GünAz TV: İnsan haqlarını pozduğuna görə, beynəlxalq hüquq müdafiəçiləri İran İslam Respublikasını (Cümhuriyyəti) tənqid etməkdədir.

Beynəlxalq Əfv Təşiklatının ötən həftənin sonunda 50 illiyi tamam oldu. Belə bir gündə qurum öz vətəndaşlarının haqqünü pozan dövlətlərlə bağlı hesabat yayıb.

«euronyus»-un yaydığı xəbərə əsasən, həmin siyahıya İran və Çin Xalq Respubikası başçılıq edir. Qurumun təmsilçisi  bildirib ki, İran hakimiyyətinə insan haqlarını pozduğuna görə, dəfələrlə müraciət yazsalarda, indiyyə kimi Tehran onlara cavab verməyib: «Açıq-aydın görünür ki, İran rəhbərliyi bizmilə ünsiyyətə girmək istəmir. Son iki ildə hüquq müdafiəçiləri bu ölkədə jurnalistlərə, tələbələrə qarşı təzyiqlərin artıdığın müşahidə ediblər. Bu pozuntulara qarşı cəmiyyət müqavimət göstərir. Müşahidə olunan hallardan biri də son zamanlar İrandan yerli hüquq müdafiəçilərininn mühacirət etməsidir. Bu başa düşünləndir. İran hakimiyyətinin beynəlxalq müqavilə və konvensiylara əsasən öhdəlikləri var. Təəssüf ki, bu öhdəlikləri onlar yerinə yetirmir»-deyə, təmsilçi söyləyib.

 

Onun sözlərinə görə, İran məhkəmələri həddi-büluğa çatmayanları cəzalandırmaqla öz qanunlarını da pozurlar : «İnsan haqlarının qorunması sahəsində biz daha çox cəmiyyətin azadlıq və demokratiya istəyən hissəsinə istinad edirik. Odur ki, əgər insanlar dəyişiklik istəyirsə, o zaman tez və ya onlar buna nail olacaq.

 

Edam hökmlərinin icrası İran aid hal alıb. Bu il onların sayı kəskin surətdə artıb. Təşkilatın məlumatına əsasən, cari ilin 4 ayı  ərzində 13 nəfər elan olunub. Ötən il isə cəmi bu sayacan adam asılıb. Edam olunanların 2 yeniyetmədir».

 

Təşkilatın illik yeni hesabatında İranda insan haqlarının qorunmasında vəziyyətin daha ağırlaşdığı vurğulanıb. Hakimiyyət sərbəst toplaşmaq və mətbuat azadlığını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb : «Ölkə KİV-i (Kütləvi İnformasiya Vasitələri) nəzarət altında saxlanılmaqla yanaşı, davamlı olaraq, təzyiq altındadır. Müxalif qüvvəlllər həbs olunur, işgəncəyə məruz qalır.qadınlara qarşı da diskriminasiya (ayri-seçkilik) mövcuddur»-deyə, hesabatda vurğulanıb.

 

Beynəlxalq ictimaiyyətin edamla bağlı etirazına, tövsiyələrinə məhələ qoymayan hakimiyyət ötən həftə 10 nəfəri edam edib. Onlardan ikisi Mazandaran əyalətinin Sari şəhərinin sakinlərdir.

 

Qərbi Aərbaycanın Miyandab (əsl adı Qoşaçaydır) şəhərində 8 nəfər dar ağacından asılıb. Onlardan 3-nün adı KİV-ə məlum olub – Arif rəşidpur, İsfəndiyar Məndahəki və Teymur Əyyubiandır.

 

On nəfərin hamısına «narkotik maddələrin (məvadde moxəddir) qaçaqmalçılığı və satışı» ittihamı irəli sürülüb.

 

Beynəlxalq Əfv Təşkilatıından fərqli olaraq, hüquq müdafiəçilərinin müşahidəsinə əsasən, cari ilin əvvəlindən indiyədək 80 nəfər edam olunub. 

 

Beynəlxalq qurumların çeşidli məsləhətlərinə və iradalarına baxmayaraq, Tehran hakimiyyəti insan haqlarını pozmaqdadır.

 

Həftənin sonunda Təbrizdə çıxan «Saqi Təbriz» həftəliyinin jurnalisti, keçmş məsulu Əbülfəzl Vüsali həbs olunub.

