GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, "Müasir İnkişaf" İctimai Birliyi və “Türk Eli” jurnalının baş redaktoru (sər dəbiri) Mübarizə Aşırlıdır. 

- Bu günlərdə Türkiyəyə baş tutan səfərinizlə bağlı məlumat vərməyinizi istərdim. Əsasən kimlərlə görüşünüz oldu?

- May ayının 23-26-da Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində səfərdə oldum. Səfər zamanı keçirilən görüşlərdə təşkilatımızın ötən müddət ərzində gördüyü çalışmaları bir daha diqqətə çatdırdım. Müzakirə etdiyim ən əsas məsələ isə Ortaq Türk Əlifbası və Ortaq Türk Ədəbi Dili ilə bağlı təşkilatımızın Türk Ocaqlarının Bakı Təmsilçiliyi ilə birgə yürütdüyü çalışmalar oldu. Bu mövzunu Türk Ocaqlarının baş katibi Orhan Kavuncu və Bakı Təmsilçiliyinin rəhbəri Xəlil Öztürklə görüşdə müzakirə etdik. Bilirsiniz ki, Türk Dövlətlərinin Əlaqələndirmə Şurasının – Türk Konseyinin yaradılması ilə Türk Dünyasının inteqrasiyası (qaynayıb-qarışma) prosesində (sürəcində) yeni bir mərhələ başlayıb. Artıq demək olar ki, lazım olan bütün təşkilatlarımız yaradılıb. İndi əsas diqqəti mədəni və iqtisadi birliyin qurulmasına yönəltməliyik. Mədəni birliyin də əsasını Ortaq Əlifba və Ədəbi Dil təşkil edir. Ona görə də bunun üzərində bizlər ciddi-cəhdlə çalışırıq və Türkiyənin, oradakı Türk Ocaqları və s. kimi böyük təşkilatların diqqətini buraya cəlb etməyə çalışırıq. Düşünürəm ki, buna əsasən nail olmuşuq. Türk Ocaqları bu məsələyə, bununla bağlı Azərbaycanda bizim başlatdığımız kampaniyaya çox böyük həssaslıqla yanaşır və mövzu artıq Türk Konseyinin baş katibi Xəlil Akınçı bəyin diqqətinə çatdırılıb. Sevindirici haldır ki, o da bu ideyanı müdafiə etdiyini nümayiş etdirmək üçün məktub ünvanlayıb. Tezliklə bu məsələnin Türk dövlətlərinin başçılarının gündəminə daşınacağına inanıram. Bununla yanaşı Ankarada Başbakanlık müşaviri Birol Dok, Qafqaz Araşdırmaları Mərkəzinin başqanı Hasan Oktay, Türk Dünyası İnsan Haqları Dərnəyinin başqanı Abdullah Buksur, Orta Doğu Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin başqanı Hasan Kanbolat, Avrasiya Ekonomik İlişkiler Dərnəyinin başqanı Hikmet Eren, türkmən yazar Şəmsəddin Kuzəçi və s. çox sayda qurumların rəhbərləri, Türk Dünyasının birliyinə çalışan şəxslərlə görüşdüm. Əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etdik. Qarşıdakı tarixlərdə bu görüşlərin nəticələrini hər kəs müşahidə edəcək.

- Ortaq Əlifba və Ortaq Ədəbi Dil ilə bağlı görüşlərdə hansı qənaəti gəldiniz və bu ideyanın gerçəkləşmsəi mümkündürmü?

- Bu ideyanın gerçəkləşməsi nəinki mümkündür, hətta mən deyərdim ki tam olaraq şərait yetişib. Bilirsiniz kiçik məsələlərin üzərindən keçə bilsək bu işdə razılaşma əldə edə biləcəyik. Əgər razılaşma əldə etsək və Ortaq Əlifba, Ortaq Ədəbi Dil təsbit olunsa Türk Dünyasının inteqrasiyasında, inkişafında əldə olunan nəticə nəinki düşmənlərimizi, hətta bizləri də heyrətləndirəcəkdir. “Mənim dilim daha yaxşıdır”, “mənim əlifbam daha üstündür” kimi xırda intriqaları (fitnələri) kənara qoymaq lazımdır. Hansı türk dövləti böyükdürsə, iqtisadi, siyasi, hərbi baxımdan daha güclüdürsə, dünyada qəbul edilirsə onun üstünlüyü burada görünəcəkdir. Misal olaraq ingilis dilini göstərim. Bu dil ona görə dünya dilidir ki, onun arxasında böyük güc var. Məncə əsas məsələ budur və buna diqqət yetirmək lazımdır. Bu baxımdan bu ideyanın da reallaşacağı günün o qədər uzaqda olmadığı qənaətindəyəm.

- Bəs indi ki zamanda Türk Dünyası buna hazırdırmı?

- Məncə tam olaraq hazırdır. Əgər bir-iki çatışmazlıq varsa bu da dövlət başçılarının və Türk Dünyasında ağırlığı olan təşkilatların, fərdlərin çalışmaları ilə aradan qaldırıla bilər.

