GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Türk Dünyası İnsan Hüquqları Dərnəyinin başqanı, Hüquq müdafiəçisi Abdulla Buksurdır.

- Erməni daşnakları tərəfindən 1918-ci ildə mart ayının 31-də Bakı, Şamaxıda, Lənkəranda, Qubada və s. bölgələrdə yüzminlərcə Azərbaycan türkü qətlə yetirildi. Bu hadisələrlə bağlı olaraq, Azərbaycan arxivlərində (arşivlərindən) minlərcə sənədlər var. Bu sənədlərdən istifadə edib, 31 mart hadisələrini dünya ictimaiyyətinin gündəminə soyqırım olaraq gətirmək mümkündürmü?

- 1918-ci il 31 Mart hadisələrini soyqırım olaraq dünya ictimaiyyətinə gətirmək asan məsələ deyil. Çünki soyqırım beynelxalq (uluslarası) ictimaiyyətə 1948-ci ildən başlayaraq beynelxalq hüququn subyekti olaraq qəbul edilib. Hadisələrin soyqırım olaraq qəbul edilməsi üçün ilk öncə ortada qərar olmalıdır. Bəli, o zaman Bakıda və başqa bölgələrdə yerlərdə minlərcə insan qətlə yetirildi. Anadolu bölgəsində erməni daşnakları uşaq, qadın demədən yüzminlərcə insanı vəhşicəsinə, insanlığa sıxmayan üsullarla öldürdülər. Hətta arxiv sənədlərində belə, hamilə qadınların necə öldürüldükləri haqqında məlumatlar var. Bəzi əcnəbi yazalarda bunu öz əsərlərində qeyd ediblər. Bu yüzillik tariximizin acı səhifələri və türk dünyasının ortaq facəisidir.

Amma ortada yaxın tarixdə baş verən Xocalı soyqırımı var və bizdən bundan istifadə edib, 1992-ci ildə baş verən məlum hadisələri beynelxalq hüquq baxımından qiymət verilməsinə nail ola bilərik. Xocalıda yaşanan hadisələr yaxın tariximizdə baş verib və əlimizdə kifayyət qədər sənədlər var. Avropalı jurnalistlərin hadisələ ilə bağlı yazdıqları məqalələr var. Onlar hadisələrindən sonra dəhşətə gəliblər və bu dəhşətli hadisəni öz yazılarında əsk etdiriblər. Xocalı faciəsi baş verən sonra oranı gəzən Fransız jurnalisti Jean-Yves Junet bu faciəni görəndən sonra dəhşətə gələrək bunları qələmə alıb: “Bir çox müharibə hekayəsi dinlədim. Faşistlərin qəddarlığını eşitdim, amma Xocalıdakı kimi bir vəhşiliyi inanmıram ki, kimsə unutsun və yaddan çıxarsın”. Baxın, bu məsələləri diqqət mərkəzinə gətirmək və ermənilərin təbliğatını alt-üst etmək lazımdır. Hazırda dünya ictimaiyyəti daha çox yaxın tariximizdə baş verən hadisələrə diqqət ayırır. Bütün təbliğatımız bu istiqamətdə köklənməlidir.

- Siz deyirsiniz ki, mart hadisələrini soyqırım olaraq dünya ictimaiyyətinə diqqətinə gətirmək çətin məsələdir. Bəs bir çox dövlətlərin qəbul etdiyi qondarma erməni soyqırımının arxasında nə durur?

- Burada tamam başqa məsələlər var: Yəni, burada ermənilər əsas strategiyalarını tanıtma, təzminat, və Türkiyə qarşı olaraq torpaq iddiası olaraq irəli üzərində qurublar. Bu gün bəzi avropa dövlətlərinin qəbul etdiyi qərarların arxasında hüquqdan daha çox, siyasi qərar, maraqlar dayanır. Bunu təəssüflə olsun ki, qeyd etməliyik. Bu yolla Türkiyə təsir etmək istəyirlər. Düşünürəm ki, soyqırım növbəti gedişatdır. Hadisələrə soyqırım olaraq qiymət verilməsi üçün Beynəlxalq Lahey Ədliyyə Məhkəməsi tərəfindən tanınmalıdır. Bundan sonra hüquqi baza yarana və dövlətlər qəbul edə bilərlər. Bu soyqırımın tanınması məsələsinin hüquqi tərəfidir.

- Fikirlərinizdən belə aydın oldur ki, biz daha çox Xocalı Soyqırımı üzərində dayanmalıyıq. Beynelxalq ictimaiyyət buna daha çox diqqət ayıra bilər?

- Tamamilə haqlısınız. Xocalı soyqırımı ilə bağlı olaraq, Azərbaycan və Türkiyə Məhkəmələri qərar çıxarmalıdır. Bu məsələ üzərində ciddi durmaq lazımdır və yenədə deyirəm ki, biz bundan sonra ermənilərin apardıqları təbliğatı alt-üst edə bilərik.  Üstəlik, bu hadisələrin iştirakçıları və həyata keçirilməsində birbaşa rol oynayan uşaq qatilləri, terrorcu Sarkisiyanlar, Köcəriyanlar siyasi hakimiyyətə gəldilər və beynelxalq aləmdə qəbul edildilər. Bu gün dünya ictimaiyyəti bir şeyi yaddan çıxarmamalıdır ki, Xocalı faciəsi təkcə, Azərbaycan türklərinə qarşı həyata keçirilən insanlıq faciəsi deyil, bəşəriyyətə qarşı olan insanlıq cinayətidir. Belə insanların siyasi hakimiyyətə gəlməsi dünya üçün ləkədir. Xocalı Soyqırımına hüquqi qiymətin verilməməsi, gələcəkdə belə hadisələrin tez-tez təkrarlanmasına və hətta bəşəriyyət üçün təhlükəli olan faciələrin əsası qoyula bilər.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk