GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Altay Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, tanınmış analitik Elçin Bayramlıdır.

  -  Farsların türklərə nifrət psixologiyasının arxasında hansı siyasi-ideoloji və tarixi səbəblər durur ki, fars türkün daim əzilməsini və onun siyasi səhnədən getməsi üçün çalışıb?

  - Bu nifrətin kökü ta Midiyaya qədər gedib çıxır. Farslar xəyanət nəticəsində hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra türkləri sıxışdırmağa başladılar. Zaman-zaman Azərbaycan türkləri öz ölkələrində dövləti ələ keçirmiş kiçik bir etnikin hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparıblar.

    Fars əyaləti qədim Aranın ucqarında kiçik bir vilayət idi. Farslar nə hakimiyyətə layiq xalq deyildilər, nə də onların bu torpaqlarda böyük çoxluğu yox idi. Midiyada hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra bu dövlətin rəsmi dini olan zərdüştlüyü də özlərinin əxlaq kodekslərinə (kodlarına, davranışlarına) uyğunlaşdırdılar, saxtalaşdırdılar və farslaşdırdılar.

    10 min il yaşı olan qədim tək Tanrıçılıq dininin müqəddəs kitabı Avestanı elə hala saldılar ki, türkün kültürəl, əxlaqi və elmi-fəlsəfi bilik xəzinəsi dəyərini itirdi. Məsələn, yazılı tarixdə ilk dəfə olaraq qardaş-bacı, ata-qız, ana-oğul evliyini farslar reallaşdırdılar. Hətta bunu zərdüştlüyün ehkamına çevirdilər.

    Türklər belə əxlaqsızlığı qəbul etmədilər, o üzdən zaman-zaman bu qədim dinin yenidən bərpası üçün hərəkatlar başladılar- maniçilik, məzdəkilik, hürrəmilik, hürufilik və sufiliyi yaratdılar. Sonrakı yüzillərdə türklərlə farslar bir ölkədə və bir dövlətdə sülh içində yaşamağa məhkum idilər. Xarici təhlükələr buna vadar edirdi. Məsələn, Sasanilər İmperiyasında ərəb təcavüzünə qarşı bu xalqlar birlikdə savaşdılar və öz tarixi, milli, kültürəl dəyərlərini qorumaq üçün mübarizə apardılar.

    Ərəb təcavüzü türkün milli-mənəvi dəyərlərinə təcavüz edəndə ağır mübarizəyə qalxaq türklər Böyük Babəkin başçılığı ilə Hürrəmi dövlətini yaratdılar. Farslar da bu dövlətin tərkibində türklərin rəhbərliyi altında qaldılar. Ortaq tarix ortaq mədəni dəyərləri formalaşdırırdı.

    Ərəblərə yenik düşəndən sonra türklər uzun sürə müqavimət göstərdilər və ərəb dinini qəbul etmədilər, XIX əsrdə öz milli dəyərlərini yaşatmaq üçün şiəliyi yaratdılar. İslamdan qurtulmağın mümkün olmadığını görəndə islam daxilində milli dəyərləri yaşatmaq üçün yollar axtarıldı və bu məzhəbdə (şiəlikdə) türklərin milli dini mədəni dəyərləri yaşadıldı.

   Səfəvi-Qızılbaş türk dövləti yaradılanda türklər Şah İsmayılın başçılığı ilə qədim ölkələrində öz dövlətlərini yenidən bərpa etdilər. Farslar layiq olduqları mövqeyə qayıtdılar. Amma türk saraylarında farslara da yer verilirdi və heç bir milli ayrı-seçkilik edilmirdi. Lakin farslar bunun da razılaşmırdılar və yenidən türk ölkəsində hakimiyyəti ələ keçirmək istəyirdilər.

    Şah Abbasın şahlığı zamanı buna nail oldular və bir daha hakimiyyəti əldən verməmək üçün türklərə davamlı repressiyalar (sərkublar) həyata keçirdilər. Lakin son əsrlərdə Azərbaycan türkləri bir neçə dəfə milli dövlətlərini yaratmaq üçün inqilab etdilər, milli mübarizəyə qalxdılar. Xarici dövlətlərin də fəal yardımı ilə fars rejimi bu müqaviməti susdurdu.

   Sonralar fars rejimi İranda çoxluğu təşkil edən  türkləri farslaşdırma siyasəti yeritdilər, bəzən bunu islam pərdəsi altında həyata keçirirdilər. Təəssüf ki, bu təcavüzlər hələ də davam edir. Farsların türklərə nifrətinin kökündə əslində, bu millətin öz ölkəsində əzilmək istəməməsi və milli, əxlaqi dəyərlərinin farslardan yüksək olduğu faktı dayanır.

-  Qarşıdan Güney Azərbaycanda 2006-ci ilin may ayının 22-də baş verən hadisələrin il dönümü yaxınlaşır. Bu, hərəkat Güney Azərbaycan Milli Hərəkatına nə kimi təsir etdi?

 - Nəinki İran mədəniyyətinin, hətta dünya mədəniyyətinin əsaslarını yaradan bir milləti təhqir etməklə, aşağılamağa çalışmaqla, əslində fars-molla rejimi öz səviyyəsizliyini göstərdi. Tarix elmi bizə hansı millətin hanı səviyyədə olduğunu əyani göstərir. Hakimiyyəti ələ keçirərək başqalarının mədəniyyətinə yiyə çıxmaqla, süni mədəniyyət yaratmaq olmaz.

