GünAz TV: Afrikanın Şimalındakı inqilablar dünyanın neft bazarına da ciddi təsir edib. Bununla bağlı Tehran hakimiyyətinin də durumu heç də ürəkaçan sayılmır.

Belə bir durumda bir sıra dövlətlərin başçılar fürsət istifadə edərək, daha çox qazanmaqdan ötrü məqamdan yararlanır. Onlar İrana neft məhsulları, o cümlədən benzin satmaqla atom-nüvə proqramını dayandırmadığına və bu sahədə şəffaflığı təmin etmədiyinə görə, Tehran hakimiyyətinə tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyaları (təhrimləri) da pozurlar. Bu sayaq dövlətlərdən biri də Venesuela, və ya bu ölkənin prezidentidır.

ABŞ-da (Amerika Birləşmiş Ştatları) çıxan «Nyu-York Tayms» qəeztinin yazdığına görə, Venesuela İran benzinin keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq adı altında «xam neft» ixrac etməyə başlayıb. Qəzet yazıb : «Əgər bu sənədlər təsdiqlənərsə, o zaman Venesuela prezidenti yalnız ABŞ qanunlarını (İrana qarşı sanksiyalarla bağlı –S.S.) pozmayıb, eləcə də Amerika prezidenti Barak Obamanı aldadıb».

ABŞ-da çıxan başqa bir mətbu orqan «Uolt Strit jurnal»ı bu məsələ ilə bağlı bildirib: «Birtərəfli sanksiyaların səmərəliliyinə münasibətlə bağlı uzun sürən mübahisələrdən sonra heç kim bu sualı vermir: «Sanksiyaları pozanlarla necə davranılacaq»

 

Məlumata əsasən, İrana bu xammalı əsasən Venesuelanın «PdVSA» şirkəti göndərir. 2010-cu ildə ABŞ-da qəbul edilmiş  «Cisada» qanununa görə, rəsmi Karakas atdığı ğu addımla həmin qanunu pozub. Bu qanuna əsasən, İslam Respublikasına (Cümhuriyyətinə) benzin ixrac etmək yasaqlanıb.

 

Xatırladaq ki, ötən ay Tehran hakimiyyətinin müttəfiqlərindən biri sayılan Venesuela İslam Respublikasına benzin satmayacağını bəyan etmişdi.

 

Həmin məlumata görə,  Venesuelanın netf sənayesi naziri Rafael Ramires bildirmişdi ki,  «İran öz problemini həll edib» və idxal benizinə ehtiyacı yoxdur.

 

Vensuelalı nazirin sözlərinə əsasən, İslam Respublikasında vətəndaşlara yanacaq üçün ayrılmış dotasiya (səhmiyyə, kupon) azaldıqdan sonra benzinə tələbat da azalıb. R.Ramires iddia edib ki, İrandakı neftayırma zavodlarının gücü son zamanlar artıb.

2009-cu ildə İran informasiya vasitələri bildirirdi ki, Venesuela ilə İran arasında bağlanan müqaviləyə əsasən, Karakas gündə Tehrana 20 min barrel benzin tədarük etməlidir.

İslam Respublikası OPEK-ə üzv dövlət arasında neft ixarcına görə ikinci yerdədir. Ancaq bu ölkədə neftayırma zavodlarının çatışmazlığı ucbatından Tehran hakimiyyəti benzin idxal etməyə məcburdur. Atom-nüvə proqramına görə Tehran hakimiyyətinə tətbiq edilmiş yasaqlar isə bu ölkəyə yanacaqların, o cümlədən benzinin satılmasında məhdudiyyətlərin qoyulmasına səbəb olub.

Ötən ay Tehran Universitetində keçirilən cümə namazında çıxışı zamanı İranın ali rəhbəri ayətullah Xamneyi bu il fevralın 11-dən etibarən İranın benzin idxal etməyəcəini bildirib.

 

Onun sözlərinə görə, Qərb İrana benzin verilməsinə embarqo qoymaqla « elə zənnə edirdi ki, İran xalqı hakimiyyətə qarşı etiraz çıxış edəcək». «Ancaq İran daxili imkanlar hesabına idxalat benzinə ehtiyac duymur»-deyə, İranın ali rəhbəri bildirmişdi.

 

O, əlavə etmişdi ki, yaxın zamanlarda İran benzin ixrac etməyi planlaşdırır.

 

Tehran rəsmiləri yanacağa olan ehtiyacı «öz imkanları hesabına» ödədikləri əlaqələndirsə də, bu bəyanata şübhə də yox deyil. Ehtimal etmək olar ki, Tehran beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini bu məsələdən yayındırmaq məqsədi ilə belə bir bəyanat la çıxış edib. Diqqətin yaındırılmasına nail olacağı təqdirdə qaçaq yolla həmin yanacağı əldə etməyi planlaşdırır.

 

Bu ehtimal özünü doğruldur. Baş verənlərdən bəlli oldu ki, İranın ali rəhbəri ayətullah Xamneyinin bəyanatı da yalnız təbliğat xarakterli imiş.

 

«Qara qızıl» idaxalçılarından biri, Hindistan da bu sahədə çətinliklə üzləşənlərdəndir.

