GünAz TV: Yaxın Şərqdə baş verənlər, hakimiyyətiçi çaxnaşmalardan İran İslam Respublikasının (Cümhuriyyəti) rəhbərliyi ciddi rahatsızdır. Odur ki, atom –nüvə proqrammı ilə bağlı «altılıq» (Amerika, Almaniya, Britaniya, Fransa. Çin və Rusiya) ilə danışıqlara başlamaq üçün təşəbbüs göstərməyə çalışır.

Ötən gün İran Ali Təhlükəsizlik Şurasının katibi Səid Cəlili Avropa Birliyinin ali komissarı Ketrin Eştona  məktub ünvanlayıb.

Ona cavab çox yubanmayıb. «Röyter»in məlumatına əsasən, ali komissarın mətbuat –katibi Mariya Kosyançiç deyib: «Cəlilinin məkbutunda özü-özlüyündə yeni heç nə yoxdur. Növbəti görüş üçün bunun əsas olacağı ehtimalı azdır.Biz gələcəkdə də İranla danışıqların bərpası üçün yeni təmaslar axtaracağıq».

Xatırladaq ki, S.Cəlili məktubunda «altılıq»dan «ədalətli olmağı» və «təzyiq göstərməməyi» vurğulayıb. 

Rusiyanın xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov jurnalistlərə açıqlamasında danışıqlarla bağlı bunları söyləyib : «danışıqların keçirilməsi vaxtı hələ təyin olunmayıb.Ancaq biz Avropa Birliyinin yüksək təmsilçisi ilə bu yöndə təmaslarımızı davam etdiririk.Hazırda bihz S.Cəlilinin məktubuna ortaq cavab üzrində çalışırıq.Bundan sonra danışığın müddəti bəlli olacaq. Ümid edirəm ki, ub çox uzunmayacaq».

Onun sözlərinə görə, K.Eştona ünvanlanan məlum müraciətdə yeni fikir yoxdur : «Əlbəttə, biz İranın məktubunda daha çox konkretlilik (açıqlıq) görmək istərdik. İstanbul görüşündə ayrıldığımız fikrilərə aydınlığın gətirilməsini istərdik. Fikrimcə,məktub yetərincə «altılıq»ı qane etmir».

İslam Respublikası məclisinin milli təhlükəsizlik və xarici siyasət məsələləri üzrə komissiyasının sədri Əlaəddin Brücerdi isə bildirib ki, ölkəsi Avrolpa Birliyinə «bir sıra beynlxalq probelmləri həll edəcək təkliflər paket göndərib».

«Qərb danışıqlar üçün İran tərəfindən irəli sürülən təklifləri qəbul etsə, bu dünyanın və bölgənin bir sıra problemlərinin həllinə önəmli təsir göstərə bilər»-deyə, komissiya sədri söyləyib.

Qeyd edək ki, axırıncı danışıqlar bu ilin yanvarında İistanbulda nəticəsiz başa çatıb. AB (Avropa Birliyi) təmsilçisi Ketrin Eşton İranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların dayanmasından təəssüfləndiyin gizlətməmiş demişdi ki, Tehranın «təklifləri qəbuledilməzdir».«Altılıq» nüvə proqrammı ilə bağlı İranın mövqeyindən məyus olub. Qərbin vəzifəsi Tehranı atom proqramını davam etdirməyə qoymamaqdır»-deyə, o, söyləmişdi.

İranın nümayəndə heyəti ilkin şərt kimi BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi sanksiyaların (Təhrimlərin) ləğvini, eləcə də İslam Respublikasının müstəqil şəkildə uranı zənginləşdirmək hüququnun tanınmasını israr edirdib.

ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) isə İranla danıışıqlara hazır olduğunu bildirərək, Əhmədinejadın müzakirələri Türkiyədə i davam etdirmək istəyinə dair xəbəri  təsdiqləməyib.

«Təsdiqləməyə bir nəsnə yoxdur. Təbii ki «5+1» (ABŞ, Brityaniya, Fransa, Çin, Rusiya və Almaniya) formatında sonuncu danışıqlardan xeyli vaxt keçib. Nəyə nail olmaq istədiyimiz açıqlamışıq. Bununla belə biz danışıqları dəstəkləyirik. Biz bunu  daha çox ikitərəfli proses adlandırırıq. Bu prosesə qapılar açıqdır».

İslam Respublikasının danışıqlardakı  nümayəndəsi qəti şəkildə bildirmiş ki, onlar uranın zənginləşdirilməsi istiqamətindək fəaliyyətlərini dayandırma və ya onu dondurmaq məsələsini müzakirə etmək niyyətində deyillər. Bundan başqa Tehran təmsilçisi əks tərəfi ittiham edərək, «qərbliləri sərt mövqeyi ucbatından danışıqların dalana girdiyini» söyləmişdi.

«Associated Press»-in məlumatına görə, BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) mütəxəssis qrupu İranın atom-nüvə proqrammı ilə bağlı hesabatını açıqlayıb.

Hesabata əsasən, Tehran hakimiyyəti nüvə proqramını və ballistik raket yaratmaq ideyasını gerçəkləşdirmək üçün saxta və ya qondarma şirkətlər vasitəsi ilə

Maliyyə əməliyyatları aparır, avadanlğı gizli yolla əldə edir.

Mütəxəssislər qrupu bildirib ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyaları nüvə və raket proqramı üçün vacib materialların (məvad, sənədlərin) əldə edilməsində müəyyən çətinlik yaradıb.Həm avadanlıqlar bahalaşdığından İran üçün onu satın almaq risqli olub.

«İran bütün sahələrdə sanksiyalardan yayınır, özəlliklə, qondarma şirkətlər vasitəsi ilə maliyyə əməliyyatları keçirir, adi silahları və uyğun materialları əldə edir. Onlar bu addımıi düşünərək atırlar»deyə, məruzədə vurğulanıb.

Bundan başqa məruzədə bildirilib : «İran uranın zənginləşdirilməsi və ağır su istehsalının davam etdirir...Ballistik raketlərin hazırlanması, onların sınaqdan keçirilməsi və yasaqlanmış materialların istehsalı davam edir».

Beləliklə, Ə.Brücerdinin bəyanatından göründüyü kimi məktubun məzmunundan  komissiya sədri xəbərsizdir. Çünki bu məktubun əsas yükü İran hakimiyyətinin atom-nüvə poqramı ilə bağlıdır. Beynəlxalq ictimaiyyəti vasitəçisi «altılıq» da islam Respublikası ilə məhz bu yöndə danışıqlar aparır.

K.Eştonun mətbuat katibi və rusiyalı diplomatın dediklərindən görünür ki, Tehran yalnız vaxtı uzatmaq «söz güləşdirir». Ancaq zamanı nə vaxtadək uzadacaq. Bu uzatmalar həm İslam Respublikası rəhbərliyi, həm də beynəlxalq ictimaiyyəti çıxmaza sala bilər. Başqa sözlə Tehran hakimiyyəti atom silahı əldə edəcəyi halda, bütün sülhsevər dünya ictimaiyyəti, o cümlədən İran cəmiyyəti çox çətin duruma düşə bilər. Dünya ictimaiyyəti davamlı olaraq, İran rejimi tərəfindən hədələnər, İran əhalisi isə belə bir rejimin əlində girova çevrilər….

Sədrəddin Soltan