan qazanın qapağını bir qədər dır qoymaqla oradakı əlavə enerjini çıxarmaq mümkündür) stadion variantı ilə azaldır.

Çoxları «Traktor»u İspaniyadakı  baskların «Barselona»sı kimi də təqimd edir. Bununla müəyyən mənada razılaşmaq da olar. Çünki klubun oyunçuları İspaniyanın yığma komandasında bu ölkənin şərəfini qoruyur və s. Düzdür, klub baskların varlığını dünyaya çatdırmaqda önəmli rol oynayır, ancaq milli hədəflərə çatmaqda «Barselona» nə qədər güclü olsa da, bunu əldə edə bilmir. Futbolda milli hisslər nə dərəcədə cuşa gəlsə də,  yenə də əyləncə olaraq, qalmaqdadır. Başqa bir tərəfdən baskların «Barsa»sının səsi dünyanın hər yerindən gəlir. Amma Təbrizin «Traktor»unun səsi heç Azərbaycan Respublikasının «İdman kanalı»ndan belə eşidilmir.

Heç şübhəsiz orada erməni oynasa belə «Traktor»un uğuruna sevinirik.Bununla belə  milli haqların təminin Təbrizin Səhənd adına stadionda baş tutacağı ağlabatan görünmür...

Sədrəddin Soltan