    Farslar bəzən çaşıb Azərbaycanı İranın bir hissəsi hesab edirlər- xeyr ağalar, tarixi yaxşı öyrənin- bu ölkə, bu dövlət bütövlükdə türklərə məxsus olub və məxsus olacaq. Bu torpaqlarda hər zaman türklər yaşadı- ta şumerlərdən (sumerlərdən) başlayaraq dünya mədəniyyətinin, elminin, dövlətçiliyinin əsası qoyuldu- o zaman farslar tarix səhnəsində sadəcə olaraq yox idilər.

    22 may hərəkatının ümumilikdə Güney türklərinin milli mübarizədə təşkilatlanması yolunda yeni bir mərhələ oldu. Farslar bir-iki karukatura ilə bu qədər nəhəng və qədim mədəniyyətə malik xalqı ləkələyəcəklərini düşünürlərsə, yanılırlar.

    İran qəzetindəki aşağılayıcı karukaturalara milyonlarla güney türkü sərt təpki verdi və az qala milli savaş çıxacaqdı. Həmin etiraz aksiyalarında (yürüşlərdə) iştirak edən 20 nəfərdən çox Azərbaycan türkü hakimiyyətin güc strukturlarının (saxtarının, qurumlarının) açdığı atəş nəticəsində həlak oldu. 4000-dən çox insan yaralandı.

    Kütləvi həbslər həyata keçirildi, minlərlə azərbaycanlı həbs edildi. Onların bir çoxu hələ də həbsdədir, bəziləri barələrində açılmış “cinayət işi” ilə bağlı hələ də inqilab məhkəmələrində süründürülür. Onlarla insanın taleindən xəbər yoxdur.

    Bu millət belə qurbanları çox verib, dilini, milli-kültürəl, əxlaqi dəyərlərini qan bahasına qoruyub. Fars rejimi bəlkə də milli dayanışın səviyyəsini yoxlamaq istəyirdi və anladı ki bu milləti bütün təzyiqlərə rəğmən assimilyasiya (asimilasyon) edə bilməyib. Tarix bizə göstərir ki, türklər heç zaman assimilyasiya olmurlar, başqa xalqlar onların arasında yaşadıqca assimiyasiyaya məruz qalırlar.

     Məhəmməd peyğəmbərin hansı ölkənin azad mətbuatında karikaturası veriləndə islam dövlətləri az qalırlar o ölkəyə qarşı cihad edələr. İndi molla rejimi bu təhqiri tarixi yaradan bir millətə qarşı edirsə cavabını da alacaq. Türklük bütün dinlərin, bütün peyğəmbərlərin dəyərlərin fövqündə dayanır. Çünki türklük Tanrıçılıqdır.

    - Ümumiyyətlə, İran rejimi azərbaycan türklərinin milli azadlıq hərəkatı qarşısında dayana biləcəkmi?

   - Çətin dayansın. Getdikcə kürəsəlləşmə, dünyaya inteqrasiya (qaynayıb-qarışma) prosesləri güclənir. İranlılar dünyadan təcrid olunsalar da, çox şeydən xəbərdardılar. İnformasiya və kommunikasiya sistemlərinin (mətbuat yayımının) inkişafı Güney türklərinin inkişafını gücləndirir, milli mədəniyyətini, dilini, ənənələrini yaşatmaq üçün inkanlarını artırır. Gec ya tez qan üzərində saxlanan bu xəstə imperiya dağılacaq.  

     Güneylə bizim fərqimiz onda idi ki, quzey SSRİ (Şurəvi) tərkibinə daxil oldu, respublikamız (cümhuriyyətimiz) elm, təhsil, mədəniyyət, iqtisadi cəhətdən inkişaf etdi, sonra Sovetlər Birliyinin (Şurəvinin) dağılması ilə müstəqilliyimizi bərpa etdik. Amma güneylilərin durumu bir qədər fərqlidir. Burada ağır bir rejim hökm sürür, dini rejim hər etirazı Tanrıya qarşı çıxmaq adlandırıb insanları qətlə yetirir.

     Lakin artıq dünya dəyişir, insan hüquqları, milli, sosial, siyasi hüquqları insanların əlindən heç bir güc ala bilməz. Azərbaycan xalqı öz tarixi torpaqlarının 10 faizi üzərində dövlət yaradıb. Amma bu millətin 80 faizi, torpaqlarımızın isə 90 faizi güneydə əsarət altındadır.

    Molla rejimi yarıtmaz daxili və xarici siyasəti üzündən dünyadan təcrid olunmuş durumda çox yaşaya bilməyəcək. Yaxın illərdə bu imperiyanın həm xarici, həm də daxili təzyiqlər qarşısında dayana bilməyəcəyini indidən görünür.

    Mən milli mübarizədə həlak olmuş, əzab çəkmiş bütün güneyli qardaş-bacılarımızın qəhrəmanlığı qarşısında baş əyirəm. Bütün dünyanın türklüyə düşmən olduğu bir zamanda hələ də savaşmaq, həm də bütün cəbhələrdə savaşmaq çox ağırdır. Çox qurbanlar verdik, hələ çox qurbanlar da verəcəyik, amma tarixi və ilahi ədaləti bərpa edəcəyik.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk