GünAz TV: Bu ilin fevralında İran İslam Respublikası (Cümhuriyyəti)  KİV-i (Kütləvi İnformasiya Vasitələri) bildirmişdi ki, hökumət başçısı Mahmud Əhmədinejad parlamentə 539 milyard dollar həcmində büdcə layihəsi təqdim edib.

Ötən gün isə İslam Respublikasının məclisi  dövlət büdcəsini 508 milyard dollar  həcmində təsdiqlədi.

«svobodanews»-un məlumatına görə, bu keçən ilkindən 40 faiz artıqdır.

İranın rəsmi informasiya vasitələri isə bunu böyük nailiyyət kimi ölkə ictimaiyyətinə təqdim etməyə çalışır. Ancaq heç kimə sirr deyil ki, rejim bu qədər dolları ölkə əhalisinin boğazından kəsib;  gündəlik tələbat mallarına  və enerjiyə görə istehlakçılara verilən subsidiyaların dayandırılması belə bir rəqəmin ortaya çıxmasına səbəb olub.  ilə əsaslandırıblar.

Məlum olduğu kimi onda hökumət bəyan etdi ki, subsidiyaların ləğvindən gələn əlavə pullar hesablanıb və əhalinin hesabına daxil edilir.

Bu hadisə, subsidiyaların ləğvi ölkə bazarına ciddi təsir göstərdi.Elə güzəştlər ləğv ediləndən sonra bazarlarda gündəlik tələbat malları 30- 40 faiz bahalaşdı.  Pul kütləsinin çoxalması ehtimalından hasilatçılar və tacirlər məhsulların qiymətini qaldırmaqla yanaşı, anbarlara satacaqları malları yığımağa başladı. Elə vətəndaşlarda İran pulunun qiymətdən düşəcəyini və bahalığın baş verəcəyini ehtimal edib, onlara lazım olan məhsulları ehtiyat məqsədi ilə alaraq evlərində saxladılar.

Xatırladaq ki,İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad durumu dəyərləndirərək, vətəndaşları sakitləşdirməyə çalışdı və bildirdi ki, subsidiyaların ləğvi ölkədə heç bir qıtlığın yaranmasına səbəb ola bilməz: «İndi ehtiyatda yetərincə gündəlik tələbat malları var. Lazım olanda dövlət bazara müdaxilə edə bilər».

O, 2010-cu ilin sonunda televizyia vasitəsi ilə çıxışında subsidiyaların ləğvinin əhalinin xeyrinə olacağını vurğulayaraq xalqı səbirli olmağa çağırmışdı. Əvvəlki çıxışlarında hər il müxtəlif mallara 100 milyard dollar subsidiya sərf olunduğunu bildirən Əhmədinejad hökumətin bunun öhdəsindən gəlmədiyini vurğulamışdı.

Subsidiyaların əvəzinə hökumət bundan sonra hər ay hər bir vətəndaşın hesabına 40 min tümən (təxminən 35 manat) kompensasiya (cobran) köçürəcəyini vəd etmişdi. Ötən il çörəyin qiymətinin 20 faiz artması qarşılığında is əhakimiyyət vətəndaşların hesabına hərr ay 4 min tümən (təxminən 3 manat) pul köçürəcəyini boyun olmuşdu.

Bahalaşmadan sonra çörəyin çeşidli növləri Tehranda aşağıdakı qiymətə satılır : 700 qramlıq «səngək» 500 tümənə (təxminən 40 qəpiyə),600 qramlıq «Bərbər»i 375 tümən (25qəp.),300 qramlıq «Taftan» 250 tümənə (20 qəp.), 70 qramlıq lavaş isə 125 tümənə (8-10 qəp.).

Beləliklə, bir il ərzində dövlət büdcəsi 40 faiz həcmində artıbsa, 6 ay ərzində çörək 45 faiz bahalaşıb. Bu rəqəm  İran İslam Respublikasının mövcud iqtisadi durumunun göstəricisidir.

Gündəlik təlabat mallarına verilən dövlət subsidiyalırının hesabına Tehran hakimiyyəti hərb büdcəni 3 milyard dollar artırıb.İran parlamenti araşdırma mərkəzinin sədri Əhməd Təvəkkülinin sözlərinə görə, məclis hərbi büdcəni ölkənin ali rəhbəri ayətullah Xamneyinin birbaşa höstərişi əsasında artırıb. Əslində İran İslam Respublikasının büdcə xərcləri, neftdən gələn gəlirlər, hərbi xərclər və s. bu sayaqmaliyyə hesabatı açıqlanmır.

Yalnız bir dəfə, Londondakı Beynəlxalq Strateji araşdırma Mərkəzi bir çox dövlətin hərbi büdcəsi haqda məlumat yaymışdı. Həmin il, 2007-ci ildə islam Respublikasının hərbi xərclərrinin 7 milyard dollar olduğu  bildirlirdi.

Təkcə hərbi xərclər deyil, eləcə də Livanda, Fələstində, İraqda, Əfqanıstanda , Suriyada və başqa dövlətlərdəki iranmeylilli qüvvələrə xərclənən maliyyə vəsaiti haqda da cəmiyyətə hesbat verilmir. Bu, daha çox bir qrup quldurun çapdığı qənimətlə avranışına oxşayır. Tehran hakimiyyəti seçkidən və «dövlətin qorunmasında, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsində» ölkə vətəndaşlarından yüksək əxlaq göstərməyi istədiyi halda özü dövlətin büdcəsini və var-dövləti ilə istədiyi kimi davranır. Bu haqda vətəndaşlara hesabat verməyi lazım belə bilmir. O, öz vətəndaşından ya qorxur, ya da ona sayqısızlıq göstərib, etibar etmir.

Ötən ay M.Əhmədinejad nazirliklərin sayının 21-dən 17-ə endirilməsi haqda qərar qəbul edib. Həmin sənədə əsasən, Sənaye Nazirliyi Ticarət, Neft Nazirliyi Energetika, Rifah və Sosial Təminat Nazirliyi Əmək, Məskən və Şəhərsalma Nazirliyi isə Nəqliyyat nazirlikləri ilə birləşdirilir.

Bunun hakimiyyətin dövlət xərcəlrini azaltmasına cəhdi kimi də dəyərləndirmək olar. Ancaq bu sahədə də ciddi qanun pozuntularının olduğu üzə çıxıb.

İran parlamentinin sədri Əli Laricani ölkə prezidenti Mahmud Əhmədinejadın bir neçə nazirliyin birləşdirilməsinə dair qərarını «qanunsuzluq» adlandırıb.

O, deyib ki, qanuna görə, hökumət nazirliklərin birləşdirilməsi haqda əvvəlcə layihə qəbul etməli, sonra isə yeni nazirliklərin fəaliyyətə başlaması üçün parlamentdən razılıq almalı, qanunverici orqanda etimad səsi qazanmalıdır: «Parlamentin etimad səsini qazanmadan nazirliklərin birləşdirilməsinə dair layihənin icrasına başlamaq tamamilə qanuna ziddir və bu hərəkət çoxlu ictimai fəsada gətirib çıxara bilər».

Ehtimal etmək olar ki, parlament Əhmədinejadın təqdim etdiyi dövlət büdcəsini 31 milyard dollar azaltdığından o da ali qanunverici orqanla məsləhətləşmədən kabinetində ixtisar aparır.

Məclisin iqtisadiyyat komissiyasının sədri Ərsalan Fəthpur isə Laricanidən fərqli olaraq, məsələnin iqtisadi tərəfini dəyərləndirərək, deyib ki, 5-ci beşillik proqramda nazirliklərin sayının azaldılması nəzərdə tutulub. Hökumətin yeni quruluşu idxalata yönəli siyasət yürüdəcək. Bu isə  qeyri-neft sektorunda ildə 24-dən 40 milyard dollara qədər əlavə gəlir deməkdir.

Ən qəirbəsi budur ki, hökumət bu addımını iqtisadiyyatın güclənməsi kimi təqdim edir. 

Göründüyü kimi əvvəlcədən təqdim edilən layihə ilə təsdiqlənən arasında 31 milyard dollar fərq var. Bu zaman təbii sual ortaya çıxır, bəs, bu məbləğ hara xərclənəcək və ya hökumətin büdcəsinə bu qədər düzəliş mümkündürmü? Təbii ki yox.

«Soyuq savaş» illərində ABŞ –ın uyğun qurumları (Amerika Birləşmiş Ştatları) keçmiş SSRİ-nin hərbi potensialını və s. sahələrdə fəaliyyətini şişirtmə rəqəmlə ölkə prezidentinə və qanunverici orqanlarına təqdim edərmiş. (Elə SSRİ-də də statistikada saxtalıq çox idi).Qarşılığında SSRİ-nin şişirtmə rəqəmələrinə qarşı ABŞ gerçək rəqəmli iş çıxararmış. Bu saxtakarlıq sayəsində sovetlər çökdü. Moskva dünyanın az qala yarısında sosialist düşərgəsi qurmaq istəyirdi. Bir çox ölkələrdə buna nail olunmuşdu. O, həmin ölkələri SSRİ-nin büdcəsi hesabına təmin edirdi. Hələ Varaşava müqaviləsi üzv dövlətlərin xərcini demirəm. Ən təəccübülüsü isə onun da maliyyə xərclərinin şəffaf olmaması idi. Bu baxımdan da İran İslam Respublikası dağılmış SSRİ-yə yaman oxşayır...

Sədrəddin Soltan