 

GünAzTV-nin məlumatına əsasən, o, cari ayın əvvəlində saxlanılıb. Güney Azərbaycan türklərinin milli haqlarının təmin olunması uğrunda mübarizə aparanlardan biri, Ə.Vüsali 6 aylıq azadlıqdan məhrum edilərək, hazırda Təbrizdəki zindanda saxlanılır. O, 2006-cı ilin məlum may olayları ilə bağlı xəbərləri «Nidaye-Azərbaycan» qəzetində dərc etdiyinə görə, «milli ayrı-seçkilikdə» ittiham olunub.

 

Tehran hakimiyyəti hazırda həbsdə olan, Sima Didarın həyat yoldaşı Əlirza Fərşini həbs edib. O, xanımı ilə birlikdə  2009-cu il mayın 22-də Şərqi Azərbaycandakı Bədən Tərbiyəsi İdarəsinin təşəbbüsüi ilə Təbrizin «El gölü» parkında keçirilən ailəvi yığıncaqda tutulmuşdu. Onda bir ay saxlanıldıqdan sonra mülk girov qoyaraq, sərbəst buraxılmışdı. Həmin tədbirdə «Türk dilində mədrəsə!» şüarı da verilmişdi.

 

Əlirza Fərşi bu günlərdə  xanımının tutulmasına etiraz olaraq, universitetdəki tədris işinə son vermişdi. Güney Azərbaycanın Culfa şəhərindəki Özəl universitetin elmi şuruasından uzaqlaşdırıldıqdan sonra o, Güney Azərbaycanın Azərşəhrdəki və Təbriz universitetlərindən birində hüquq sahəsini tədris edirdi.

 

Ə.Fərşi «Son dərsim» adlı məqaləsində tədrisə son verdiyini yazmaqla yanaşı, tələbələri irqçiliyə qarşı mübarzəyə də çağırıb.

 

Həftənin sonuda başqa bir gənc ailə, Sima xanım və həyat yoldaşı Mehdi Dirəxşən də ETTELAAT məmurları tərəfindən tutulub. Onlar bu ilin aprelində Təbrizdə Urmiya gölünün qurumasına etiraz aksiyasında (yürüşdə) iştirak etdiyinə görə, tutulduqları bildirilib.

 

İran hakimiyyətinin ədalətsizliyi hər gün çeşidli faktlarla təsdiqlənir. Artıq neçə ildir Güney Azərbaycan türkləri dünyanın nadir incalərindən olan Urmiya gölünün quruduğ haqda ölkə rəhbərliyinə, dünya ictimaiyyəinə müraciət edir. Ancaq İran rəhbərləiyi onları bu haqlı istəklərinə görə, «milli təhlükəsizliyə qarşı çıxmaq» ittihamı ilə suçlayır.

 

İslam Respublikası məhkəməsinin qərarından belə çıxır ki, Urmiya gölü qurumlaıdır və bunu İran hakimiyyətinin milli təhlükəsizlik maraqları tələb edir.

 

Bu il aprelin 2-də  Güney Azərbaycanın Urmiya gölünün qurumasına etiraz aksiyasında iştirak edənlərdən  - Həbib Purvəli, Cəlil Ələmdar-Milani, Höccət Muxtarzadə, Əli Səlimi və Səid Siyami barəsində inqilab məhkəməsinin Təbrizdəki şöbəsi 6 ay azadlıqdan məhrumetmə qərarı çıxarıb.Məhkəmə onları «İranın milli təhlükəsizliyinə qarşı çıxmaqda və asayişi pozmaqda» ittiham edib.

 

Peyk antennası vasitəsi ilə yayımlanan «Əhli-beyt» televiziya kanalının İranda yayımının qarşısı alınıb. «PressTV»-nin məlumatına əsasən, hakimiyyət bu addımını telekanalın «sünnilərlə şiələr arasında düşmənlik toxumu səpməsi» ilə əlaqələndirib.

 

«Əhli beyt»çilər əsasən İranın Qum şəhərində fəaliyyət göstərir.

 

Tehran hakimiyyətinin məntiqi ilə İran vətəndaşlarının ictimai əlaqələrinə yanaşılsa, o, bu ölkə cəmiyyətinin 70 milyonu «casus» sayıla. Çünki İslam Respublikasının vətəndaşları xarici ölkəyə səfər edir, onlara risq edib bu ölkəyə qonaq gələndə olur və s. 

 

Ötən həftəİran İnqilab Məhkəməsinin Təbrizdəki şöbəsi iki güney azərbaycanlının «cinayət işinə» baxıb.

