GünAz TV: Son zamanlar İranın daxilində Dağlıq Qrabağö (DQ) mövzusu aktuallaşmışdır. Aktuallaşmanın səbəbi bəllidir.

İranın DQ münaqişəsində tutduğu mövqeyi Ermənistanın İrandakı səfiri Q.Arakelyanin Tehran universitetində alimlər, siyasətçilər, diplomatlar qarşısında çıxışı və İranın Ermənistandakı səfirliyinin Ərdəbilin imam cüməsi S.H.Amilinin DQ məsələsilə bağlı verdiyi bəyanata reaksiyası (əksüləməli) aydın şəkildə göstərir. Elə vəziyyət yaranıb ki, İran heç nəyi dana bilməyəcək. Ermənistanın İrandakı səfiri Q.Arakelyan Tehran universitetində çıxış edərkən verdiyi bəyanatın əsas tezislərini diqqətinizə çatdırmaq istəyirik:

A) Səfir Q.Arakelyan 1992-ci ildəki İranın vasitəçiliyini müsbət dəyərləndirir və faydalı olduğunu hesab edir. Yada salaq ki, İranın bu vasitəçiliyi nəticəsində Şuşa ermənilər tərəfindən işğal olunmuşdu;

B) Səfir Q.Arakelyan 20 il ərzində İranın Ermənistanla münasibətlərinin sədaqətli və səmimi olduğunu bildirdi; bunu çoxsaylı sənədlərin təsdiq etdiyini bəyan etdi. Yəqin ki, eks-prezident (keçmiş prezident) L.Ter-Petrosyanın 1992-ci il mayın 8-də Şuşa işğal olunduqdan sonra Tehrandan qayıdıb Ermənistandan İran prezidentinə Şuşanın işğalı ilə bağlı yazdığı məktub da o sənədlərin içərisindədir;

C) “DQ münaqişəsinin tənzimlənmə formatı dəyişilməməlidir” - Ermənistanın səfirinin bu bəyanatı Ermənistanın qəti mövqeyinin təsdiqidir. Rəsmi Yerevan bununla da bir daha İranın vasitəçilik təklifinə qəti yox münasibətini bildirdi. Yəni səfir bildirdi ki, vasitəçilik missiyası (görəvi) ilə yalnız ATƏT MQ (Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Minisk Qrupu) məşğul olmalıdır;

Ç)  DQ münaqişəsinin tənzimlənməsi Azərbaycan və Ermənistanın NATO-ya və Aİ-yə (Avropa İttifaqına) inteqrasiyasını (idğam, həmgərayi) sürətləndirəcəkdir - təcrübəli və görünür, hiyləgər diplomat Q.Arakelyan bununla da İranı aldatdı. Çünki İran özü bu məsələdə aldanmaq istəyir.

Tədbirdə iştirak edən İranın Ermənistandakı keçmiş səfiri F.Koleyni də NATO-nun regiona (bölgəyə) gəlmə qorxusundan danışdı. Amma dəqiq məlumdur ki, Ermənistanın və Azərbaycanın rəsmi olaraq NATO-ya üzv olmaqla bağlı qərarları yoxdur, çünki İran bir yana, bu məsələdə Rusiya faktoru var. Avropa İttifaqına gəlincə, bu qurum yaxın 10 ildə Azərbaycan və Ermənistanı öz sıralarında görmək istəmir, Azərbaycan və Ermənistan daxil olmaqla, “Cənub tərəfdaşlığı” layihəsi iştirakçılarına viza rejiminin sadələşdirilməsi və güzəştli iqtisadi rejimdən başqa bir şey təklif etmir. NATO və Aİ-yə üzvlük təhlükəsi o tədbir iştirakçıları üçün hazırlanmış qorxu mexanizmi idi. Elə buradaca qeyd edək ki, DQ münaqişəsi regionunun yeganə qonşusu olan İran bu istiqamətdəki müstəsna imkanlarından istifadə edərək DQ münaqişəsini özü tənzimləyə bilər. Nəticədə NATO, Aİ və sair sülhməramlılarının və ya hərbçilərinin regiona gəlməsinə ehtiyac qalmaz.

Tədbirdə iştirak edən alimlər, siyasətçilər, diplomatlarin fərqli münasibət bildirməməsi də diqqəti cəlb edir

İranın Ermənistandakı səfirliyi Ərdəbilin imam cüməsi, başqa sözlə, ali dini liderin Ərdəbil üzrə nümayəndəsinin verdiyi bəyanatı şərh etməmək adı ilə maraqlı şərh etdi.

A) İrann Ermənistandakı səfirliyi Amilinin bəyanatını “qeyri-dəqiq bəyanat” adlandırdı. Ərdəbilin imam cüməsinin verdiyi bəyanatda İranın DQ məsələsində Ermənistana yox, Azərbaycana kömək etdiyi deyilir. Əlbəttə, S.H.Amilinin verdiyi bəyanatda qeyri-dəqiqliklər var və biz bunu qeyd etmişik; ehtiyac olarsa, yaxınlarda həmin qeyri-dəqiqliklərə bir də qayıdacağıq. Diqqətçəkən məqam isə burasındadır ki, İranın Ermənistandakı səfirliyi Ərdəbilin imam cüməsinin çıxışındakı müsbət məqamları qeyri-dəqiq hesab edir.

B) Səfirlik bildirdi ki, İranın DQ münaqişəsində tutduğu mövqe hamıya bəllidir və bunu dəfələrlə İranın prezidenti və İranın Ermənistandakı səfiri açıqlamışlar. Səfirlik dini liderə deyil, prezidentə istinad edir. İranın daxilindəki hakimiyyət daxili ziddiyyətlərin indiki dövründə bu çox mühüm məsələdir.

C) İranın Ermənistandakı səfirliyi S.H.Amilinin bəyanatı fonunda istisna etmir ki, İran və Ermənistanın dostluq münasibətlərinə maneçilik yaratmaq istəyən qüvvələr var.

İki səfirin təxminən eyni vaxtda DQ mövzusunda bəyanat verməsi və bəyanatların bir-biri ilə səsləşməsi İranın DQ məsələsində əsl mövqeyinin nədən ibarət olduğunu açıq-aydın göstərdi. İranın nəyi necə başa düşməsindən, necə hərəkət etməsindən asılı olmayaraq, DQ məsələsinin həllinin özünün inkişafı var. İran və Ermənistan buna maneçilik edə bilməyəcəklər.

Bir daha bildiririk ki, İran DQ məsələsində haqq mövqeyə gələcəkdir. Azərbaycan torpaqlarının işğalı məsələlərində İranın Ermənistana verdiyi dəstək və pullar batacaqdır. Bu, şəksizdir.

Mübariz Əhmədoğlu

Milli.Az