GünAzTv: Bakı və Ankara arasında son razılaşmadan sonra Naxçıvan Muxtar Respublikasının qazla təminatı Türkiyə vasitəsilə həyata keçiriləcək. Bunun üçün isə Türkiyədən Muxtar Respublikaya qaz kəməri çəkiləcək. Həmin kəmərlə Azərbaycan qazı Naxçıvana ötürüləcək.    Bakı-Tiflis-Ərzurum kəmərindən 500 milyon kubmetr təbii qazın İqdırdan keçməklə Naxçıvana nəql edilməsini nəzərdə tutan və təxminən 200 kilometrlik boru kəmərinə dair razılaşmanı imzalamaq üçün Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Taner Yıldız Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbov ilə görüşüb. Naxçıvanda baş tutan görüşdə "Botaş" şirkətinin baş direktoru Fazıl Şenel və neft şirkətinin prezidenti Rövnəq Abdullayev də iştirak edib. Görüş zamanı 200 kilometrlik boru xəttinin çəkilməsi üçün iki ölkə arasında sənəd imzalanıb. Türkiyəli nazir yeni boru xəttinin adının iki ölkə prezidentləri tərəfindən qoyulacağını deyib.    Taner Yıldız bu addımlarla Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı iqtisadi əməkdaşlığın daha da inkişaf edəcəyini vurğulayıb. Muxtar Respublikanın Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbov Taner Yıldızla görüşü zamanı Türkiyə ilə Azərbaycan arasında ikitərəfli münasibətlərin günü-gündən inkişaf etdiyini diqqətə çatdırıb.    Lakin əlbəttə ki, məsələnin maraq doğuran tərəflərindən biri belə bir qaz kəmərinin hansı zərurətdən gündəmə gəlməsidir. Axı 2006-cı ilin noyabrından Naxçıvan Muxtar Respublikası İran vasitəsilə təbii qazla təmin olunur. Bunun üçün ARDNŞ Astaradan İrana müəyyən həcmdə qaz verir və bundan 15% az miqdarda "mavi yanacağ"ı Naxçıvanın Culfa şəhərində yenidən İrandan alır.    Artıq 4 ilə yaxındır ki, bu sxem üzrə Naxçıvan təbii qazla təchiz edilir. Bu halda indi ekspertləri o maraqlandırır ki, nədən rəsmi Bakı yenidən çoxmilyonluq xərclərə gedərək İran marşrutuna alternativ bir infrastruktur yaradır? Bunun səbəblərilə bağlı fikirlər fərqlidir. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bildirir ki, burada ilk əsas səbəb İranın blokada şəraitində olan Naxçıvan üçün qaz göndərilməsinə görə Azərbaycandan 15% tranzit haqqı istəməsi ola bilər: "Tranzit haqqına görə bu faiz dərəcəsi çox böyük bir rəqəmdir. Avropada həmin göstərici 5-7% arasında dəyişir, Asiyanın özündə belə ən yüksəyi 10%-dir: Bu baxımdan Naxçıvana edilən nəqlə görə Azərbaycandan 15% "zəhmət haqqı" kimi tutulması gec-tez bu layihənin gündəmdən çıxmasına dəlalət edirdi.    Təbii ki, Azərbaycan rəsmi Tehranın ona bu cür münasibətini çox yaxşı başa düşürdü və onu da anlayırdı ki, İran Ermənistana barterlə (mübadilə) necə ucuz qaz satmağa razı olub. Belə ki, 1000 kubmetr qazın əvəzində 3000 kVt/saat elektrik enerjisi və ya rəsmi İrəvan üçün 1000 kubmetr İran qazı 90 dollara başa gəlir (Ermənistanda sərhəddə elektrik enerjisinin ötürülməsi hər kilovat üçün 3 sentdən çox deyil, ona görə ki, bu ölkənin elektrik enerjisi əsasən atom və hidrogeneratorlarda istehsal olduğundan, maya dəyəri çox aşağıdır), halbuki 2010-cu ildən Ermənistan "Qazprom"a analoji həcmlər üçün 184 dollar ödəyir. Ona görə rəsmi Bakı da, imkan düşən kimi, İrana öz "isti" münasibətini bildirməyi unutmurdu. Məsələn, 2008-ci ilin əvvəlində Türkmənistan qəflətən İranın şimal əyalətlərinə qaz ixracını dayandırdığı zaman ARDNŞ bu ölkəyə qısamüddətli (30 günlük) mavi yanacaq göndərilməsini kommersiya qiymətlərilə həyata keçirməyə razı oldu: 1000 kubmetr qaz üçün İran 295 dollar ödədi".    Ekspert "Azadlıq" radiosunun İnternet saytında yer alan bloq yazısında ikinci səbəb olaraq onu göstərir ki, rəsmi Bakı özünə hesabat verir ki, İran hansı maraqlardan çıxış edərək Ermənistana bu cür iqtisadi yardımlar edir: "Təbii, heç kəsə gizli deyil ki, Azərbaycanın işğal olunmuş kənd və şəhərləri ermənilər tərəfindən viran edilərkən evlərin qapı-pəncərələrindən tutmuş, ta dam örtükləri və daşlarınadək hamısı İrana satılıb və bu günədək işğaldakı meşə zolaqları qırılaraq İrandakı ağac emalı fabrikinə daşınır. Bundan əlavə, hazırda İran-Ermənistan qaz kəmərinin ikinci hissəsinin inşası davam etdirilir ki, birdən Rusiyadan gələn qaz Gürcüstanda tam kəsilsə, İran qazı hesabına ölkənin mavi yanacağa olan tələbatını tam ödəmək mümkün olsun. Həmçinin, hazırda Ermənistan İranla müştərək Araz çayı üzərində (Mehri yaxınlığında) gücü 140 MVt olan yeni su elektrik stansiyasının tikintisinə hazırlaşır və Təbriz neft emalı zavodundan Mehriyə neft məhsulları kəmərinin tikintisilə bağlı layihə işləri həyata keçirir. Bir sözlə, İran hazırda Ermənistan üçün bir "nəfəslik" rolunu oynamaqdadır və Dağlıq Qarabağ məsələsinin ədalətli həllində heç "din qardaşlığı" prinsiplərinə də yaxın durmur".