- Ortaq Əlifaba və Ortaq Ədəbi Dil daha çox hansı əlifbaya yaxın olacaq? Yoxsa, yeni bir əlifba yaranacaq?

- Mən bu barədə olan fikirlərimi yuxarıda söylədim. Əlavə olaraq deyim ki, keçmiş Sovet İttifaqında (Şurəvidə) hamımız bir-birimizi anlamaq üçün rusca danışmağa məcbur idik. O qədər buna öyrəşdik ki, rus dili ilə yanaşı rus mədəni təsiri canımıza hopdu. Eləcə də başqa əsir türk xalqları da başqa mədəniyyətlərin təsirinə düşdülər. İndi bir-birimizədn uzun zaman ayrı qalmağımızın nəticəsidir ki, bu işə qeyri-adi bir iş kimi baxanlar, “mənim dilimin axırı necə olacaq”, “mənim əlifbam ortadan qalxacaqmı” deyə şübhəli suallarla cəmiyyəti çaşdırmaq istəyənlər ortaya çıxırlar. Mən başqa bir örnək göstərim. Bəyəm Azərbaycanda istifadə olunan ədəbi dil digər regional (bölgə) ləhcələri ortadan qaldırırmı? Xeyr. Hər kəs bilir ki, ünsiyyət dili budur və rəsmi üslub bu cürdür. Ona riayət edir. Amma hər bir bölgə da öz ləhcəsini, şivəsini qoruyub saxlayır. Mən hesab edirəm ki, bu doğrudur, çünki bu bir ayrı zənginlikdir, mədəniyyətdir. Bunun bir az böyük coğrafi miqyası da Ortaq Türk Əlifbası və Ortaq Türk Ədəbi Dilidir. Təbii ki, bu işin müzakirə olunası və qərarlaşdırılası bir çox tərəfləri də var. Bunları isə siyasətçilərin verdiyi qərarlar nəticəsində bir araya gələn mütəxəssislər həll edəcəklər. Bizim işimiz onu gündəmə və siyasətçilərin stolunun üstünə gətirməkdir.

- Türkiyənin beyin mərkəzləri ilə görüşlərinizdə onlarda Azərbaycan haqqında düşüncələrin nədən ibarət olduğunu müşahidə etdiniz?

- Ən müxtəlif düşüncələr var. Müsbət, mənfi və s. Amma bir şeyi qeyd edim ki, ümumilikdə götürdükdə son zamanlar Türkiyədə Azərbaycana qarşı maraq artıb. Azərbaycanda Türkiyəni daha çox tanıyırlar. Artıq Türkiyədə də Azərbaycanın öyrənilməsinə daha çox diqqət ayrılmaqdadır. Buna təkan verən amillər olub ki, bu sırada Avroviziya yarışmasında qalib gələn nümayəndələrimizin Türkiyə bayrağını qaldırması və s. kimi amillər də var. Lakin mən bunları yetərli saymıram. Düşünürəm ki, daha çox işlər görülməlidir. Bizlər əlaqələrimizi təkcə şou, musiq vasitəsilə deyil, eyni zamanda ciddi elmi araşdırmalar, iqtisadi, siyasi, hərbi və s. sahədə olan fəaliyyətlər vasitəsiylə də gücləndirməliyik.

- İyun ayının 5-də təşkilatınızın altı yaşı tamam olur. Nə demək istərdiniz?

- Bu altı illlik müddət tarix üçün çox qısa bir zamandır, amma bizim üçün çox böyük nəticələri olan bir zaman oldu. Türk Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının, Türk Dövlətlərinin Parlament Assambleyasının (qrumu, məcməsi) yaradılmasında, TRT AVAZ-ın meydana gəlməsində çalışmalarımızın rolu olduğunu söyləmək istəyirəm. Ayrıca olaraq Dünya türklərinin Həmrəylik Gününün təsbit olunması və s. kimi məsələlər də var. Bundan başqa İslam dini bağlı, İslam Konfransı Təşkilatı, İslam Konfransı Gənclər Forumu ilə bağlı hər zaman çalışmalar aparmışıq və təkliflər səsləndirmişik. Bu platformanın (plet form) da təşkilatlanmasında əməyimizin olduğunu qeyd edirəm. Ən əsas məsələ isə Azərbaycanla bağlı çoxsaylı işlər görməyimiz, cəmiyyətimizdə mövcud olan problemlərlə bağlı çoxaylı tədbirlər, görüşlər, müzakirələr keçirərək sonda bunların həlli üçün təkliflər hazırlayıb çatdırmaq, bu istiqamətdə görülən işlərdə aktiv rol almaq olub. Hesab edirəm ki, Azərbaycanımızın əldə etdiyi uğurlarda bizlərin də gərgin və məhsuldar çalışmalarının böyük rolu olubdur. Bundan sonrakı fəaliyyətimizi isə daha geniş səviyyədə qurmağa, beynəlxalq müstəvidə çalışmalar həyata keçirməyə çalışacağıq.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk