GünAzTv: Atəş səsləri altında keçirilən üçtərəfli danışıqlar da nəticəsiz bitib; ekspertlər savaş və ondan sonrakı hadisələri sıralayır.

Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair danışıqların 2011-ci ildəki ilk raundu baş tutub. Münaqişə tərəfləri yenidən Rusiyanın vasitəçiliyi altında bir araya gəliblər. Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya xarici işlər nazirləri yanvarın 24-də axşam saatlarında Moskvada, Rusiya XİN-in (Xarici Işlər Nazirliyi) “Qonaq evi”ndə görüşüblər. Görüşün detalları barədə heç bir açıqlama verilmir, yalnız o bildirilib ki, tərəflər Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına dair məsələləri müzakirə ediblər. Gözlənilir ki, nazirlərin görüşünün ardınca Minsk Qrupu həmsədrləri regiona səfər edəcəklər. Elmar Məmmədyarov, Edvard Nalbəndyan və Sergey Lavrov arasında keçirilən Moskva görüşü cəbhə xəttində vəziyyətin yenidən gərginləşdiyi bir vaxta təsadüf edir.

Maraqlıdır ki, rəsmi Moskva nazirlərin görüşünün razılaşdırıldığını açıqlayandan dərhal sonra Ermənistan və Azərbaycan qoşunlarının təmas xəttində atəşkəsin pozulması halları yenidən intensiv xarakter almağa başlayıb. Ermənistan ordusu cəbhə xəttinin bir neçə istiqaməti, o cümlədən Azərbaycanın sərhədboyu mövqelərini hər gün atəşə tutur. Təbii ki, Azərbaycan tərəfi də cavab atəşi açır. Hər iki tərəfdən itkilər var. Erməni tərəfinin danışıqlar ərəfəsində cəbhə xəttində vəziyyəti gərginləşdirməsi praktikası yeni deyil və ötən il də dəfələrlə bunun şahidi olmuşuq. Həmçinin erməni qüvvələri işğal edilmiş Azərbaycan ərazilərində təlimlər keçirib və Ermənistan rəhbərliyi təxribat xarakterli danışıqları pozmağa hesablanmış addımlar atıb.

Bu vəziyyətdə danışıqların Rusiyanın vasitəçiliyi altında yeni mərhələsinin başlamasının münaqişənin həllini yaxınlaşdıracağına inanan yoxdur. Moskva danışıqlarını şərh edən rusiyalı siyasi şərhçi Andrey Arşev hesab edir ki, nazirlərin danışıqlar prosesinə az qala sıfırdan başlayacağını gözləmək olar. Çünki ATƏT-in (Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı) ötən ilki Astana sammiti göstərdi ki, Ermənistanla Azərbaycanın mövqeləri bir-birlərindən çox uzaqdır. Digər tərəfdən, hərbi ritorika artır, gərginliyin səviyyəsi qalxır və münaqişənin güc müstəvisinə keçməsi ehtimalı güclənir: “Təbii ki, bu cür şərtlər altında diplomatların fəaliyyət sahəsi məhduddur. Mənə elə gəlir ki, indiki Moskva görüşü daha çox taktiki məqsədlərə hesablanmışdı. Ən uzağı tərəflər bəyan edə bilər ki, onlar sonrakı danışıqlar prosesinə hazırdır və illərdir müzakirə edilən nizamla prinsiplərini yenidən nəzərdən keçirəcəklər. İndiki vəziyyətdə hər iki tərəf üçün hərbi əməliyyatların başlanmasından qaçmaq prioritet (öncəlik)  məsələdir”.

Arşev hesab edir ki, hazırda tərəflər arasında qüvvələr nisbəti Azərbaycana hərbi əməliyyatlara başlamağa imkan vermir. Digər tərəfdən, hərbi əməliyyatlar başlasa belə, müharibəni uzun müddət davam etdirməyə heç kim imkan verməz. Bu baxımdan diplomatik danışıqlar hazırda hərbi əməliyyatların başlanmasını əngəlləyən əsas amildir. Ancaq danışıqlardan yaxın perspektivdə hansısa nəticə hasil olacağını gözləməyə dəyməz. Lakin Arşevdən fərqli olaraq digər rusiyalı təhlilçi, Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı nəzdində hərbi-strateji araşdırmalar mərkəzinin eksperti, 1-ci dərəcəli kapitan Konstantin Sivkov hesab edir ki, Azərbaycan nəticəsiz danışıqları çox uzatmayacaq. Onun fikrincə, Azərbaycan öz ərazilərini azad etmək üçün irimiqyaslı hərbi əməliyyatlara hazırlaşır: “Lakin bu o demək deyil ki, Qarabağda müharibə tezliklə başlayacaq. Azərbaycan hələ hərbi potensialını gücləndirməklə məşğuldur. Neft dollarları sayəsində Bakı bunu problemsiz edir. Belə görünür ki, işğal edilmiş ərazilərin azad edilməsi cəhdi 2011-ci ilin sonlarında, yaxud 2012-ci ilin yayında baş verəcək”. Sivkova görə, ona Rusiyanın nədən münaqişə tərəflərinin demilitarizasiyasına yox, əksinə, hərbi potensiallarının gücləndirilməsinə çalışdığı qaranlıq qalır. Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanın hərbi potensialı əhəmiyyətli dərəcədə böyük olsa da, Ermənistanla müharibə üzücü ola bilər. Belə şəraitdə isə ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) və NATO-nun da işə qarışması ilə münaqişə beynəlxalq xarakter ala bilər. Sivkova görə, ABŞ-ın yaranmış vəziyyətdən İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlamaq üçün istifadə etməsi mümkündür. Onun fikrincə, vəziyyət bu cür inkişaf etsə Rusiya sülhməramlı funksiyanı üzərinə götürə bilməyəcək və regionda mövqelərini itirəcək.

Xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov isə Moskva danışıqları ərəfəsində Küveytin “Alrai” qəzetinə müsahibəsində deyib ki, Azərbaycan sərhədlərini güc yolu ilə dəyişdirməyə heç kim nail olmayacaq. Onun sözlərinə görə, rəsmi Bakı Dağlıq Qarabağa muxtariyyət verilməsi ilə bağlı danışıqlar aparmağa hazırdır. “Bu, Azərbaycanın beynəlxalq birlik tərəfindən dəstəklənən mövqeyidir və heç kim Azərbaycan sərhədlərini güc tətbiq etməklə dəyişdirmə bilməz”. Nazir bildirib ki, Azərbaycan Dağlıq Qarabağa muxtariyyət verməkdən çəkinmir. Onun sözlərinə görə, bu, beynəlxalq hüququn aspektlərindən biridir və müəyyən prosedurların həyata keçirilməsini tələb edir. Nazir misal olaraq Tatarıstanı, Çeçenistanı və Rusiya Federasiyasının digər subyektlərini göstərib. Yeni musavat