GünAzTV: Atom-nüvə proqramı ucbatından İran xam neftini satmaqda da çətinliklərlə üzləşib. Dünyanın bir sıra aparıcı neft şirkətləri bu ölkəin karbohidrogen yataqlarında işləməkdən imtina edib.

Tehran hakimiyyəti isə çeşidli şirnikləndirici vədlərlə dünya iş adamlarını İrana dəvət etməkdədir. Ancaq belə qurumlar İslam Respublikasında (Cümhuriyyət) isqtisadi və siyasi istiqrarın olmadığını,eləcə də vəziyyətin daha da ağırlaşacağı ehtimalından bu ölkə ilə ya əməkdaşlığı kəsir, ya da məhdudlaşdırırlar.

Belə ölkələrdən biri də Hindistandır. «Röyter»in məlumatına əsasən, bankla bağlı ödəmələrdə yaranmış probelmlər  ucbatından cari ildə Hindistan İrandan neft idxalını davam etdirməyi planlaşdırır.

Hindistanın «Mangalore Refinery& PetroChemicals» neft emalı şirkətinin direktoru U.K.Basu agentliyə bildirib ki, fevralın birinci həftəsində  bankla bağlı yaranmış  problemin həlli gözlənilir. İslam Respublikasının bu müştərisi İrandan neft alan ən iri Hindistan şirkətidir. Sutkada qurumu 150 min barrel neft alır.

Şirkətlə bağlanmış mövcud müqavilə  2010-cu ilin aprelindən 2011-ci ilin martına qədər bağlanıb.

«Hidustan Petroleum» direktorlar şurasının sədri Roy Çuxuduri ehtimal edib ki, onlar üçün İrandan neft idxalında problem olmayacaq : «Fikrimcə, tezliklə mövcud problem həll ediləcək. Onusuz da biz İran neftinin pulunu 90 gün möhlətlə ödəyirik».

Bəzi mütəxəssisləri Tehranın bu addımını İslam Respublikasında yaranmış iqtisadi vəziyyətlə əlaqələndirirlər. Başşqa sözlə İran hakimiyyətini həm də ölkələrə iqtisadi əlaqələrin mövcudluğu maraqlandırır. Bu baxımdan Hindistan şirkətlərinə bu sayaq güzəştlər edilir.

Xatırladaq ki, bir müddət öncə, İran neftini Hindistan qızılla dəyişmək istəyi ilə bağlı bəyanat da vermişdi.  Belə bir mübadiləyə səbəb isə hindistanlı və iranlı bankirlərinin davamlı olaraq, klerinq mərkəzləri ilə «toqquşmadır».

Hindistanın İran neftinin qızıla alması gələcəkdə dolların da zəifləməsinə təsir göstərə bilər. Çünki iki ölkə arsında ticarət əvvəllər əsasən ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) valyutası (dövüz = ərz) ilə aparılıb.

Mütəxəssislərin fikrincə, belə mübadilə İran hakimiyyətinə qızıl ehtiyatını artırmağa da yardım edə bilər.   

Hindli şirkətlərin bu vəziyyət düşməsi isə Hindistan Mərkəzi Bankının İrandan idxal olunan neft üçün pul köçürməyəcəyi haqda xəbərdalıq etməsidir.

Halbuki atom-nüvə proqramı ilə bağlı Tehran hakmimiyyətinə tətbiq edilən BMT-nin (Sazemane meləle mottəhed) sanksiyasında İrandan xam neftinin alınmasına yasaq yoxdur.

Bankın məsələyə dair bəyanatında bildirilmişdi ki, İrandan idxal olunan neftin pulu klerinq (dövlətlər arasında nəğd pulsuz haqq-hesab) birliyindən, o cümlədən Hindistan,Banqladeş, Maldiv, İran, Birma, Butan, Nepal və Şri-Lankın mərkəzi bankları kənar ödənilməlidir.

Hindistan 2009—2010-cu illər arası gündə İrandan 426 min barrel neft idxal edib. Bu idxalatın həcminin azalacağı da gözlənilir. Çünki Hindistanın İslam Respublikasından neft alan aparıcı şirkəti- «Reliance Industry» şirkəti İranla bu yöndə olan müqaviləni uzatmayıb.

İranın neft sahəsində istifadə olunan avadanlığında mənəvi və fiziki cəhətdən qocalıb. Həmin sənayedə yenidənqurma və s. bu sayaq proses çox nadir hallarda gerçəkləşdirilir. Buna səbəb isə xarici sərmayənin çatışmazlığıdır.

Rəsmi olmayan mənbələrə görə, İranın neft sənayesinə 500 milyard dollar sərmayə lazımdır. Hakimiyyət təmsilçiləri isə bundan az olduğunu iddia edirlər.

İRNA-nın məlumatına əsasən, İranın neft naziri Seyid Məsud Mirkazımi bbildirib ki, 5-ci beşillik proqramı çərçivəsində (2010-2015-ci illlər) neft sənayesinə 150 milyard dollar sərmayə tələb olunur.

Nazirin sözlərinə görə, bu sahədə yeni layihələrin gerçəkləşdirilməsi üçün mövcud maliyyə qaynaqları tələbələrə cavab vermir. «Bu baxımdan ölkə banklarının layihələrdə iştirakı səmərəli ola bilər».

Qərbdəki uyğun qurumların İranın neft-qaz sənayesinə sərmayə qoymamasının təsirsiz ötüşmədiyinə dolayısı ilə toxunan M.Mirkazımi qeyd edib ki, Avropanın bir sıra şirkətləri yeni yataqlarla  bağlı layihələrin gerçəkləşdirilməsində vaxtı 7-8 il uzatdılar: «Hazırda həmin layihələr yerli podratçılara verilib».

«Total» və «Shell» kimi tanınmış neft şirkətləri İranın ən iri karbohidrogen yataqlarından çıxanda İslam Respublikası İnqilab Keşikçiləri Qvardiyası başçılarından biri, Yadulla Cavani bildirmişdi ki, yeni layihələri gerçəkləşdirmək üçün qərb şirkətlərinin iştirakı olmadan, İranın «yetərincə vəsaiti var».

Baş verənlərdən göründüyü kimi İran neft sənayesinin dirçəlməsinə, yaxud yenidənqurulmasına qvardiyanın da «vəsaiti yetərli» deyil. Əks halda Tehran Hindistan şirkətlərinə «nefti alın, pulunu bir müddət sonra ödəyərsiniz»- təklifini etməzdi. Bu təklif həm də əldə olan müştəriləri qaçırmamağa, əksinə yenilərini cəlb etməyə planlaşdırılıb. Sədrəddin Soltan