GünAz TV: Fələstin «düyünün açılması» bölgənin bir çox problemlərinin həllinə müsbət təsir göstərə bilər.

Bu proses yalnız Fələstin xalıqının gələcəyinə deyil, bölgədəki bir sıra rejimlərin aqibətinə də təsirsiz ötüşməyəcək. Özəlliklə, terrorçuluğu və ya qanunsuz silahlı qruplarşmaları dəstəkələyənlərin, o cümlədən İrandakı hakimiyyətin də taleyi aşağı-yuxarı Fələstinlə bağlıdır.

Bu baxımdan ötən həftənin ən maraqla izlənən olaylarından biri də İsrailin baş naziri Binyamin Netaniyahunun ABŞ-a (Amerika Birləşmiş Ştataları) səfəri və ölkə prezidenti Barak Obama ilə görüşüdür.

2 saat 40 dəqiqə davam edən müzakirə zamanı yəhudi hökumətinin başçısı Ağ evin indiki yiyəsindən İsrail-Fələstin danışıqlarının indiki formatda Amerika tərəfindən dəstəklənməsini istəyib.

Görüşün sonunda B.Obama bildirib ki, müzakirə israillə Fələstin arasında barışın əldə olunması yollarının aranmasına həsr edilib : «İsrailin təhlükəsizlik haqqını, fələstinlilərin isə ərazi bütövlüyü hüququnu hamı qəbul edir. Dostlara arasında olduğu kimi buna nail olmaq yolları ilə bağlı aramızda müəyyən fikri ayrılığı mövcuddur».

Bununla yanaşı B.Obama qeyd edib ki, «Həmas» terrorçu təşkilatı sülh danışıqlarında iştirak edə bilməz, eləcə də İsarilin varlığını qəbul etməyən bir qurumun danışıqlara qatılmasına Fələstin Muxtariyyatının rəhbərliyi aydınlıq gətirməlidir.

«Həmas»ın müttəfiqi, habelə  İran hakimiyyəti ilə bağlı da ABŞ prezidenti fikri söyləyib.

Onun sözlərinə görə, Tehran nüvə silahına yiyələnməkdən məhrum  edilməldir.

B.Netaniyahu cavab çıxışında bölgənin demokratikləşməsi ilə bağlı ABŞ prezidentinin istəklərini bölüşür : «İsrail barışa çan atır. Fələstinlilər bilməldir ki, biz güzəştə getməyə hazırıq. Ancaq 44 il baş vermiş dəyişikliyə, 1967-ci il sərhədinə qayıtmayacağıq. «Həmas»a gəlincə, biz İsrailin mövcudluğunu tanımyan, bin-Ladeni məhv etdiyinə görə, ABŞ-ı ittiham edənlərlə danışıq apara bilmərik.Ona görə də Mahmud Abbas (Fələstin Muxtariyyatının başçısı-S.S.) qərar verməlidir».

Netaniyahu qeyd edib ki, İsrailin təhlükəsizliyini təmin etmək fələstinli qaçqınların Fələstin dövləti daxilində həll edilməsi üçün «TSAXAL» (İsrail ordusu-S.S.) İordan çayının sahilində yerləşməlidir : «1948-ci ildən (İsrail dövləti yaranandan-S.S.) sonra ərəb dövlətlərindən milyonlarla yəhudi qaçqının İsrail qəbul etdi. Onda ərbə dövlətləri fələstinli qaçqınları qəbuldan imtina etmişdi.

Mən min illər boyu əzab verilən bir xalqın lideriyəm və səhv eməyə haqqım yoxdur. Ona görə də ola bilsin bizim ikinci dəfə belə bir şansımız olmasın».

Yəhudi dövlətinin baş nazirinin əhatəsindən bildiriblər ki, Netniyahu ABŞ prezidentindən əvvəliki anlaşmaların təsdiqlənməsini tələb etmək niyyətindədir və həmin anlaşmalarda  Ağ Ev İsraili 1967-ci il sərhədinə qayıtmağı tələ etmir. Bundan başqa İsrail lideri fələstinli qaçqınların İsrail ərazisinə qayıtması məsəəsinin gündəlikdən çıxarılmasını da istəyib.

Rammallada Fəlstin hökumətinin əlüstü toplantısı keçrilib. Fələstin Azadlıq Təşkilatının sədri Sahib Arikat deyib ki, Mahmud Abbas problemin hərtərəfli həlli ilə bağlı Barak Obamanın göstərdiyi səyi qiymətləndirir. Muxtariyyat hökumətinin təmsilçsi Nabil əbu Rudeyn isə mövqeylərini ərəb dövlətlərinin liderləri ilə müzakirə etdikdən sonra açıqlayacaqlarının söyləyib.

«Həmas» təmsilçisi Sami əbu Zöhri Obamanın səylərini «göz kül üfürmək» kimi dəyərləndirib. O, bildirib ki, ABŞ prezidenti fələstinlilərin haqqını müdafiə etməyə hazır olduğunu «şüarla» deyil, «konkret (müşəxxəs) fəaliyyəti ilə sübuta yetirməlidir.

