GünAz TV: Hər gün ya Tehranın tətbiq etdiyi yasaqlar, ya da ona qarşı qəbul olunmuş sanksiyalar (təhrimlər) haqda xəbərlər yayılır.

Bu açıq savaşdan da betərdir. Çünki belə sınaqların öhdəsində gələ bilməyən hakimiyyət üzülür.

«İTAR-TASS»-ın məlumatına əsasən, İran prezidentinini müavini Məhəmmədrza Rəhimi bildirib ki, bundan sonra Tehran hakimiyyət ölkə hava limanlarında Avropa dövlətlərinə məxsus təyyarələrini  yanacaqla təchiz etməyəcək.

O, bunu Qərb neft şirkətlərinin İran təyyarələrinə yanacaq verməsini dayandırması ilə əlaqələndirib: «Bu yaxınlarda Avropanın bir sıra hava limanlarında İran təyyarələrinə yanacaq verilməsindən imtina olunub. Ona görə də biz tez bir zamanda İslam Respublikası ərazisində yerə enən Qərb təyyarələrinə benzin verməyi dayandırmışıq».

M.Rəhimi bu tədbirin tətbiq edələcəyi şirkətlərin adını açıqlamayıb.

Ötən ilin oktyabrında Avropanın bir sıra dövlətləri İran «Hava Yolları»na məxsus mülki təyyarələri yanacaqla doldurulmasından imtina etmişdi.

Onlar Tehran hakimiyyətinə qarşı tətbiq edilən «nüvə» sanksiyasını (yaptırımını, təhrimini) əsas göstərərək, «İran Air»ə aid mülki təyyarələri yanacaqla təmin etməyi dayandırmışdı.

Ötən il sentyarbın 30-da Vaşinqton Avropanın ən nəhəng neft şirkətləri – Fransanın «Total», Norveçin «Statoil», İtaliyanın «Eni», Hollandiya-Britaniyanın «Royal Dutch Shell»lə anlaşma imzalamışdı. Həmin müqaviləyə əsasən bu şirkətlər İranın energetika sənayesinə sərmayə yatırmayacaq,  eləcə də bu ölkəyə məxsus təyyarələri yanacaqla təmin etməyəcəklər. Bunun qarşılığnda ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) onları  İslam Respublikası ərazisində keçmiş fəaliyyətinə görə cəzalandırmayacaq.

Həmin günlərdə İngiltərənin «British Petroleum» və «Royal Dutch» şirkətləri «İran air»-ə məxsus təyyarələrə yanacaq verməkdən imtina ediblər. Britaniyanın «Lloyds» sığorta şirkəti isə İran nefti ilə bağlı sığorta işlərini dayandırıb.

Ancaq qeyd edək ki, onun bu bəyanatı Avropa Birliyinin İrana qarşı yeni yasaqlar tətbiq etməyə hazırlaşdığı bir vaxtda verib . Britaniyanın xarici işlər naziri Ulyam Heyq qurum xarici işlər nazirlərrinin Lüksemburqda başlayan müşavirəsi zamanı bildirib. Onun sözlərinə görə, əlavə sanksiyalar müxalifət fəalları və jurnaditsləri təqib edən, onalır həbsində iştirak etmiş, habelə insan haqları ilə bağlı başqa pozuntu törədən İranın 32 məmuruna şamil ediləcək: «Əldə edilmiş razılığa uyğun olaraq, ölkənin 32  rəsmisinə Avropa Birliyi ölkələrinə səfər üçün viza verilməsinə qadağa qoyulacaq və onların bu dövlətlərdəki bütün əmlakı dondurulub».

Tehran hakimiyyəti təmsilçisinin  yasaq haqda söylədikləri, daha çox deklorasiya xarakterlidir. Çünki bəyanat verilən gün İran paytaxtındakı Xomeyni adına beynəlxalq hava limanına Avropa ölkələrinə məxsus bir təyyarə belə yerə enməyib. Ora uçan təyyarələrin çoxu «Iran Air» (dövlət) və «Mahan Air» (özəl) şirkətlərinə, eləcə də İraq, Birləşmiş Ərəb Əmirliyi, Azərbaycan və Tacikistanın hava şirkətlərinə aiddir. 