 

Məhəmmədhüseyn Cəfərpur və İbrahim İsmaili «Naxçıvan Muxtar Respublikasının kəşfiyyat orqanlarına casusluqda» və «Azərbaycanın kəşfiyyat orqanlarına casus cəlb eməkdə» suçlandırılırlar. Bu ittiham azmış kimi onlar «İran İslam Respublikasının quruluşuna qarşı təliğat aparmaqda, ölkə təhlükəsizliyini pozmağa cəhddə» ittham olunurlar.

 

İranda qadın hüquq müdafiəçisi, bloqçu Məryəm Bəhrmən həbs edilib. O, «Daha bir parça kağız» adlı yazısında prezidentliyə keçmiş nazir və sabiq baş nazir Mihüseyn Musəvi və xanımı Zəhra Rəhnəvərdiyə ünvanlanan bir cümlə işlədib : «Bu acı günlərin keçəcəyinə şübhə yoxdur».

 

ETTELAAT-ın Şiraz şöbəsinin əməkdaşları onun evində axtarış aparıb, bloqçuya məxsus kompyuter, kitablar və cib telefonu müsadirə olunub. Onu həbs edərkən, ailəsinə bildiriblər ki, Məryəm Bəhrmən «İranın milli təhlükəsizliyinə qarşı çıxıb».

 

Tehran Universitetinin türk tələbələri  «Azərbaycanın öyrənci günü» münasibəti ilə tədbir keçirmək istəyib. Minə yaxın olan iştirakçı İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası (SEPAH) hərbçilərinin hücumuna məruz qalıb. Bununla belə onlar bu şüarları söyləyiblər: «Biz ölməyə hazırıq –Babəkin əsgərləriyik!», «And ola Səttarxana –qan salarıq Tehrana!».

 

Aksiya iştirakçıları arasında tutulanlar var.

 

Əyyub Şiri adlı azərbaycanlının atasının evində ETTELAAT-çıların axtarış apardığı, ona aid kitabların müsadəir edildiyi barədə xəbərlər yayılıb. Sanksiyasız axtarışdan sonra ETTELAAT-çılar onu həbs ediblər.

 

«Öyrənci» saytının məlumatına görə, «Traktor» futbol klubunun «Səba»ya qarşı oyunudan sonra tutulanlardan biri Hadi Həmidi –Şəfiqin zamin çıxması üçün təqdim etdiyi mülk girovu qəbul olunmayıb. Onun «işini» araşdıran müstəntiq Haşimzadə 20 min dollarlıq girovu rədd edərək,bildirib ki, Həmidi-Şəfiqin «işi hələ yarımçıqdır, işləməsinə ehtiyac var». Odur ki, Həmidi-Şəfiqin yenidən ETTELAAT idarəsinə göndəriləcəyi gözlənilir.

 

Mayın əvvəlində Tehran hakimiyyəti insan haqlarına məhəl qoymadığını bir daha sübut yetirib. 71 yaşlı bəhai dininə mənsub Vəciullla Mirzə Gülpurun əl-ayağını qandallayıb 4 saat şəhərdə gəzdirib sakinlərə nümayiş etdiriblər. Bu biabırçılığı hakimiyyət Mazandaran əyalətinin Sari şəhərində törədib. 71 yaşlı bəhaiyə verilən işgəncə bunula başa çatmayıb. Onun həyat yoldaşı jurnalistlərə bildirib ki, ərini həbsxanada da döyüb, işgəncə veriblər : «Ondan yalınçı etiraflar almaq üçün başını bir neçə dəfə divara vurublar».

 

Bəhailərin İrandakı sayı haqda dəiqi məlumat yoxdur. Çeşidli mənbələrin bildirdiyinə göər, ölkədə 200-400 min bəhai var. İran İslam Respublikasının Anan Yasası bu bəhai dinini rəsmi olaraq, rədd edir. İslam Respublikası yarandan indiyə kimi 300 nəfərədək bəhainin edam oluduğu haqda da xəbərlər yayılıb.

 

Bu, xəbərlərdən də göründüyü kimi İran hakimiyyəti atom-nüvə proqrammı ilə bağlı dünya ictimaiyyətinin iradlarını qəbul etmədiyi təki insan haqları ilə ağlı imazaladığı beynəlxalq müqavilələri «kağız parçası» sayaraq, bu sahədə də istədiyini etməkdədir. Sədrəddin Soltan