«İslami cihad»ın nümayəndəsi Davud Şibabın qənaətincə,  ABŞ prezidentinin çıxışı bir daha «köhnə siyasəti davam etdirməsinə» bir sübutdur və o, «fələstinlilərə illiüziyalar sırıyır». Və sair bu sayaq münasibətlər açıqlanıb.

Amma Netaniyahunun Obama ilə görüşündən öncə, Polşa, Fransa, Almaniya rəssmiləri danışıqların «uzandığını» vurğulamaqla yanaşı, İsrailin 1967-ci il sərəhdinə qayıtması ilə bağlı Obamanın təklifini bəyəndiklərini söyləmişdilər. Bu mövqeyi Avropa Birliyinin ali komissarı Ketrin Eşton da dəstəkləyib.

Barak Obama görüşdən qabaq «Afrikanın Şimalı və Orta Şərqlə bağlı çıxışında Fələstin –İsrail münaiqşəsinə toxunaraq, demişdi: «İsraillə bizim dostluğumuz on illərlədir sıqandan çıxıb. ABŞ İsraili dəstəkləyir. Ancaq biz gerçəkliyin gözünə dik baxmalıyıq. Yüz minlərlə fələstinli qaçqının huquqsuz və yoxsulluq içində yaşması ilə nəticələnə bir siyasəti İsrail davam etdirməməlidir.demokratik yəhudi dövləti işğal olunmuş torpaqların hesabına gerçəşləməməlidir. Davamlı və uzun müddəli barış yalnız iki xalq üçün iki dövlətin yaranması şərti daxilində mümkündür – İsrail yəhudilər üçün Fələstin fələstinlilər üçün.

İsrail hərbi müdaxilə və terror hücumlarından özünü müdafiə etməklə yanaşı, 1967-ci il sərhədinə çəkilməldir»...

Bu çıxışından sonra yəhudi donorlar Barak Obamanın seçkiqabağı kampaniyasının a maliyyə yardımını itirəcəyini bildiriblər. «The Wall Street Journal»-ın yazdığına görə, Demokratlar Partiyasından olan Maykl Adler deyib ki, «Obama israili həddindən artıq tənqid edib» və seçkiqabağı kampaniya zamanı vəsait toplanmasında ona «problem yaşada bilər».

Xatırladaq ki, Fələstinin «Fəlakət Günü» ilə bağlı fələstinlirlər qarşısında çıxışı zamanı M.Abbas əsas hədəfinin «fələstinlilərin vətənə qayıtması» olduğunu söyləmişdi.

2011-ci ilin məlumatına əsasən, hazırda Suriya, Livan (Lübnan), Misir, İordaniya, ABŞ-da və Avropa ölkələrində 5,5 milyon fələstinli qaçqın yaşayır.  İordan çayının qərb sahilində və Qəzza zolağında, ümumi sahəsi 6220 min kv.km., ərazidə də təxminən o sayda fələstinli var.

Müstəqilliyin tanınması ilə bağlı məsələyə münasibət bildirən Fələstin Muxtariyyatı İcariyyə Komitəsinin üzvü Sahib Arikat isə deyib ki, 122 dövlət Fələstin dövlətini rəsmi olaraq, tanımağa hazırdır. Onun sözlərinə görə, muxtariyyatın başçısı M.Abbas istefaya gedə bilər.

«FƏTH»in liderlərindən biri Nabil Şaat isə bildirib ki, İordan çayının Qərb sahili, Qəzza zolağı, Şərqi Qüds ərazisində Fələstinin müstəqilliyinin tanınması istiqamətində BMT-yə (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) təzyiqlərini artırmaq niyyətindədirlər.

İsrail hökumət başçısının ABŞ prezidenti ilə görüşü bölgədə baş verənlər fonunda çətin uğurlu sayıla. Bu hal ilk növbədə İran İslam Respbulikası (Cümhuriyyəti) hakimiyyətinin «əlinə oynayır». Çünki İslam adı altında Fələstin və Livanda fəaliyyət göstərən terrorçu qruplar və ya yaraqlı qrupları Tehran rejiminin dəstəklədiyi sirr deyil. İsraillə Fələstin anlaşdığı halda İran hakimiyyəti və bu münaqişənin uzanmasında maraqlı olanların bölgədə «fəaliyyəti» üçün mövzu qalmır. Bu isə Afrikanın Şimalı və Orta Şərq dövlətlərinin yeni xarici siyasət yürütməsi ilə nəticələnə bilər. Onda İran hakimiyyəti nə işlə məşğul olacaq? Heç şübhəsiz belə bir şərait yaranarsa, Tehran rejimi bölgədən çıxarılar, öz içinə çəkilər. Bu həm də İran hakimiyyətinin daxili siyasəti və siyasi-ideologiyasının zərbə alması ilə sonuclanar. Habelə ölkə əhalisinin milyonları «Fələstin məsələsinə», Livan hizbullasına xərclənməz…

Odur ki, yəhudi siyasilərin bu mövqeyi ilə daha çox İran İslam Respublikasındakı hakimiyyətə «işlədiyi» qənaətinə gələ bilərik. Bu baxımdan israil hakimiyyətinin də «change» etməsinə, dəyişməsinə də ehtiyac var…

Sədrəddin Soltan