GünAzTv: Son dövrlərdə Türkiyə ilə İsrail arasında yaranmış böhran rəsmi Ankara üçün qondarma “Erməni soyqırımı” çərçivəsində yeni problemlər yaratmışdır.

Belə ki, İsrail tərəfinin Erməni məsələsindən istifadə etməklə Türkiyəyə təzyiq göstərməyə çalışdığı müşahidə edilməkdədir. İsrailin Erməni məsələsindən Türkiyəyə qarşı istifadəsi isə özünü üç əsas amillə göstərməkdədir:

1) Qondarma “Erməni soyqırımı”nın tanınmasının İsrail parlamentində gündəmə gətirilməsi: 2008 və 2009-cu illərdə parlamentdə gündəliyə salınmadan rədd edilən “Erməni soyqırımı”nın tanınmasına dair qanunun qəbul edilməsinə dair təklif 2010-cu ildə müzakirə üçün Xarici İşlər və Müdafiə komissiyalarına göndərilmişdir (Mövzunun iyun ayının sonunda müzakirə edilməsi gözlənilirdi, amma hələlik bu məsələ qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınmışdır).

2) “Yəhudi lobbisi” ABŞ Kongresində qondarma “Erməni soyqırımı” müzakirələrində bitərəf qalacağını açıqlaması: Çox güman ki, “Yunan lobbisi” ilə anlaşılmazlığı olan Türkiyənin “Yəhudi lobbisi” ilə də problem yaşaması bu ilin noyabr ayındakı ABŞ Konqresinə seçkilər ərəfəsində “Erməni lobbisi” qarşısında ciddi çətinliklərlə qarşılaşmasına səbəb olacaqdır (Yəhudilərlə yaxın əlaqələri olan bəzi senatorların açıqlamaları və Klintonun İrəvan səfərində soyqırım abidəsini ziyarət etməsi bunun  ilkin əlamətləri sayıla bilər).

3) İsrailin dövlət müfəttişi və ombudusmanı Mikha Lindenştrausun 2010-cu ilin 13 iyulunda Ermənistana səfəri zamanı İsrailin Ermənsitanla münasibətlərində “soyqırım” məsələsinə xüsusi önəm verəcəyinə işarə etmişdir. 

Göründüyü kimi İsrailin Türkiyəyə qarşı “Erməni kartı”ndan istifadəsi Ermənistanın da bundan maksimum faydalanmağa həvəsləndirmişdir. Belə ki, İsrailin Türkiyəyə təzyiq vasitəsi kimi Ermənistanla əlaqələrini gücləndirdiyi, rəsmi İrəvanın isə  “ortaq düşmənə qarşı mübarizə” zəminində İsraillə münasibətlərini genişləndirmək istiqamətində səylərini artırdığı müşahidə olunmaqdadır. Bu çərçivədə keçən ay Madriddə keçirilən Yaxın Şərq Omdusmanları toplantısında Türkiyənin İsraili qınama qərarını qəbul etdirməsi cəhdinə mane olunmasında Erməni tərəfi xüsusi fəallıq göstərmişdir. Əslində iki ölkə arasındakı münasibətlərdə mühüm ştrixlər mövcuddur. Belə ki, “CIA World Factbook”a görə, Ermənistan ixracatının 4,8 faizini İsraildən təmin edir. İsrailin xarici ticarətində Ermənistanın payı isə 7,1 faizə çatmışdır. İsraildə təxminən 5 min Erməni, Ermənistanda isə 750 Yəhudi yaşayır. Bununla belə iki ölkə arasındakı siyasi münasibətlərin o qədər də müntəzəm xarakter daşımadığı müşahidə edilməkdədir. Belə ki, İsraili Ermənistanda bu ölkənin Tiflisdəki səfirliyi təmsil edir. Ermənistanın İsrail səfiri isə Fransadadır, bununla belə Qüdsdə bir konsulluq yerləşdirilmişdir. Prezident səviyyəsində İsrailə ən son səfər isə Robert Koçəryan tərfindən 2000-ci lin yanvarında həyata keçmişdir. Bu ilin fevral ayında Ermənistan Baş naziri Tiqran Sarkisyanın Katalikos II Qaryeginlə İsrailə səfər etmək istəyi Baş nazirin xəstələnməsi səbəbiylə baş tutmamışdır. Əvəzində  isə Katalikos II Qaryeginin İsrailə son illərdə bir neçə səfəri olmuşdur. Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan İsrail Dövlət Müfəttişi və Ombudusman Mikha  Lindenştrausu qəbulundə iki ölkə arasında münasibətlərin ortaq maraqlar çərçivəsində gücləndirilməsi təklifi ilə çıxış etmişdir. Lakin İsrailin Ermənistanla münasibətləri gücləndirməyə dair mesajları daha çox Türkiyəyə taktiki təzyiq xarakteri daşımaqdadır. Belə ki, həm ABŞ-ın bölgə tarazlığı baxımından Türkiyəyə verdiyi əhəmiyyət, həm də İsrailin strateji maraqları rəsmi Ankarının Ermənistanla dəyişdirilməsinə imkan verməyəcəkdir. Hətta İsraildəki Erməni lobbisnin nümayəndəsi bir neçə dəfə bu məsələnin Türkiyə-İsrail böhranının bitməsindən sonra unudulacağına dair fikirlər səsləndirmişdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, İsrail baxımından Ermənistanla münasibətlər Azərbaycanla əlaqələr amili çərçivəsində də qiymətləndirilməkdədir. Belə ki, İran problemi (Cənubi Azərbaycan amili), Azərbaycanın İsrailin enerji ehtiyaclarının təmin edilməsində Rusiyadan sonra 2-ci ən böyük paya malik (20 faiz) olması,  İsrailin mənfəət əldə etmək istədiyi yeni enerji lahiyələrində xüsusi əhəmiyyət daşıması və müsəlman dövləti olması kimi amillər rəsmi Təl-Əviv üçün Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini gücləndirən məsələlərdir. Bununla yanaşı, Ərəb ölkələri və İrandan sonra Türkiyə ilə münasibətlərin gərginləşməsindən sonra Azərbaycanın da bu siyahıya əlavə edilməsi strateji baxımdan rəsmi Tel-Əvivi bölgdə tamamilə yalnızlaşdıracaqdır ki, bu da İsraili ciddi narahat etməkdədir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Yəhudi və Erməni lobbiləri ABŞ-da öz təsir dairələrini genişləndirmək uğrunda mübarizə aparmaqdadırlar. Hətta bəzi müşahidəçilər İsrailin istəklərinə baxmayaraq Obamanın İranla dialoqa üstünlük verməsində Erməni lobbsinin böyük rolu olduğunu bildirirlər. Bu baxımdan qondarma “Erməni soyqırımı” məsələsində Yəhudi lobbisinin tərəfsiz qalması da İsrailin addımlarının daha çox taktiki xarakter daşımasına əsas verir. Araztm