GünAz TV: Atom-nüvə proqramı ilə bağlı İrana tətbiq edilən sanksiyaların (təhrimlərin) icra məsələsi beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətindən yayınmır.

Ötən gün ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) Belorusun «Belorusneft» adlı şirkətinə BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) bəlli yasaqlarını pozaraq,  İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) ilə müqavilə imzaladığına görə, sanksiya tətbiq edib.

 

Dövltə Departamentinin nümayəndəsi Mark Toner bildirib ki, bunun üçün təmsil etdiyi qurumun hər cür əsası var. Belə ki, «Belorusneft» 2007-ci ildə İranın neft şirkəti ilə 500 milyon dollarlıq sövdələşmə imzalayıb. Həmin vaxt sanksiya həddi 20 milyon dollar idi.

 

«RİA-Novosti»-nin məlumatına əsasən, Belorus tərəfi bu yasağı qanunauyğun saymır.

 

Ölkə Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Andrey Savinıx məsələyə münasibət bildirərək, deyib : «Birtərəfli sanksiya məhsuldar olmadığından ikitərəfli münasibətlərə zərbə vuracaq».

 

Sanksiyaya əsasən, ABŞ bazarında «Belorusneft»in fəaliyyət göstərmək imkanı məhdudlaşdırılır, krdeit üçün «İdxal-icarcat» bankına şirkətin müraciət etməsi qadağan olunub, 12 ay ərzində ABŞ ərazisindəki kommersiya banklarından 10 milyon dollar həcmində krdedit ala bilər, eləcə də şirkət Amerika hakimiyyəti ilə müqavilə iraçısı sifətində iştirak edə bilməz və s.

 

Xatırladaq ki, Tehranın dostları sırasında Belarus və Venesuelanın adı hallınır. Ötən ilin payızında İranın informasiya vasitələri İslam Respublikasının 4 komleks «S-300» raket-zenit qurğusu olduğu barədə xəbər yaymışdı. 

 

Belarus rəsmiləri bu xəbəri təkzib etsə də, beynəlxalq ictimaiyyətdə xəbərlə bağlı şübhələr qalmaqdadır. Mütəxəssislər  bildirmişdi ki, Belarus hərbi sahədə Yaxın Şərq dövlətləri ilə uzun illərdir əməkdaşlıq edir. Elə keçən ilin ilin aprelində müdafiə sahəsində Suriya-Belarus birgə komissiyasının iclası ABŞ-da da rahatsızlıq yaratmışdı.

Bunun qarşısını almaq məqsədi ilə  Amerika Konqresi «Belarusun silah tədarükünün qeydiyyatı haqda» xüsusi qanun qəbul edib.

 

Amerikalıların qənaətincə, Belarus raket, minaatan, tankəleyhinə silahları və minaları Fələstindəki radikal qruplaşmalara və İran və Suriya kimi ABŞ-ın «terrorçuluğun himayədarı» adlandırdığı dövlətlərə ötürür. Bundan başşqa Vaşinqton ötən il rəsmi Minski Sudana «Mi-24» vertolyotları(helikopterləri), artileriya  sistemi (locestik sistemi) və zirehli texnika, Şimali Koreyaya tank, İrana isə hərbi təyyarələr və avia mühərriklər satmaqda suçlamışdı.

 

İran-Belarus münasibətinin genişləndirilməsi məqsədi ilə tərəflər arasında qarşlıqlı rəsmi səfərlər də gerçəkləşdirilir. Ötən ilin oktyabrında Aleksandr Lukaşenko prezident Mahmud Əhəmdinijadın dəvəti ilə Tehrana rəsmi səfər edib. Səfər zamanı yeni neft yatağının araşdırılmağa başlamasına həsr olunmuş təntənəli açılışı da olub.

 

Hələ ötən ilin sonlarında İran hakimiyyətinin nəzarəti altında olan maliyyə, sığorta, sərmayə, faydalı qazıntıların hasilatı və sənayesi sahələri ilə əməkdaşlıq edən şirkətlərə ABŞ yasaq tətbiq etmişdi. ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyi vətəndaşlarına İranın belə müəssisələri ilə sövdələşmələrdən imtina etməyə məsələhət görmüşdü.

 

Onların sırasında Belarusda fəaliyyət göstərən «Onerbank» maliyyə qurumu da var idi. Amerikanın Maliyyə Nazirliyi əminliklə bildirmişdi ki, həmin maliyyə müəssisəsinə İranın bank qurumları nəzarət edir.