 

Vəziyyətin ağırlığı ucbatından Hindistan banklarının yenidən İrana güzəştə getməsi ilə nəticələnə bilər. Bu ölkənin uyğun qurumları hazırda İslam Repspublikasından (Cümhuriyyəti) aldığı netfin uzun müddətə ödənilməsi üçün layihələr üzərində işləyir.

 

«Hazırda cai və gələcək ödəmələrlə bağlı uyğun mexanizm axtarılması istiqamətində yollar aranır»-deyə, maliyyə naziri Namo Narain Mina parlamentin məsələ ilə bağlı sorğusunu belə cavablandırıb.

 

Bir neçə ay öncə Mina bəyan etmişdi ki, İranla neft alınmsına dair hesabşlaşmaq üçün uzunmüddətli qərar qəbul edilib. Mütəxəssislər onun indiki çıxışının əvvəlikinə zidd sayırlar.

 

Onu da qeyd edək ki, atom-nüvə proqramına görə İslam Respublikasına tətbiq edilmiş sanksiyalar bəzən gözlənilməz, ziyanlı təsirlərlə müşahidə olunur.

 

Bir imüddət öncə İran neftini Hindistan qızılla dəyişmək istədiyini bəyan etmişdi. Belə bir mübadiləyə səbəb isə hindistanlı və iranlı bankirlərinin davamlı olaraq, klerinq mərkəzləri ilə «toqquşma»sı ilə əlaqələndirirlər.

 

Onda mütəxəssislər bildirdi ki, beləbir mübadilə gələcəkdə dolların da zəifləməsinə təsir göstərə bilər. Çünki iki ölkə arasında ticarət əvvəllər əsasən ABŞ valyutası (ərz, dövüz) ilə aparılıb.

 

Mütəxəssislərin fikrincə, belə mübadilə İran hakimiyyətinə qızıl ehtiyatını artırmağa da yardım edə bilər.   

 

Xatırladaq ki, bir müddət öncə Hindistan Mərkəzi Bankı İrandan idxal olunan neft üçün pul köçürməyəcəyi haqda xəbərlər yayılmışdı.

 

Halbuki atom-nüvə proqramı ilə bağlı Tehran hakmimiyyətinə tətbiq edilən BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) sanksiyasında İrandan xam neftinin alınmasına yasaq yoxdur.

 

Bankın məsələyə dair bəyanatında bildirilmişdi ki, İrandan idxal olunan neftin pulu klerinq (dövlətlər arasında nəğd pulsuz haqq-hesab) birliyindən, o cümlədən Hindistan,Banqladeş, Maldiv, İran, Birma, Butan, Nepal və Şri-Lankın mərkəzi bankları kənar ödənilməlidir.

 

Hindistan 2009—2010-cu illər arası gündə İrandan 426 min barrel neft idxal edib. Bu idxalatın həcminin azalacağı da gözlənilir. Çünki Hindistanın İslam Respublikasından neft alan aparıcı şirkətlərindən biri- «Reliance Industry» şirkəti İranla bu yöndə olan müqaviləni uzatmayıb.

 

Yeri gəlmişkən, Hindistanın neft idxalatında Səudiyyə Ərəbistanından sonra İran ikinci yerdədir. İslam Respublikası bu ölkənin «qara qızıl»a olan tələbatının  14 faizini ödəyir. Bütövlükdə isə Hindistan neftə olan tələbatının 80 faizini idxal edir. «Qara qızıl» idxalına görə  Dehli Tehran hakimiyyətinə ildə 12 milyard dollara yaxın pul ödəyir.

 

Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Venesueladakı mövcud rejimin ABŞ-la əlaqələrini «yaxşı» adlandırmaq olmaz. Ancaq Hindistan Amrikanın bölgədəki müttəfiqlərindən sayılır. Bundan başqa Tehran hakimiyyəti hindistanlı iş adamlarının şirninləndirir də.

 

Məsələn , Hindistanın «Mangalore Refinery& PetroChemicals» neft emalı şirkətinin direktoru U.K.Basu agentliyə bildirmişdi ki, fevralın birinci həftəsində  bankla bağlı yaranmış  problemin həlli gözlənilir. İslam Respublikasının bu müştərisi İrandan neft alan ən iri Hindistan şirkətlərindəndir. Sutkada qurumu 150 min barrel neft alır. Ancaq həmin vaxtdan bir aya yaxın ötməsinə baxmayaraq, problem çözülməyib.

 

Şirkətlə bağlanmış mövcud müqavilə  2010-cu ilin aprelindən 2011-ci ilin martına qədər olan dövrü əhatə edir.

 

«Hidustan Petroleum» direktorlar şurasının sədri Roy Çuxuduri ehtimal edib ki, onlar üçün İrandan neft idxalında problem olmayacaq : «Fikrimcə, tezliklə mövcud problem həll ediləcək. Onusuz da biz İran neftinin pulunu 90 günlük möhlətlə ödəyirik».

 

Vensuela beynəlxalq sanksiyaların ziddinə gedərək, İrana benzin ixracını bərpa edir, Hindistan da necə İslam Respublikasından neft idxalını davam etdirəcəkmi? Sədrəddin Soltan