GünAz TV: İranın atom-nüvə proqramı və silah alması beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətində olan başlıca məsələlərdəndir.

«RİA-Novosti»Nin məlumatına əsasən, martın 14-15-də Parisdə «səkkizliy»ə (ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları), Almaniya, Britaniya, Fransa,Yaponiya, Kanada, İtaliya və Rusiya) daxil olan dövlətlərin xarici işlər nazirlərinin yığıncağı planlaşdırılıb. Bu görüşdə Yaponiyada baş vermiş təbii fəaləktin nəticələrinin aradan qaldırılması,Orta Şərqdəki durumla yanaşı,  İran və Şimali Koreyanın nüvə məsələsini də müzakirə edəcək.

Bu toplantıda nazirlər mayın 26-27-də Fransanın Dovil şəhərində «səkkizliy»in dövlət və hökumət başçılarının yığıncağının gündəliyini də razılaşdıracaqlar.

İran rəsmiləri bildirib ki, nə təzyiqlər, nə də sanksiyalar onların atom-nüvə proqramını dayandarı bilməz.

Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin(AEBA) baş direktoru Yukio Amano isə Tehran hakimiyyətinin nüvə fəaliyyətində mübahisəli məsələlərin aydınlaşması prosesində qurumla gərəkən səviyyədə əməkdaşlıq etmədiyini söyləyib.

Onun sözlərinə görə, İranın öz öhdəliklərini tam yerinə yetirməsi bu ölkənin nüvə proqramının dinc xarakter daşımasına beynəlxalq inamın yaranması üçün lazımdır. Baş direktor əlavə edib ki, agentlik İranın obyektlərində (təsisatında) nüvə materialları üzərində nəzarət həyata keçirir: «Amma İranın bu prosesdə lazımı qədər əməkdaşlıq etməməsi agentliyə nüvə materiallarının dinc məqsədlə istifadəsi ilə bağlı rəy verməyə imkan yaratmır».

AEBA təmsilçisinin bu bəyanatı İslam Respublikası (Cümhuriyyəti)rəhbərliyinin atom-nüvə proqramını gerçəkləşdirməkdə israrlı olduğunu təsdiqləməkdədir.

İranla bağlı rahatsızlıq yaradan başqa bir məsələ onun silah –sursat alması ilə bağldır.

Ötən gün Moskvada səfərdə olan Amerika prezidentinin müavini Cozef Bayden bildirib ki, İrana S-300 zenit –raket  kompleksini satmamaqla Rusiya «çox qətiyyətli» addım atıb: «Bu ona çox ucuz başa gəlsə də Moskva öz təşəbbüsü ilə çox qəti qərar verdiO, S-330 qurğusu ilə bağlı müqaviləni ləğv etdi. Biz İrana göstərməliyik ki, onların atom-nüvə proqramından benyəlxalq ictimaiyyət narahatdır və o, bunu aradan qaldırmalıdır».

C.Bayden Moskvaya S-300-ə görə minnətdarlıq etsə də, Rusiyanın gözü həldə İran kimi silah bazarında qalmaqdadır. «Rosoborongksport»-un baş direktoru Anatoli İsaykin bildirib ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyası şami l edilməyən silahları Rusiya İrana sata bilər. 

«Təbii ki biz İranla hərbi-texniki məsələlər üzrə danışıqlar aparmaqdan tamamilə imtina etmirik»-deyə,  baş direktor bəyan edib.

A.İsaykinin bu bənyantını İranla münasibətləri pozmaq istəməməsi kimi də dəyərləndirmək olar. Son illərin təcrübəsi sübut edib ki, Tehran hakimiyyətini müdafiə edən çıxışlar etsə də, həlledici zamanda  Moskva Qərbin mövqeyində durub.

Keçən ilin iyunuda atom-nüvə proqramına görə İrana qarşı BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı)Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 4-cü qətnamədə göstərilib ki, İslam Respublikasına məxsus  yük gəmilərinin liman və açıq dənizdə yeni qaydada yoxlanılmalıdır. Bu zaman həmin gəminin nüvə silahına aidiyyatı olan sursat daşımasından şübhələnilrəsə, saxlanılıb araşdırılmalıdır. İrana bu və başqa yolla altı adda ağır silahın satılması və verilməsi də qadağan edilib:  tank, zirehli döyüş maşınları, iri çaplı artilleriya sistemi,  döyüş təyyarələri və vertalyotları, hərbi gəmilər, raket və raket sistemi.