 

Bir müddət öncə ABŞ Belorusun «Belneftexim» konserninə sanksiya tətbiq edib.

 

İki gün öncə Honkonq hökuməti İran Milli Gəmiçilik Şirkətinin bank hesablarını və digər əmlakını dondurduğunu açıqlayıb. Bu addım BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrana qarşı sanksiyaları ilə izah olunub.

 

ABŞ Maliyyə Nazirliyi yanvarın 13-də İran Milli Gəmiçilik Şirkəti ilə əlaqədə olan 24 şirkətə sanksiya qoyduğunu elan etmişdi. Sanksiyaya məruz qoyulan şirkətlərin 20-nin Honkonqda qeydiyyatdan keçdiyini vurğulayan maliyyə nazirinin keçmiş müavini Stüart Levi jurnalistlərə açıqlamasında İran Gəmiçilik Şirkətinə qarşı beynəlxalq sanksiyaların sərtləşdirildiyini demişdi.

 

Sanksiyalara məruz qalmış şirkətlər beynəlxalq öhdəlikləri də yerinə yetirməkdə çəinlik çəkir. «İTAR-TASS»-ın məlumatına görə, «Rosatom» konserninə daxil olan «Atomredmetzoloto» şirkəti «şübhəli davranışı» ucbatından ABŞ-dan uran idxal edə bilmir.

 

ABŞ-ın qanunverici qurumunun Nüvə tənzimlənməsi üzrə komissiyasının sədri Qreqori Yatsko respublikaçı – senator Vayominq Con Barrassoya ünvanladığı məktubda bildirib ki, nüvə reaktorunda yanacaq kimi itisifadə etməkdən ötrü Amerikadan uran idxal etməsi üçün «Atomredmetzoloto»-a komissiyanın uyğun icazəsi lazımdır.

 

Bundan ötrü Rusiya şirkəti uranı yalnız dinc məqsədlər üçün istifadə edəcəyi haqda ABŞ qanunlarına əsasən uyğun sənədləri təsdiq etməldir.

 

2010-cu ilin noyabrında Amerika hakimiyyəti Vayonminq ştatındakı zavodun emal etdiyi uranı «Atomredmetzoloto»a satmaq haqda qərar qəbul edib.

 

2010-cu ilin dekabrında Con Barrasso ölkə prezidenti Barak Obamaya məktub göndərərək, bu anlaşmanı «cidd təhlükə» adlandırmışdı. Senator narahatlıqla vurğulamışdı ki, Rusiya «ABŞ-a qarşı açıq düşmənlik edənlərə», o cümlədən İran və Venesuelaya nüvə proqramlarını gerçəkləşdirməkdə yardım edir. O, prezidenti «Amerikanın milli və enerji təhlükəsizliyi» maraqlarını rəhbər tutaraq, gələcəkdə uyğun qərarlar qəbul etməyə çağırıb.

 

Atom-nüvə proqramı ucbatından İran hakimiyyəti də iqtisadi bataqlığa yuvarlanır. Elə ona görə də hakimiyyət cari ili (İranda yeni, 1390-cı il martın 21-də başlayıb) «iqtisadiyyatda cihad ili» elan edib. Ölkənin iqtisadiyyat və maliyyə naziri Seyid Şəmsəddin Hüseyni İRNA-ya müsahibəsində bildirib ki, bu addımı sanksiyaların təsirini azaltmaq məqsədi ilə atıblar.

 

32 ildir İslam Respublikasının rəhbərliyi ölkəni bu sayaq sıxıntılarla idarə edir. Bir yandan hakimiyyətin ölkə daxilindəki yasaqları, o biri yandan isə rejimin yürütdüyü siyasət, hikkəli və iddialı atom-nüvə proqrammı ucbatından tətbiq edilən sanksiyalar İran vətəndaşlarının həyatını günü-gündən ağırlaşdırır. Bura Yaxın Şərqdəki diktatura rejimlərinə qarşı hərbi əməliyyatların bənzərinin İrana da tətbiq ediləcyi ehtimalını əlavə etsək, ölkədəki ictimai-psxoloji durumun mənzərəsi müəyyən dərəcədə aydınlaşar, Odur ki, Tehran hakimiyyətinin atom-nüvə proqramını beynəlxalq ictimaiyyət üçün bir bəla da saymaq olar…

Sədrəddin Soltan