Avropalılar İran təyyarələrinə benzin verməkdən imttina edir

Avropa Birliyi dövlətlərinin İrana qarşı sanksiyasını rəsmi Vaşinqton alqışlayıb. Ağ Evin təmsilçisi Cey Karn məsələ ilə bağlı bunları bildirib: «İnsan haqlarını pozduqlarına görə Avropa Birliyinin iranlı məmurlara qarşı tətbiq etdiyi sanksiya haqda qərarı alqışlayırıq. Bu İran üçün çox vacib xatırlatmadır. Tehran hakimiyyəti bilməlidir ki, ölkə vətəndaşlarının haqqının tapdanmasında işirak edənləri beynəlxalq ictimaiyyət məsuliyyətə cəlb edəcək. ABŞ İranı adi insan haqlarına hörmət etməyə və onları qorumağa çağırır».

Qeyd edək ki, 2010-cu il sentyabrın (September) sonunda insan haqlarının tapdanmasında birbaşa rolu olan İranın 8 yüksək rütbəli vəzifəlisinə (İslam İnqilab keşikiçiləri Qvardiyasının “SEPAHın” komandanı Məhəmmədəli Cəfəri, onun kəşifiyyat üzrə müavini, «bəsic»in komandanı Hüseyn Taib, sosila təminat naziri Sadıq Məhsuli, daxili işlər naziri Mustafa Məhəmməd –Nəccar, baş prokuror “Dadistan” Qulamhüseyn Möhsüni-Ejei, Tehranın keçmiş prokuroru Səid Mürtəzəvi, Tehran polis  polis qoşununun komandanı Əhmədrza Radan, informasiya və milli təhlükəsizlik naziri Heydər Möslehi (ETTELAAT-ın başçısıi) ABŞ sanksiya tətbiq edib.

Həmin sanksiyadan sonra ABŞ-ın  dövlət katibi Hillari Klinton jurnalistlərə məsələ ilə bağlı informasiya vasitələrinə açıqlamasında vurğulamışdı : «Bu, insan haqlarını kobudcasına pozduğuna görə Amerikanın İrana qarşı ilk sanksiyasıdır».

Ötən gün isə İran məclisi sədrinin müavini Məhəmmədhəsən Əbuturabi bildirib ki, Britaniya ilə əlaqələrin məhudlaşdırılması ölkənin qanunverici orqanında müzakirə ediləcək : «Məclisin Milli təhlükəsizlik üzrə komissiyasına plan təqdim edilib və tezliklə bu məsələyə baxılacaq».

İki ölkə arasında yaranmış diplomatik qalmaqla bais də insan Tehran hakimiyyətinin  haqlarını pozmasıdır.

Vəziyyət o yerə çatmışdı ki,  cari ilin fevralında (February) İngiltərənin İrandakı səfiri Saymon Gessin ölkə ərazisinə daxil olması yasaqlanıb. Tehran rəsmilərinin  sözlərinə görə, səfir İran «hakimiyyəti və xalqının ünvanına təhqiredici və aşağılayıcı ifadələr işlədib». «Gessin xalqımıza qarşı fəaliyyətinə görə hakimiyyət bu qərara gəlib»-deyə, məsələyə münasibət bildirən parlamentin üzvü Hüseyn İbrahimi söyləmişdi. 

Xatırladaq ki, İranda insan haqlarının durumu ilə bağlı Britaniya səfirliyinin saytında yayılmış yazıda səfir Saymon Gess deyib : «Dünyanın heç bir ölkəsində vəkillər, jurnalistlər, qeyri-hökumət təşkilatılarının üzvləri İranda məruz qaldıqları təzyiqlə üzləşmir». O, hüquq müdafiəçilərinin tutulmasına da diqqəti çəkib.

Bu yazıdan sonra ingilis diplomat İranın Xarici İşlər Nazirlyinə çağırılıb, ona bildirilib ki, belə çıxışlar «İslam Respublikasının iç işlərinə qarışmaqdır».

Bu sayaq yasaqlara əsaslansaq, gələcəkdə insan haqlarını pozuduğuna görə, İrana qarşı sanksiyaların kəskinləşəcəyini ehtimal etmək olar. Qərb dövlətlərinə məxsus təyyarələri yancaqla təchiz etməməklə Tehran hakimiyyəti özü üçün təhlükə yaradır. Hakimiyyət bu addımı ilə  ölkənin hava məkanının təhlükəli olduğunu bəyan edir. Bu isə perspektivdə (çeşməndaz) « İran hava məkanın boşaldılması»na dair əlavə sanksiyanın qəbul edilməməsi deməkdir. Başqa sözlə, dünya İranı idarə edən indiki rejimdən asılı olmamağa hazırlaşır. Onlar üçün belə bir şəraiti Tehran hakimiyyəti özü yaradır. Belə davranışı ilə İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) özü-özünü dünyadan təcird edir. Sədrəddin Soltan