Nüvə silahının yayılmasında istənilən şəkildə əli olan İran bankları filialların, törəmə şirkətlərin açılması qadağandır; nüvə silahının yayılmasında əli olan istənilən anlaşma üzərində nəzarət gücləndirilsin;xarici banklarda hesabı dondurulacaq İran İslam İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası (SEPAH) üzvlərinin siyahısını genişləndirmək.

2010-cu il iyunun 9-da qəbul edilmiş bu sənədin icrası ilə bağlı Rusiya prezidenti Dmitrii Medvedev  sentyabrda uyğun fərman imzalamışdı.

Bundan sonra S-300 quruğusu ilə yanaşı nüvə silahının, ballistik raketlərin  hazırlanmasında iştirak edən və iştirapk etmiş İran vətəndaşlarının Rusiyaya səfəri qadağan edilib.

İrana silah satmağa hazır olduğunu bildirən ruslar Əfqansıtan Ordusu üçün hərbi vertolyotlar satmaq üçün anlaşma imzalayıb. Bu sövdələşmə cari il martın sonunda gerçəeləşəcək.

Rusiyada çıxan «Kommersant»ın yazdığına görə, bu ağır döyüş texnikasını NATO deyil, ABŞ alacaq. 

Məlumatda bildirilib ki, 24 vertolyotdan 3-ünü Rusiya pulsuz verəcək.

Bir müddət öncə NATO ilə Rusiya arasında Əfqanıstanda ehtiyacların ödənilməsi üçün «Mi-17» vertolyotunun alınması istiqamətində danışıqlara nəticəsiz başa çatmışdı.

Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Moskva Əfqanıstana odur göndərməkdən qəti şəkildə imtina edib. Bununla belə o, oradakı benyəlxalq güclərə yardım etməkdədir. Məsələn, ötən ilin noyabrında Əfqanıstanın Daxili İşlər Nazirliyinə 20 min Kalaşnikov avtomatı, 2 milyon, 500 min, 400 güllə bağışlayıb. 

Rusiya hakimiyyətinin Qərbə yarınmaq üçün atdığı başqa bir addım isə Viktor Butun mübadiləsindən imtina etməsidir. Bu silah alverçisi hazırda ABŞ həbsxanasında  saxlanılır.

Rusiya Xarici İşlər Navzirliyinin təmsilçisi Aleksandr Lukaşeviç məsələ ilə bağlı deyib : «Biz təəssüf edir ki, bu işlə bağlı çoxsaylı hay-küy qaldırılıb. İnformasiya vasiələri hansısa mübadilə barəsində məlumatlar yayır. Bütün bunlar cəfəngiyyatdan başqa bir nəsnə deyil».

O, əlavə edib ki, Viktor But heç vaxt dövlət məmuru olmayıb və dövltə qurumlarını tapşırığını da yerinə yetirməyib.

Qeyd edək ki, bir müddət öncə Rusiya KİV (Kütləvi İnformasiya Vasitələri) Müdafiə Nazirliyinin zabiti, ABŞ casusluqda ittiham olunan Andrey Xlıçevin Butla dəyişdiriləcəyindən bildirmişdi.

Amerikalılar isə bildirib ki, V.Butun ştatlarda məhkəməsi başa çatmayanadək heç bir mübadilə erçəkləşməyəcək.

V.But 2008-ci ilin martında Bankokda tutulub. 2010-cu ilin noyabarında isə ABŞ-a təhvitl verili. O, terrorçu qruplara və sanksiya (təhrim) tətbiq edilmiş hakimiyyətlərə, o cümlədən İrana qanunsuz silah satmaqda ittiham edilir.

Görünür, Rusiyanın Butla bağlı problemləri çoxdur. Bu üzdən perspektivdə Moskvanın Vaşinqtonla silah ticarəti və başqa bu sayaq məsələlərlə bağlı daha sıx əməkdaşlıq edəcəyi də istisna olunmur. Başqa sözlə , Afrikanın Şimalında baş verənlərin fonunda, eləcə də İranın atom-nüvə proqramı məsələsində Rusiyanın bundan sonra Qərbin sözünə baxacağını ehtimalı etmək mümkündür. Sədrəddin Soltan